گنجور

 
صامت بروجردی

تورا چون جمع شد امروز، اسبابِ توانایی

چرا غافل ز اوضاعِ پریشانیِ فردایی؟

جهان و استراحت، صحبتِ سنگ و سبو باشد

چرا بر شیشهٔ غفلت، فکندن سنگِ دانایی؟

جهان چون خانهٔ زنبور، پر نیش است و نوش وی

تو گویی معدنِ قند است یا دکانِ حلوایی

به غرقابِ فنا افتاده و، بازیچه پنداری؟

به گردابِ هلاکت اندرو، گرمِ تماشایی؟

به افسونِ عجوزِ دهر، دل را کرده‌ای مایل؟

تویی چون کودکِ نادان و، او رندی‌ست هرجایی

پیِ سودا در این بازار، از سود و زیان بگذر

مگر آسوده در منزل، از این بازار بازآیی

چو اسبابِ شنایَت نیست، در قُلزم مکن مأوا

شناگر می‌تواند غوطه‌ور گشتن به دریایی

بُوَد وقتِ رحیل و، توشه‌ی بسیار بایستی

که بی‌پایان بُود در پیش، راه دور صحرایی

برو در سایهٔ نخلِ امیدی، جا و مأوا کن

که چینی میوهٔ عزت، از او بی‌نخل، خرمایی

چراغی برفروزان به مِشکوةِ دل ای غافل

که از دامن‌فشانی‌هایِ جهلش، نیست پروایی

چراغِ چشمِ عالم کیست، جز نوباوهٔ آدم؟

علی دامادِ احمد، محرمِ اسرارِ یکتایی

نبودی گر وجودش، ریشه‌ی بار و برِ هستی

نبود عالم، نبود آدم، نه دنیایی، نه عقبایی

به همره داشت گردی، از سرِ کویش که عیسی را

مخلّع گشت سر تا پا، به تشریفِ مسیحایی

اگر مهرش نبُد مشّاطه، رویِ ماهرویان را

عروسِ حُسن ننهادی، قدم در مُلکِ زیبایی

اگر در گردشِ لیل و نهار، او نهی فرماید

کلیدِ روز و شب را گم کند، این چرخِ مینایی

اگر دربانش از شاهان، نماید منعِ فیروزی

اگر دارا بُود، دیگر نبیند رویِ دارایی

بنوشد آبِ شور از چشمِ صیادان ز عدلِ وی

به شورستان گذارد پا، اگر آهویِ صحرایی

به روزِ «لافتیٰ الّا علی»، گردید حق ظاهر

وگرنه بود کی اصلاً، بروزِ «لا» و «الّا»یی؟

زهی شاهی که فردِ انتخابِ دفترِ هستی

به نامِ نامی‌اش، از بندگی گردیده طغرائی

دو بیت از گفتهٔ «مجذوب» سازم زیبِ این خامه

ولی اندر علوِّ رتبه، صد چندان تو بالایی

«تویی آن نقطهٔ بالایِ فاءِ فوقِ‌اَیدیهم

که در وقتِ تنزل، تحتِ بسم‌الله را بائی»

نُبُد گر پایِ لغزش در میان، البته می‌گفتم

که در حقّت نصیری زد، کلامِ پابرجایی

تو دارای نعیمِ نعمت‌ خوانِ «فَرَضنا»یی

تو دارایِ سریرِ رتبتِ «سرّ فَاوحی»ئی

تو ممدوح و خدا مادح، خطاب «اِنَّما» شأنی

ز حق مَنصوص نص آیه‌ی «اِنّا فَتَحنا»یی

زبانِ وحیِ یکتایی و از برهانِ این معنی

که همدم با کلیم‌الله، اندر طورِ سینایی

به عجزِ خویشتن شد معترف «صامت» ز مدحِ تو

که نبوَد خامه را در وادیِ تحریر، یارایی

الا تا هست از خطِ شعاعی، در جهان جدول

زِ مهرِ چهرِ رخشانت، سحر در عالم‌آرایی

تنِ اعدایِ تو، مانندِ قارون در زمین پنهان

هواخواه تو را، سر بگذرد از خِنگِ خضرایی

 
 
 
حمایت مالی از گنجور
فرخی سیستانی

بهار آمد من و هر روز نو باغی و نو جایی

به گشتن هر زمان عزمی به بودن هر زمان رایی

قدح پر باده رنگین به دست باده پیمایی

چو مرغ از گل به گل هر ساعتی دیگر تماشایی

نگاری با من و رویی نه رویی بلکه دیبایی

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از فرخی سیستانی
ناصرخسرو

شبی تاری چو بی‌ساحل دمان پر قیر دریائی

فلک چون پر ز نسرین برگ نیل اندوده صحرائی

نشیب و توده و بالا همه خاموش و بی‌جنبش

چو قومی هر یکی مدهوش و درمانده به سودائی

زمانه رخ به قطران شسته وز رفتن برآسوده

[...]

سنایی

ایا بی حد و مانندی که بی مثلی و همتایی

تو آن بی مثل و بی شبهی که دور از دانش مایی

ز وهمی کز خرد خیزد تو زان وهم و خرد در وی

ز رایی کز هوا خیزد تو دور از چشم آن رایی

پشیمانست دل زیرا که تو اسرارها دانی

[...]

انوری

خرد را دوش می‌گفتم که ای اکسیر دانایی

همت بی‌مغز هشیاری همت بی‌دیده بینایی

چه گویی در وجود آن کیست کو شایستگی دارد

که تو با آب روی خویش خاک پای او شایی

کسی کاندر جهان بی‌هیچ استکمال از غیری

[...]

جمال‌الدین عبدالرزاق

زهی اخلاق تو محمود همچون عقل و دانائی

زهی ایام تو مشکور همچون عهد برنائی

امام شرق رکن الدینکه سوی حضرتت دایم

خطاب انجم و چرخست مولانا و مولائی

اضافت با کف رادت ز گیتی گنج پردازی

[...]

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه