بخویش، هیمه گه سوختن بزاری گفت
که ای دریغ، مرا ریشه سوخت زین آذر
همیشه سر بفلک داشتیم در بستان
کنون چه رفت که ما را نه ساق ماند و نه سر
خوش آنزمان که مرا نیز بود جایگهی
میان لاله ونسرین و سوسن و عبهر
حریر سبز بتن بود، پیش از این ما را
چه شد که جامه گسست و سیاه شد پیکر
من از کجا و فتادن بمطبخ دهقان
مگر نبود در این قریه، هیزم دیگر
بوقت شیر، ز شیرم گرفت دایهٔ دهر
نه با پدر نفسی زیستم، نه با مادر
عبث بباغ دمیدم که بار جور کشم
بزیر چرخ تو گوئی نه جوی بود و نه جر
ز بیخ کنده شدیم این چنین بجور، از آنک
ز تندباد حوادث، نداشتیم خبر
فکند بی سببی در تنور پیرزنم
شوم ز خار و خسی نیز، عاقبت کمتر
ز دیده، خون چکدم هر زمان ز آتش دل
کسی نکرد چو من خیره، خون خویش هدر
نه دود ماند و نه خاکستر از من مسکین
خوش آنکسیکه بگیتی ز خود گذاشت اثر
مرا بناز بپرورد باغبان روزی
نگفت هیچ بگوشم، حدیث فتنه و شر
چنان ز یاد زمان گذشته خرسندم
که تیرهبختی خود را نیمکنم باور
نمود شبرو گیتیم سنگسار، از آنک
ندید شاخی ازین شاخسار کوتهتر
ندید هیچ، بغیر از جفا و بد روزی
هر آنکه همنفسش سفله بود و بد گوهر
چو پنبه، خوار بسوزد، چو نی بنالد زار
کسیکه اخگر جانسوز را شود همسر
مرا چو نخل، بلندی و استقامت بود
چه شد که بیگنهم واژگونه گشت اختر
چه اوفتاد که گردون ز پا درافکندم
چه شد که از همه عالم بمن فتاد شرر
چه وقت سوز و گداز است، شاخ نورس را
چه کردهایم که ما را کنند خاکستر
بخنده گفت چنین، اخگری ز کنج تنور
که وقت حاصل باغ، از چه رو ندادی بر
مگوی، بیگنهم سوخت شعلهٔ تقدیر
همین گناه تو را بس، که نیستی بر ور
کنون که پرده از این راز، برگرفت سپهر
به آنکه هر دو بگوئیم عیب یکدیگر
ز چون منی، چه توان چشم داشت غیر ستم
ز همنشین جفا جو، گریختن خوشتر
به تیغ مینتوان گفت، دست و پای مبر
بگرگ مینتوان گفت، میش و بره مدر
من ار بدم، ز بداندیشی خود آگاهم
هزار خانه بسوزد هم از یکی اخگر
ترا چه عادت زیبا و خصلت نیکوست
من آتشم، ز من و زشت رائیم بگذر
سزای باغ نبودی تو، باغبان چه کند
پسر چو ناخلف افتاد، چیست جرم پدر
خوشند کارشناسان، ترا چه دارد خوش
هنرورند بزرگان، ترا چه بود هنر
بلند گشتن تنها بلندنامی نیست
بمیوه نخل شد، ای دوست، برتر از عرعر
بطرف باغ، تهی دست و بی هنر بودن
برای تازه نهالان، خسارتست و خطر
چو شاخه بار نیارد، چه برگ سبز و چه زرد
چو چوب همسر آذر شود، چه خشک و چه تر
بکوی نیکدلان، نیست جز نکوئی راه
بسوی کاخ هنر، نیست غیر کوشش در
کسیکه داور کردارهای نیک و بد است
بجز بدی، ندهد بدسرشت را کیفر
بدان صفت که توئی، نقش هستیت بکشند
تو صورتی و سپهر بلند، صورتگر
اگر ز رمز بلندی و پستی، آگاهی
تنت چگونه چنین فربه است و جان لاغر
اگر ز کار بد نیک خویش، بیخبری
دمی در آینهٔ روشن جهان، بنگر
هزار شاخهٔ سرسبز، گشت زرد و خمید
ز سحربازی و ترفند گنبد اخضر
به روز حادثه، کار آگهان روشن رای
نیفکنند ز هر حملهٔ سپهر، سپر
ز خون فاسد تو، تن مریض بود همی
عجب مدار، رگی را زدند گر نشتر
بهای هر نم ازین یم، هزار خون دل است
نخورده باده کسی، رایگان ازین ساغر
برای معرفتی، جسم گشت همسر جان
برای بوی خوشی، عود سوخت در مجمر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به پیامدهای بیهنر بودن و ناکارآمدی افراد میپردازد. او از تجربههای تلخ و ناامیدیهای خود میگوید و نارضایتیاش از زندگی و تقدیرش را ابراز میکند. شاعر بر این نکته تأکید میکند که بدیها و ناکامیها نتیجه انتخابهای نادرست و همنشینی با افراد نامناسب است و اینکه بیهنری میتواند به سرنوشت شوم منجر شود. او همچنین به آثار نیکو و تلاشهای واقعی انسان در این دنیا اشاره میکند و هشدار میدهد که برای رسیدن به موفقیت و شایستگی، باید در تلاش و کوشش بود. شاعر با تأمل در سرنوشت خود و پندهای آخری در مورد هنر و تقوا، به خواننده یادآوری میکند که تنها با کوشش میتوان به مقام و منزلت واقعی دست یافت.
هوش مصنوعی: به خود میگوید که چه حسرتی دارد، زیرا ریشهاش در آتش سوخته است و اکنون دیگر توانایی حیات و رشد ندارد.
هوش مصنوعی: ما همیشه بلندای سر خود را به آسمان داشتیم و در باغ زندگی میکردیم، اما اکنون نمیدانم چرا دیگر نه نشانی از قامت بلند داریم و نه میتوانیم سر خود را بالا بگیریم.
هوش مصنوعی: خوش آن زمان بود که من نیز مکانی داشتم میان گلهای لاله، نسرین، سوسن و عبهر (گلی خوشبو و زیبا).
هوش مصنوعی: پیش از این که ما در این دنیای زیبا با زندگی دلنشین و آسایش روبرو بودیم، حالا چه بر سرمان آمده که لباس خوشرنگ و زیبا و حالت شادابمان گسسته و پیکر ما به ناچار به رنگ سیاه و ناراحتکننده درآمده است.
هوش مصنوعی: من از کجا و چگونه به آشپزخانهی دهقان افتادم، آیا در این روستا هیزم دیگری وجود نداشت؟
هوش مصنوعی: در زمان کودکی، دایهٔ زمانه (دنیا) مرا در کنار شیر (محبت و نعمت) بزرگ کرد و هیچگاه در کنار پدر و مادر خود نفس نکشیدم و زندگی نکردم.
هوش مصنوعی: بیهوده به باغ امید رفتم تا بار غم را تحمل کنم، اما زیر آسمان تو انگار نه جوی آبی بود و نه طراوتی در کار.
هوش مصنوعی: ما از ریشه کنده شدهایم و در این فشار و سختی قرار داریم، زیرا از طوفان ناگوار حوادث، بیخبر بودیم.
هوش مصنوعی: انسانی بیدلیل و از روی نادانی به کاری دست میزند که ممکن است موجب آسیب به دیگران شود، و در نهایت، عوارض و پیامدهای بدی برای خود او به همراه خواهد داشت، حتی اگر از اشخاص کمارج و بیاهمیتی باشد.
هوش مصنوعی: من هر لحظه از چشمانم اشک میریزم، به خاطر آتش عشق در دلم. هیچکس مانند من از درد و غم خود دچار گیجی نیست و خون خود را به آسانی هدر نمیدهد.
هوش مصنوعی: از من مسکین چیزی باقی نمانده، نه دود و نه خاکستر. خوشا به حال کسی که در جهان نشان و اثری از خود بر جای گذاشته است.
هوش مصنوعی: باغبانی که مرا بزرگ کرد، هیچگاه داستان ناهنجاریها و بدبختیها را در گوشم نگفت.
هوش مصنوعی: چنان خوشحالم از یادآوری روزهای گذشته که نمیتوانم بدبختیهایم را قبول کنم.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر از کسی صحبت میکند که در تاریکی شب مانند ستارهای درخشان میدرخشد، اما به دلیل نگرش بدش به دیگران، تنبیه میشود. او نمیبیند که چه چیزهای مثبتی در اطرافش وجود دارد و فقط به بدیها توجه میکند.
هوش مصنوعی: هر کسی که همنفسش انسان پست و بدی باشد، جز جفا و بدی نصیبش نمیشود و او چیزی جز بد روزی نمیبیند.
هوش مصنوعی: کسی که روحش به درد و رنج دچار شده و از حوادث سخت شکایت میکند، مانند پنبه است که به آسانی میسوزد و مانند نی است که با هر نالهاش غم و اندوهش را ابراز میکند. این بیان نشان میدهد که انسانهای ضعیف و بیهنر در برابر دشواریها آسیبپذیرترند و زودتر به درد و رنج میرسند.
هوش مصنوعی: من مثل یک نخل در بلندی و استقامت بودم، اما الآن نمیدانم چرا به خاطر گناهی که ندارم، ستارهٔ سعادت من برعکس شده است.
هوش مصنوعی: چه اتفاقی افتاده که قدرت و مقامم را از دست دادم و اکنون از همه جا به من آسیب رسیده است؟
هوش مصنوعی: در این بیت، گوینده از حال و روز خود و سوز و دردش صحبت میکند و میپرسد در این زمان پر از آتش و عذاب، به شاخ نورس (جوان و تازهبالغ) چه کردهایم که باعث شدهاند ما را به خاکستر تبدیل کنند. این اشاره به تغییرات و آسیبهای وارده بر او دارد.
هوش مصنوعی: به شوخی گفت اخگری از گوشهٔ تنور که در زمان برداشت میوه، چرا آن را ندادی؟
هوش مصنوعی: نگو که من بیگناه هستم، چون آتش سرنوشت من را سوزانده است و همین که تو هنری نداری، کافی است که دلیل عذاب من باشد.
هوش مصنوعی: اکنون که آسمان پرده از این راز برداشت، بیاییم تا هر دو عیب یکدیگر را بگوییم.
هوش مصنوعی: کسانی که مانند من بیهنر و ضعیف هستند، نمیتوانند از همنشینی با افرادی که جفا و ظلم میکنند، چشمپوشی کنند؛ بنابراین، بهتر است از این افراد دوری کنند.
هوش مصنوعی: با زبان تند و تیز نمیتوان از دست و پای آزاد صحبت کرد، همانطور که نمیتوان به گرگی که انسانخواری میکند، گفت که میش و بره بیگناه هستند.
هوش مصنوعی: اگر من بد هستم، به خاطر بدفکری خودم آگاه هستم؛ حتی اگر یک جرقه هم باعث آتشسوزی هزار خانه شود.
هوش مصنوعی: تو چه عادتهای زیبا و خصلتهای خوبی داری! من آتش هستم، پس از من و نظر زشت من پرهیز کن.
هوش مصنوعی: باغبان مسئولیت باغ را بر عهده دارد، اما اگر فرزند او ناهنجار شود، هیچ تقصیری به گردن پدر نیست.
هوش مصنوعی: افرادی که در کار خود تخصص دارند از تو راضی هستند، اما برای تو چه فایدهای دارد؟ بزرگان و افراد با هنر همواره در صف اول هستند، اما تو چه هنری داری؟
هوش مصنوعی: برتر و مشهور شدن تنها به خاطر قد بلند بودن نیست؛ بلکه مانند میوه نخل، که نماد ارزش و ثمردهی است، باید کارایی و ویژگیهای مثبت هم داشت تا برتر از دیگران بود.
هوش مصنوعی: اگر کسی بدون تلاش و هنر به باغ برود، این برای نهالهای جدید بسیار زیانآور و خطرناک است.
هوش مصنوعی: چون شاخهای نمیوه آورد، چه برگ سبز داشته باشد و چه زرد، چوب هم به مانند آتش میشود، خواه خشک باشد و خواه تر.
هوش مصنوعی: به خانهٔ نیکاندیشان، تنها خیر و نیکی وجود دارد و برای رسیدن به محل مقام و هنر، جز تلاش و کوشش چیز دیگری لازم نیست.
هوش مصنوعی: کسی که قاضی و داور رفتارهای خوب و بد است، جز آنکه به شخص بدسرشت، سزا دهد، کاری نمیتواند انجام دهد.
هوش مصنوعی: با توجه به خصوصیات و ویژگیهایی که تو داری، خالق هستی، تو را به تصویر میکشد و آسمان نیز به عنوان نقاشی بزرگ، شکل تو را طراحی میکند.
هوش مصنوعی: اگر از معنای عمق و ظرافت خوب و بد آگاه هستی، چگونه بدن تو چاق و روح تو ضعیف و نحیف است؟
هوش مصنوعی: اگر از کارهای بد و نیک خود بیخبری، لحظهای در آینهٔ روشنی که جهان است، نگاه کن.
هوش مصنوعی: هزار شاخهٔ سرسبز که در ابتدا شاداب بودند، اکنون به خاطر فریبکاری و نیرنگ آسمان (گنبد اخضر) زرد و پژمرده شدهاند.
هوش مصنوعی: در روزهای سخت و بحرانها، تیزبینان و دانشمندان نباید تحت تأثیر هر نیروی سرنوشت، از خود دفاع نکنند و تسلیم شوند.
هوش مصنوعی: بدن بیمار به خاطر خون فاسد تو، در حال رنج و عذابی است. نباید تعجب کنی اگر رگ کسی را با چاقوی جراحی میزنند؛ چون این کار برای درمان ضروری است.
هوش مصنوعی: برای هر قطره از این دریا، هزاران درد و رنج در دل نهفته است و هیچکس که باده نخورده، بهراحتی از این جام بهرهمند نشده است.
هوش مصنوعی: برای رسیدن به معرفت، جسم انسان مانند همسری برای روح او شده است و برای انتشار عطر خوش، چون عود در ظرف مخصوص خود سوزانده میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
چگونه برخورم از وصل آن بت دلبر
که سوخت آتش هجرش دل مرا در بر
طمع کند که ز معشوق برخورد عاشق
بدین جهان نبود کار ازین مخالفتر
از آنکه عاشق نبوَد کسی که دل ندهد
[...]
فسانه گشت و کهن شد حدیثِ اسکندر
سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر
فسانهٔ کهن و کارنامهٔ به دروغ
به کار ناید رو در دروغ رنج مبر
حدیثِ آنکه سکندر کجا رسید و چه کرد
[...]
بنوبهار جوان شد جهان پیر ز سر
ز روی سبزه بر آورد شاخ نرگس سر
خزان جهان را عهد ار چه کرده بود کهن
بهار عهد جهان باز تازه کرد ز سر
هوا نشاند ببرگ شکوفه در، یاقوت
[...]
پلی شناس جهانرا و نو رسیده براو
مکن عمارت و بگذار و خوش ازو بگذر
کرا شنیدی و دیدی که مرگ دادامان
ز خاص و عام و بدو نیک و از صغیر و کبر
اگر هزار بمانی و گر هزار هزار
[...]
بفال سعد و خجسته زمان و نیک اختر
نشسته بودم یک شب بباغ وقت سحر
ز باختر شده پیدا سر طلایۀ روز
کشیده لشکر شب جوق جوق زس خاور
فلک چو بیضۀ عنبر نمود و انجم او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.