خرد را دوش می‌گفتم که ای اکسیر دانایی
همت بی‌مغز هشیاری همت بی‌دیده بینایی
چه گویی در وجود آن کیست کو شایستگی دارد
که تو با آب روی خویش خاک پای او شایی
کسی کاندر جهان بی‌هیچ استکمال از غیری
جهانی کامل آمد خود به استقلال و تنهایی
زمان در امتثال امر و نهی او چنان واله
که ممکن نیست در تعجیل او گنج شکیبایی
زمین در احتمال بار حلم او چنان عاجز
که صد منزل هزیمت شد از آن سوی توانایی
در آمد شد به چین دامن همت فرو رفته
غبار نیستی پذرفتن از گردون مینایی
چنان عالی نهاد آمد ز رفعت پایهٔ قدرش
که گردونیست بیرون از نهم گردون خضرایی
نظام عالم از تایید قدر او پدید آمد
وگرنه غوطه دادستی جهان را موج رسوایی
ز حسن یوسف آرایش به مصر چرخ چارم در
دل خورشید با یک خانمان درد زلیخایی
به جذب همت ار دور زمان را باز گرداند
کند امروز بر عکس توالی باز فردایی
گر از حزمش قضا سدی کشیدی بر جهان شامل
نکردی روزگار اندر حریمش عمر فرسایی
وگر بر آسمان حلمش به حشمت سایه افکندی
زمان را دست بودی بر زمین در پای بر جایی
حریم حرمتش در ایمنی آن خاصیت دارد
که از روی تقرب گر به خاکش رخ بیالایی
به خاک پای او یعنی ردای گردن گردون
که از ننگ تصرف کردن گردون برآسایی
هوا با آب گفتا گرد خیل موکب او شو
اگر خواهی که چون آتش سراندر آسمان سایی
بهار دولت او آن هوای معتدل دارد
که گردون خرف را تازه کرد ایام برنایی
به دست آرد ضمیرش ز آفرینش نسخهٔ روشن
اگر یک لحظه در خلوت‌سرای فکرتش آیی
نه از موجست قلزم را شبانروزی تب لرزه
ز طبع اوست تا چون می‌کند کانی و دریایی
ز بس کز غصهٔ طبعش تفکر می‌کند شبها
شدست اندر عروق لجهٔ او ماده سودایی
ببیند بی‌نظر نرگس بگوید بی‌لغت سوسن
اگر طبعش بیاموزد صبا را عالم‌آرایی
اگرنه فضلهٔ طبعش جهان را چاشنی بودی
صبا در نقش بستان کی زدی نیرنگ زیبایی
چو نیسان گر کنار خاک پرگوهر کند شاید
چو سوسن محض آزادی نه چون گل عین رعنایی
زنطقش در خوی خجلت روان صاحب وصابی
ز دستش در طی نسیان رسوم حاتم طایی
قضا هر ساعتی با دست او گوید نه تو گفتی
که در بخشش نه دینی مطلبی دارم نه دنیایی
ولیکن در کرم واجب بود درویش بخشودن
چو کان درویش گشت از تو چرا بر وی نبخشایی
چو این اوصاف نیکو حصر کردم با خرد گفتم
برین دعوی که برخیزد درین معنی چه فرمایی
خرد زان طیره گشت الحق مرا گفتا که با من هم
به گز مهتاب پیمایی به گل خورشیداندایی
عجب‌تر اینکه می‌دانی و می‌دانی که می‌دانم
پسم هر ساعتی گویی نشانی باز ننمایی
گرم باور نمی‌داری نمایم چون که بنمایم
عزیزالدین طغرایی عزیزالدین طغرایی
الا تا گاه درگاهش بود گاهی در افزایش
ذراغ روز و شب همواره در تاریخ پیمایی
از آن کاهش نصیب دشمنش جان کاستن بادا
وزان افزایش او را تا قیامت زینت افزایی
به هر کاری که روی آورده خصمش گفته نومیدی
ترا این کار برناید تو با این کار برنایی
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح عزیزالدین طغرایی بوده و به ستایش ویژگی‌های برجسته او می‌پردازد. شاعر خرد را به عنوان اکسیر دانایی خطاب قرار داده و به شایستگی‌های طغرایی می‌پردازد که حتی در بین بزرگان نیز بی‌نظیر است. او به توانایی‌های مدیریتی و حکمت طغرایی اشاره داشته و می‌گوید که زمان و زمین همچنان تحت تأثیر او هستند. شاعر، ویژگی های نیکو و جود و کرم طغرایی را وصف می‌کند و تأکید می‌کند که او در هر کاری که انجام می‌دهد، برترین است و خداوند بر او برکت داده است. در نهایت، شاعر از خرد می‌پرسد که چگونه می‌توان حقیقت این اوصاف را بیان کرد و پا به پای ستایش او برمی‌آید.
هوش مصنوعی: به خرد (عقل) می‌گفتم که تو ای جوهر ناب دانش، همت بدون تدبیر و اراده‌ای بی‌فکر را نادیده بگیر و همت را بدون آگاهی و بصیرت نپذیر.
هوش مصنوعی: چه بگویی درباره‌ی وجود آن فردی که شایسته است، که تو با عزت و آبرویت باید خاک پای او شوی؟
هوش مصنوعی: کسی که در این جهان بدون هیچ نیکی و تکمیلی از دیگران، به طور کامل و مستقل به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: زمان در پی اجرای فرمان‌ها و نهی‌های او به قدری شگفت‌زده و حیران است که نمی‌تواند در برابر شتاب او صبر و تحمل داشته باشد.
هوش مصنوعی: زمین در برابر صبر و بردباری او چنان ناتوان است که حتی صد منزل فرار و شکست هم نمی‌تواند با قدرت او برابری کند.
هوش مصنوعی: همت او به حدی بلند و بزرگ است که حتی چین از آن بهره‌مند شده و در برابر وجودش احساس تواضع می‌کند. گردون مینایی (آسمان آبی) نیز به خاطر نقص و زوال، غبار ناچیزی به خود گرفته است.
هوش مصنوعی: عزیزالدین طغرائی، به قدری مقام والایی دارد که هیچ آسمانی نمی‌تواند از مرتبهٔ عالی وجود او فراتر برود، همچنان که درخت سبز و خرّم خضر در زمین وجود ندارد که خارج از فضای آسمان باشد.
هوش مصنوعی: وجود این جهان به برکت و تأیید مقام بُلند او ایجاد شده است و اگر این تأثیر نبود، جهان در تلاطم رسوایی و بی‌نظمی غرق می‌شد.
هوش مصنوعی: از زیبایی یوسف (که نماد زیبایی است) کشور مصر در چرخ چهارم (که به آسمان اشاره دارد) آراسته شده، و به دل خورشید (که نشانهٔ روشنی و تابش است) با یک زن (زلیخا) که درد عشق را تحمل می‌کند، مانند زلیخا.
هوش مصنوعی: اگر انسان با اراده و همت خود بتواند زمان را به عقب برگرداند، امروز می‌تواند به گونه‌ای عمل کند که آینده برخلاف روند عادی پیش برود.
هوش مصنوعی: اگر از حکمت و درایت او، قضا و سرنوشت، مانع و سدی در برابر جهان به وجود آمده باشد، روزگار نتوانسته است در قلمرو او، عمر را فرسوده و بی‌زمان کند.
هوش مصنوعی: اگر حلم و صبر او به بزرگی و پرجلالی سایه‌ای بر آسمان می‌افکند، زمان را همچون تسلطی بر زمین در پای او قرار می‌دادی.
هوش مصنوعی: حرمت و احترام او به قدری زیاد است که اگر کسی بخواهد به او نزدیک شود و بر خاک او سر فرود آورد، در امنیت و آرامش خواهد بود.
هوش مصنوعی: به پای او، یعنی به ردای آسمان، بر تو واجب است که از ننگ تصرف آسمان دوری کنی و آرامش یابی.
هوش مصنوعی: هوا به آب گفت: اگر می‌خواهی مانند آتش در آسمان بدرخشی، باید در جمع و صف کاروان او قرار بگیری و همراهی کنی.
هوش مصنوعی: بهارِ خوشبختی و عظمت او مانند هوای معتدل است که آسمان را جوان و شاداب می‌کند و ایام خوشی را به ارمغان می‌آورد.
هوش مصنوعی: اگر یک لحظه به دنیای فکر و اندیشه‌اش قدم بگذاری، می‌تواند از عمق وجودش، نسخه‌ای روشن و واضح از خلقت و آفرینش را به تو عرضه کند.
هوش مصنوعی: قلزم (دریای بزرگ) تحت تأثیر طوفان و موج نیست، بلکه این لرزه و تلاطم ناشی از احساسات و طبیعت خلاق اوست، که مانند کانی (چشمه) و دریا متلاطم می‌شود.
هوش مصنوعی: از شدت غم و اندوهی که در دل دارد، در شبها به فکر و تأمل فرو می‌رود، به‌طوری که این حالت اندوه، به مانند مایعی در رگ‌های بدنش جریان یافته است.
هوش مصنوعی: نرگس، گیاهی زیبا و معجزه‌گونه است که اگر بدون نگاه و توجه به آن، دیده شود، سوسن که گل دیگری است، به زیبایی او غبطه می‌خورد و اگر طبیعت او تحت تأثیر قرار گیرد، صبا (باد ملایم) را به هنر‌آفرینی وادار می‌کند. به عبارتی، طبع شاعر یا هنرمند می‌تواند بر زیبایی‌های طبیعت تأثیر بگذارد و آنها را زیباتر کند.
هوش مصنوعی: اگر طبع او، که به آن «فضله» اشاره شده، دیوانه‌وار نبود، صبا (نسیم) هرگز در باغ و بستان نقشی از زیبایی نمی‌نهاد و نمی‌توانست در آنجا فریبی بیافریند.
هوش مصنوعی: اگر نیسان (ماه نیسان) کنار خاک گران‌بهاتر به وجود آید، ممکن است مانند سوسن به آزادی شکوفا شود، نه مانند گل که فقط زیبایی ظاهری دارد.
هوش مصنوعی: رفتار او در خوی و فطرتش، شرم و حیا را از بین می‌برد و صاحب فضیلت و کرامت است. زیبایی و شرافتش مانند حاتم طایی، بخشش را از یاد دیگران می‌برد.
هوش مصنوعی: قضا (سرنوشت) هر لحظه با دست او (عزیزالدین طغرائی) می‌گوید که تو (عزیزالدین طغرائی) نگفته‌ای که در بخشش به کسی چیزی بدهی و هیچ دغدغه‌ای از دین و دنیا نداری.
هوش مصنوعی: اما درستی آن است که در بخشش، شایسته است به درویش نیکی شود. پس چون درویش به تو پناه آورده است، چرا او را مورد لطف قرار نمی‌دهی؟
هوش مصنوعی: وقتی خواص خوب و پسندیده را با عقل جمع‌آوری کردم، به خودم گفتم که در این ادعا چه نظری داری و در این مورد چه می‌گویی؟
هوش مصنوعی: خرد، که در اینجا به معنای عقل و فهم خوب است، به من خبر داد که با من به نور ماه، مانند کسی که با گل خورشید می‌چسبد، همراه خواهی شد.
هوش مصنوعی: عجیب‌تر این است که تو می‌دانی و خودت هم می‌دانی که من می‌دانم، اما با این حال هر لحظه می‌گویی نشانی از خودت را نشان نمی‌دهی.
هوش مصنوعی: اگر به صداقت باور نداری، من تو را به‌گونه‌ای نشان می‌دهم که باز هم خود را برایت آشکار کنم، ای عزیزالدین طغرایی.
هوش مصنوعی: ای کاش درگاه عزیزالدین طغرایی همیشه برپا باشد و او در روز و شب هر لحظه به گسترش و رونق بپردازد و در پی یادگاری نیکو بماند.
هوش مصنوعی: امیدوارم دشمنش هر روز از کاستی رنج ببرد و بی‌افزونی او تا قیامت بر زینت‌ها و خوشی‌هایش افزوده شود.
هوش مصنوعی: هر بار که عزیزالدین طغرائی به کاری می‌پردازد، دشمنش به او می‌گوید که ناامید باش، زیرا این کار تو را به جایی نمی‌رساند، اما او به این حرف‌ها توجهی نکرده و با اراده‌اش به کارهایش ادامه می‌دهد.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بهار آمد من و هر روز نو باغی و نو جایی
به گشتن هر زمان عزمی به بودن هر زمان رایی
قدح پر باده رنگین به دست باده پیمایی
چو مرغ از گل به گل هر ساعتی دیگر تماشایی
نگاری با من و رویی نه رویی بلکه دیبایی
[...]
شبی تاری چو بی‌ساحل دمان پر قیر دریائی
فلک چون پر ز نسرین برگ نیل اندوده صحرائی
نشیب و توده و بالا همه خاموش و بی‌جنبش
چو قومی هر یکی مدهوش و درمانده به سودائی
زمانه رخ به قطران شسته وز رفتن برآسوده
[...]
ایا بی حد و مانندی که بی مثلی و همتایی
تو آن بی مثل و بی شبهی که دور از دانش مایی
ز وهمی کز خرد خیزد تو زان وهم و خرد در وی
ز رایی کز هوا خیزد تو دور از چشم آن رایی
پشیمانست دل زیرا که تو اسرارها دانی
[...]
زهی اخلاق تو محمود همچون عقل و دانائی
زهی ایام تو مشکور همچون عهد برنائی
امام شرق رکن الدینکه سوی حضرتت دایم
خطاب انجم و چرخست مولانا و مولائی
اضافت با کف رادت ز گیتی گنج پردازی
[...]
خداوندا ترا گفتم که این شش طاق پیروزه
که خوانندش سپهر نیلی و گردون مینایی
نیرزد آنکه تو با او لب زیرین کنی بالا
که او را نیست کاری در جهان جز زیر و بالایی
بدو دندان نمایی باز بهتر زان بود صدره
[...]
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.