شبی تاری چو بیساحل دمان پر قیر دریائی
فلک چون پر ز نسرین برگ نیل اندوده صحرائی
نشیب و توده و بالا همه خاموش و بیجنبش
چو قومی هر یکی مدهوش و درمانده به سودائی
زمانه رخ به قطران شسته وز رفتن برآسوده
که گفتی نافریده ستش خدای فرد فردائی
نه از هامون سودائی تحیر هیچ کمتر شد
نه نیز از صبح صفرائی بجنبید ایچ صفرائی
نه نور از چشمها یارست رفتن سوی صورتها
نه سوی هیچ گوشی نیز ره دانست آوائی
بدل کرده جهان سفله هستی را به ناهستی
فرو مانده بدین کار اندرون گردون چو شیدائی
برآسوده ز جنبشها و قال و قیل دهر ایدون
که گفتی نیست در عالم نه جنبائی نه گویائی
ندید از صعب تاریکی و تنگی زیر این خیمه
نه چشم باز من شخصی نه جان خفته رؤیائی
مرا چون چشم دل زی خلق، چشم سر به سوی شب
چو اندر لشکری خفته یکی بیدار تنهائی
کواکب را همی دیدم به چشم سر چو بیداران
به چشم دل نمیبینم یکی بیدار دانائی
ندیدم تا ندیدم دوش چرخ پر کواکب را
به چشم سر در این عالم یکی پر حور خضرائی
اگر سرا به ضرا در ندیدهستی بشو بنگر
ستاره زیر ابر اندر چو سرا زیر ضرائی
چو خوشهٔ نسترن پروین درفشنده به سبزه بر
به زر و گوهران آراسته خود را چو دارائی
نهاده چشم سرخ خویش را عیوق زی مغرب
چو از کینه معادی چشم بنهد زی معادائی
چو در تاریک چه یوسف منور مشتری در شب
درو زهره بمانده زرد و حیران چون زلیخائی
کنیسهٔ مریمستی چرخ گفتی پر ز گوهرها
نجوم ایدون چو رهبانان و دبران چون چلیبائی
مرا بیدار مانده چشم و گوش و دل که چون یابم
به چشم از صبح برقی یا به گوش از وحش هرائی
که نفس ار چه نداند، عقل پر دانش همی داند
که در عالم نباشد بینهایت هیچ مبدائی
چو زاغ شب به جابلسا رسید از حد جابلقا
برآمد صبح رخشنده چو از یاقوت عنقائی
گریزان شد شب تیره ز خیل صبح رخشنده
چنان چون باطل از حقی و ناپیدا ز پیدائی
خجل گشتند انجم پاک چون پوشیده رویانی
که مادرشان بیند رویبگشاده مفاجائی
همه همواره در خورشید پیوستند و ناچاره
به کل خویش پیوندد سرانجامی هر اجزائی
چنین تا کی کنی حجت تو این وصف نجوم و شب؟
سخن را اندر این معنی فگندی در درازائی
ز بالای خرد بنگر یکی در کار این عالم
ازیرا از خرد برتر نیابی هیچ بالائی
یکی دریاست این عالم پر از لولوی گوینده
اگر پر لولوی گویا کسی دیده است دریائی
زمانه است آب این دریا و این اشخاص کشتیها
ندید این آب و کشتی را مگر هشیار بینائی
ز بهر بیشی و کمی به خلق اندر پدید آمد
که ناپیدا بخواهد شد بر این سان صعب غوغائی
فلان از بهر بهمان تا مرو را صید چون گیرد
ازو پوشیده هر ساعت همی سازد معمائی
همی بینی به چشم دل به دلها در ز بهر آن
که بستاند قبای ژنده یا فرسوده یکتائی
محسن را دگر مکری و حسان را دگر کیدی
و جعفر را دگر روئی و صالح را دگر رائی
رئیسان و سران دین و دنیا را یکی بنگر
که تا بینی مگر گرگی همی یا باد پیمائی
به چشم سر نگه کن پس به دل بیندیش تا یابی
یکی با شرم پیری یا یکی مستور برنائی
کجا باشد محل آزادگان را در چنین وقتی
که بر هر گاهی و تختی شه و میر است مولائی
مدارا کن مده گردن خسیسان را چو آزادان
که از تنگی کشیدن به بسی کردن مدارائی
اگر دانی که نامردم نداند قیمت مردم
مبر مر خویشتن را خیره زی مردمهمانائی
نبینی بر گه شاهی مگر غدار و بیباکی
نیابی بر سر منبر مگر رزاق و کانائی
یجوز و لایجوز ستش همه فقه از جهان لیکن
سر استر ز مال وقف گشتهستش چو جوزائی
تهی تر دانش از دانش ازان کز مغز ترب ارچه
به منبر بر همی بینیش چون قسطای لوقائی
حصاری به ز خرسندی ندیدم خویشتن را من
حصاری جز همین نگرفت ازین بیش ایچ کندائی
به پیش ناکسی ننهم به خواری تن چو نادانان
نهد کس نافهٔ مشکین به پیش گنده غوشائی؟
شکیبا گردد آن کس کو زمن طاعت طمع دارد
ازیرا کارش افتاده است با صعبی شکیبائی
به طمع مال دونی مر مرا همتا کجا یابد
ازان پس کهم گزید از خلق عالم نیستهمتائی
خداوندی که گر بر خاک دست شسته بفشاند
ز هر قطره به خاک اندر پدید آید ثریائی
نه بینور لقای او نجوم سعد را بختی
نه با پهنای ملک او فلک را هیچ پهنائی
محلی داد و علمی مر مرا جودش که پیش من
نه دانا هست دانائی نه والا هست والائی
من از دنیا مواسائی همی یابم به دین اندر
که از دنیا و دین کس را چنان نامد مواسائی
سپاس آن بیهمال و یار و با قدرت توانا را
کزو یابد توانائی به عالم هر توانائی
یکی دیبا طرازیدم نگاریده به حکمتها
که هرگز تا ابد ناید چنین از روم دیبائی
درختی ساختم مانند طوبی خرم و زیبا
که هر لفظیش دیناری است و هر معنیش خرمائی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به توصیف شب و تاریکی و احساس تنهایی و سردرگمی میپردازد. او از مشاهده کواکب در آسمان و گمگشته بودن انسانها در این ظلمت سخن میگوید. به تدریج، صبح و روشنی میآید و شب را به فرار از وجودش وادار میکند. شاعر به دوگانگی جهان و انسانها اشاره میکند و دربارهی فریبها و نیرنگهای دنیا و شخصیتهای مختلف صحبت میکند. او در نهایت به بیان ارزش وجود خدا و برتری علم و حکمت در مقابل شرایط نابسامان انسانی میپردازد و به قدرت الهی برای ایجاد تغییرات اشاره میکند.
هوش مصنوعی: شبی تاریک و بیساحل مانند دریایی از قیر به نظر میرسد که آسمان مانند برگهای نسرین، دشت را رنگین کرده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، توصیف فضایی است که در آن پایین و بالا، همه چیز ساکت و بیحرکت است و مانند گروهی از مردم، هر کس در حیرت و سردرگمی به سر میبرد. این حالت به گونهای است که گویی همه در حالت مدهوشی و بلاتکلیفی حضور دارند.
هوش مصنوعی: زمانه (دنیا) چهرهای سیاه و تاریک به خود گرفته و از پیشامدهای گذشته آرامش پیدا کرده است، تا جایی که انگار خدای یکتای فرداها (آینده) آن را خلق نکرده است.
هوش مصنوعی: نه از دشت هامون، عشق و جنون من کمتر نشده است و نه از صبح بیماه صفره روشن، هیچ تغییری احساس نمیکنم. ای صفره روشن، زودتر حرکت کن و مرا از این حالتی که در آن هستم، بیرون بیاور.
هوش مصنوعی: یار (محبوب) دیگر از نور چشمها جدا نمیشود و به سوی صورتها نمیرود. همچنین هیچگاه نمیتواند صدایی هم به سوی گوشها برساند، گویا همگان در خاموشی و بیخبری به سر میبرند.
هوش مصنوعی: جهان پست و ناپایدار، هستی را به هیچ و پوچی تبدیل کرده است و در این میان، آسمان نیز به مانند دیوانهای در این کار غرق شده است.
هوش مصنوعی: از حرکتها و جنجالهای زمانه آسوده شدهام، به گونهای که میتوانی بگویی در جهان نه حرکتی وجود دارد و نه صدایی.
هوش مصنوعی: زیر این خیمه، به خاطر تاریکی و تنگیاش، نه میتوانم دیدن کنم و نه آنقدر بیدار هستم که شخصی واقعی باشم، فقط جانم خواب میبیند.
هوش مصنوعی: چون من به چشم دل نگاهی به مخلوقات دارم، چشمم به سوی شب است و مانند لشکری که خوابیدهاند، تنها یکی بیدار و ویران است.
هوش مصنوعی: من همواره کواکب را با چشم سر میبینم مثل بیداران، اما با چشم دل نمیتوانم یکی از دانایان بیدار را ببینم.
هوش مصنوعی: تا زمانی که دوش (دیشب) خواب میدیدم، چرخ (فلک) را پر از ستارهها ندیدم. در این دنیا، هیچکس را مشابه حوریان سبزپوش مشاهده نکردم.
هوش مصنوعی: اگر به زیباییهای جهان (ضرا) توجه نکردهای، حالا نیک بنگر که چگونه ستارهها در زیر ابر پنهان شدهاند، درست مانند زیباییها که زیر پرده (ضرائی) پنهانند.
هوش مصنوعی: مانند خوشهٔ گل نسترن در میان ستارهها، خود را زینت بخشیدهای و با سبزه و اشیای قیمتی مانند طلا و جواهرات آراستهای.
هوش مصنوعی: چشمان سرخ و خشمگین خود را بر آسمان مغرب، مانند ستاره عیوق (یکی از ستارههای خوشه پروین) میافکنم، چون کسی که به خاطر کینه و دشمنی، نگاهش را به سوی معاد (روز رستاخیز و پاداش) میدوزد.
هوش مصنوعی: در شب تاریک، چهرهٔ نورانی یوسف (که نماد زیبایی و روشنایی است) مانند سیارهٔ مشتری درخشان است، در حالیکه سیارهٔ زهره (که به رنگ زرد است) به چرا به حالت حیرت و سردرگمی، از دور مانده است، همچون زلیخا که در عشق یوسف دچار حیرت و دلتنگی شده بود.
هوش مصنوعی: چرخ آسمان مانند کنیسهای است که مملو از گوهرها و زیباییها است، بهگونهای که ستارهها مانند رهبانان و دبران (مردان مقدس) در آن جایگاه، مثل چلیپا (صلیب) قرار گرفتهاند.
هوش مصنوعی: چشم، گوش و دل من بیدار و هوشیار است تا بتوانم زیبایی صبح را از دور ببینم یا صدای دلانگیز وحش را بشنوم.
هوش مصنوعی: اگرچه نفس (روح) نمیداند، اما عقل با دانش میفهمد که در این عالم، هیچ مبدأیی (آغازی) بدون پایان (بینهایت) وجود ندارد.
هوش مصنوعی: چون زاغ شب به شهر جابلسا (شهری در ایران) رسید، صبح درخشان از جانب جابلقا (شهر دیگری) پدیدار شد، مانند اینکه صبح از درخشش یاقوت سرخ نمایان میشود.
هوش مصنوعی: شب تاریک از جمع صبح روشنی میگریزد، مانند اینکه باطل از حق دور میشود و ناپیدا از پیدا فاصله میگیرد.
هوش مصنوعی: ستارههای پاک و بافضیلت، از سپیدی صبح خجالتزده شدند، مانند دخترانی که مادرشان ناگهان چهرهشان را مشاهده میکند.
هوش مصنوعی: همه موجودات بهطور دائم در تأثیر و پیوستگی با خورشید قرار دارند و در نهایت، هر جزء از این هستی به سرنوشت خود مرتبط میشود.
هوش مصنوعی: چقدر میخواهی با دلایل خودت در مورد ویژگیهای نجوم و شب بحث کنی؟ در این موضوع، سخن را بیدلیل و بیپایان پراکنده کردهای.
هوش مصنوعی: از دیدگاه خرد و عقل بنگر که در کار این جهان، هیچ چیزی از کار عقل و خرد برتر نیست و نمیتوان به چیزی بالاتر از خرد دست یافت.
هوش مصنوعی: این عالم مانند دریایی است پر از انسانهایی که سخن میگویند و لولو (موجودی افسانهای که به شکل ترسناک توصیف میشود) را به ما نشان میدهند. اگر کسی در این دریا انسانی دانا و سخنگو را دیده باشد، باید آن را بداند که خود این افراد در واقع لولوی ترسناک هستند.
هوش مصنوعی: زمانه مانند آب در این دریا است و انسانها مانند کشتیها هستند؛ کسانی که در این دریا و کشتیها غرق شدهاند، فقط افراد هشیار و بینا هستند که میتوانند حقیقت را ببینند.
هوش مصنوعی: در میان مردم، با توجه به تفاوتهایی که در ویژگیها و صفاتشان وجود دارد، غوغایی به وجود آمده است که حاکی از این است که در واقع چیزهایی نامرئی میخواهند خود را نشان دهند و این وضعیت بسیار دشوار است.
هوش مصنوعی: فلانی به خاطر بهمانی میخواهد من را گرفتار کند؛ او همیشه به نحوی در حال ایجاد دشواری و دسیسه است تا مرا به دام بیندازد.
هوش مصنوعی: تو با چشم دل دیدی که در دلها چه میگذرد، و این را به خاطر این میبینی که کسی بخواهد لباس پاره یا کهنهای را از دیگری بگیرد.
هوش مصنوعی: محسن را به شیوهای دیگر فریب میدهند و حسان را به شکلی دیگر نیرنگ میکنند، جعفر را با چهرهای متفاوت میبینند و صالح را به طریقی دیگر راهنمایی میکنند.
هوش مصنوعی: رئیسان و سران دین و دنیا را یکسان نگاه کن تا ببینی آیا از آنها هم همچون گرگهای وحشی یا باد پیمایی بیثبات و فریبکار وجود دارد.
هوش مصنوعی: با چشم سر به ظاهر افراد نگاه کن و سپس به دل و باطن آنها بیندیش. در این صورت میتوانی کسی را پیدا کنی که به خاطر پیری شرمنده است یا کسی که در 모습ش چیزی پنهان است.
هوش مصنوعی: آزادگان کجا میتوانند در این زمان بگذارند، وقتی که در هر جا و شرایطی، پادشاه و فرمانروایی وجود دارد که بر مردم فرمان میرواید؟
هوش مصنوعی: با خسیسان (افراد پست) رفتار نرم و ملاطفتآمیز نکن، زیرا آزادگان (افراد شریف) از سختیها متحمل میشوند و به همین خاطر باید مدارا کرد.
هوش مصنوعی: اگر میدانی که نامردان و بیمروتها ارزش انسانها را نمیدانند، پس خودت را در بین آنها نبر و رفتارت را مانند آنها نکن؛ چون تو از نظر انسانی باید بالاتر از اینها باشی.
هوش مصنوعی: در هیچجا، به ویژه در محضر پادشاهی، جز حیرت و بیوفایی نمیبینی و بر هیچ منبری نیز جز خرجی و افترازنی نمیعینی.
هوش مصنوعی: در مسائل فقه و علوم دینی، مسائلی وجود دارد که معلوم و مشخص است و مسائلی دیگر که معلوم نیست. اما عاقلانه این است که به جای تأمل در مال وقف (مالی که برای امور خیر وقف شده) که به هیچ عنوان نباید به آن دست زد، به دانش و آگاهی توجه کنیم که مانند دانهٔ خشک جوز (فندق) بیارزش میشود.
هوش مصنوعی: آگاهی و دانش بعضی از افراد از درک و فهم واقعی بسیار ناکارآمدتر است؛ مانند کسی که به ظاهر ممکن است دانشمند به نظر برسد، اما درست مثل ترب (سبزی خوراکی) بدون مغز، در حقیقت بیثمر است.
هوش مصنوعی: من هیچ حصاری را به اندازه خوشنودی خودم نداشتهام و هیچ چیز دیگری نمیتواند مرا از این خوشحالی بیشتر نگه دارد.
هوش مصنوعی: من به کسی که وجود ندارد، نمیسازم و خود را به ذلت نمیاندازم، چرا که مانند نادانها نیستم که رشتهٔ خوشبو را به جلو گشادگان بیخود ببندند.
هوش مصنوعی: کسی که به طاعت یا اطاعت من امیدی دارد، باید صبور باشد، زیرا کار او به دلیل دشواریهایی که دارد، به صبر و استقامت نیازمند است.
هوش مصنوعی: توقع و تمع در مال پست و بیارزش من را چه کسی میتواند همردیف کند، در حالی که بعد از آنکه به خدا روی آوردهام، در میان مردم کسی همطراز من نیست.
هوش مصنوعی: خدای بزرگی که اگر دستش را بر خاک بزند، از هر قطره آب، ستارهای به نام «ثریا» (از ستارههای خوشبختی و زیبایی در آسمان) ظاهر میشود.
هوش مصنوعی: ملاقات با خداوند، همچون نوری است که بر هیچ ستاره یا خوشبختی تأثیری ندارد و در وسعت پادشاهی او، افلاک نیز هیچ گاه گسترش و وسعتی نخواهند داشت.
هوش مصنوعی: خداوند (یا حافظ) بر من احاطه و علم بخشیده است، چرا که در برابر من هیچکس از لحاظ دانش و فضیلت وجود ندارد که به پای او برسد.
هوش مصنوعی: من در دنیا از روحیه و اخلاق نیکو برای خود بهره میبرم که در دین نیز به هیچ کس چنین روحیه و اخلاقی داده نشده است.
هوش مصنوعی: از همراهی و یاری خداوند متعال و توانا سپاسگزاری میکنم، چراکه از اوست که تمامی قدرتها و امکانات در دنیا فراهم میشود.
هوش مصنوعی: من یک پارچهٔ زیبا و گرانبها با نقشهایی حکمتآمیز بافتم که هیچوقت در آینده همچین پارچهای از شهر روم نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: درختی به تصویر کشیدهام که مانند طوبی زیبا و سرسبز است و هر کلمهاش ارزشی معادل یک دینار دارد و هر معنایش خوشی و شادی است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بهار آمد من و هر روز نو باغی و نو جایی
به گشتن هر زمان عزمی به بودن هر زمان رایی
قدح پر باده رنگین به دست باده پیمایی
چو مرغ از گل به گل هر ساعتی دیگر تماشایی
نگاری با من و رویی نه رویی بلکه دیبایی
[...]
ایا بی حد و مانندی که بی مثلی و همتایی
تو آن بی مثل و بی شبهی که دور از دانش مایی
ز وهمی کز خرد خیزد تو زان وهم و خرد در وی
ز رایی کز هوا خیزد تو دور از چشم آن رایی
پشیمانست دل زیرا که تو اسرارها دانی
[...]
خرد را دوش میگفتم که ای اکسیر دانایی
همت بیمغز هشیاری همت بیدیده بینایی
چه گویی در وجود آن کیست کو شایستگی دارد
که تو با آب روی خویش خاک پای او شایی
کسی کاندر جهان بیهیچ استکمال از غیری
[...]
زهی اخلاق تو محمود همچون عقل و دانائی
زهی ایام تو مشکور همچون عهد برنائی
امام شرق رکن الدینکه سوی حضرتت دایم
خطاب انجم و چرخست مولانا و مولائی
اضافت با کف رادت ز گیتی گنج پردازی
[...]
خداوندا ترا گفتم که این شش طاق پیروزه
که خوانندش سپهر نیلی و گردون مینایی
نیرزد آنکه تو با او لب زیرین کنی بالا
که او را نیست کاری در جهان جز زیر و بالایی
بدو دندان نمایی باز بهتر زان بود صدره
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.