بسوز اندرین تیه، ای دل نهانی
مخواه از درخت جهان سایبانی
سبکدانه در مزرع خود بیفشان
گر این برزگر میکند سرگرانی
چو کار آگهان کار بایست کردن
چه رسم و رهی بهتر از کاردانی
زمانه به گنج تو تا چشم دارد
نیاموزدت شیوهٔ پاسبانی
سیاه و سفیدند اوراق هستی
یکی انده و آن یکی شادمانی
همه صید صیاد چرخیم روزی
برای که این دام میگسترانی
ندوزد قبای تو این سفله درزی
بگرداندت سر به چیره زبانی
چو شاگردی مکتب دیو کردی
ببایست لوح و کتابش بخوانی
همه دیدنیها و دانستنیها
ببین و بدان تا که روزی بدانی
چرا توبهٔ گرگ را میپذیری
چرا تحفهٔ دیو را میستانی
چو نیروی بازوت هست، ای توانا
بدرماندگان رحم کن تا توانی
درین نیلگون نامه، ثبت است با هم
حساب توانائی و ناتوانی
جوانا، بروز جوانی ز پیری
بیندیش، کز پیر ناید جوانی
روانی که ایزد ترا رایگان داد
بگیرد یکی روز هم رایگانی
چو کار تو ز امروز ماند بفردا
چه کاری کنی چون بفردا نمانی
غرض کشتن ماست، ورنه شب و روز
بخیره نکردند با هم تبانی
بدزدد ز تو باز دهر این کبوتر
گرش پر ببندی و گر برپرانی
بود خوابهای تو بیگاه و سنگین
بود حملههای قضا ناگهانی
زیان را تو برداشتی، سود را چرخ
شگفتی است این گونه بازارگانی
تو خود میروی از پی نفس گمراه
بدین ورطه خود را تو خود میکشانی
ندارد ز کس رهزن آز پروا
ز بام اوفتد، گرْش از در برانی
چه میدزدی از فرصت کار و کوشش
تو خود نیز کالای دزد جهانی
ترازوی کار تو شد چرخ اخضر
ز کردارها گه سبک، گه گرانی
بتدبیر، مار هوی را فسونی
به تمییز، تیغ خرد را فسانی
بسی عیبهای تو پوشیده ماند
اگر پردهٔ جهل را بردرانی
ز گرداب نفس ارتوانی رهیدن
ز گردابها خویش را وارهانی
همی گرگ ایام بر تو بخندد
که چون بره، این گرگ میپرورانی
میان تو و نیستی جز دمی نیست
بسیجی کن اکنون که خود در میانی
ز روز نخستین همین بود گیتی
تو نیز از نخست آنچه بودی همانی
به سرچشمهٔ جان، شکسته سبوئی
به میخانهٔ تن، ز دردی کشانی
بدوک وجود آنچنان کار میکن
که سر رشتهٔ عقل را نگسلانی
دفینه است عقل و تو گنجور عاقل
سفینه است عمر و تواش بادبانی
بصد چشم میبیندت چرخ گردان
مپندار کاز چشم گیتی نهانی
درین دائره هر چه هستی پدیدی
درین آینه هر که هستی عیانی
تو چون ذره این باد را در کمندی
تو چو صعوه این مار را در دهانی
شنیدی چو اندرز من، از تو خواهم
که بشنیدهٔ خویش را بشنوانی
ترا سفره آماده و دیو ناهار
بر این سفره بنگر کرا مینشانی
از آن روز برنان گرمی رسیدی
که گر ناشتائیست نانش رسانی
زمانه بسی بیشتر از تو داند
چه خوش میکنی دل که بسیار دانی
کشد کام و ناکام، چرخت بمیدان
کشد گر جبانی و گر پهلوانی
کمان سپهرت بیندازد آخر
تو مانند تیری که اندر کمانی
مه و سال چون کاروانیست خامش
تو یکچند همراه این کاروانی
حکایت کند رشتهٔ کارگاهت
اگر دیبه، گر بوریا، گر کتانی
هنرها گهرهای پاک وجودند
تو یکروز بحری و یکروز کانی
نکو خانهای ساختی ای کبوتر
ندیدی که با باز هم آشیانی
بما جهل زان کرد دستان که هرگز
نکردیم با عقل همداستانی
برآنست دیو هوی تا بسوزی
تو نیز از سیه روزگاری برآنی
در این باغ دلکش که گیتیش نامست
قضا و قدر میکند باغبانی
بگلزار، گل یک نفس بود مهمان
فلک زود رنجید از میزبانی
بیا تا خرامیم سوی گلستان
بنظارهٔ دولت بوستانی
سحر ابر آذاری آمد ز دریا
بطرف چمن کرد گوهر فشانی
زمین از صفای ریاحین الوان
زند طعنه بر نقش ارژنگ مانی
نهاده بسر نرگس از زر کلاهی
ببر کرده پیراهن پرنیانی
ازین کوچگه کوچ بایست کردن
که کردست بر روی پل زندگانی
قفس بشکن ای روح، پرواز میکن
چرا پایبند اندرین خاکدانی
همائی تو و سدرهات آشیانست
مکن خیره بر کرکسان میهمانی
دلیران گرفتند اقطار عالم
بشمشیر هندی و تیغ یمانی
از آن نامداران و گردنفرازان
نشانی نماندست جز بی نشانی
ببین تا چه کردست گردون گردان
به جمشید و طهمورث باستانی
گشوده دهان طاق کسری و گوید
چه شد تاج و تخت انوشیروانی
چنین است رسم و ره دهر، پروین
بدینگونه شد گردش آسمانی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر از پروین اعتصامی به بررسی آسیبهای زندگی و سرنوشت انسان میپردازد. شاعر به ما یادآوری میکند که زندگی گذراست و در آن کارها و تلاشها در نهایت به سرانجامی ختم میشوند. با اشاره به وجود نداهای درونی و بیرونی در زندگی، او ما را به تامل در مورد نیکوکاری و بدی، دانایی و نادانی، و سرنوشت محتوم انسانها دعوت میکند. همچنین، بر این نکته تاکید میشود که پیری و جوانی فانیاند و هر چیزی در این دنیا زودگذر است. در پایان، شاعر به ما میآموزد که باید از زمان و فرصتهای زندگی بهرهبرداری کنیم و از حقایق وجود خود آگاه باشیم، زیرا دنیا به تغییرات خود ادامه میدهد و تاریخ انسانها فراموش شدنی است.
هوش مصنوعی: ای دل پنهان، در این بیابان با آتش بسوز و چیزی نخواه که درختان دنیا به تو سایه بدهند.
هوش مصنوعی: اگر تو در مزرعهٔ خود به آسانی بیفشان (کشاورزی کن) و زحمت نکشی، به همان اندازه که این کشاورز (برزگر) سرگرم است و خود را مشغول میکند، در کارهایت موفق نخواهی شد.
هوش مصنوعی: وقتی کسانی که آگاه به کارند، باید دست به کار بزنند، چه روش و راهی بهتر از دانش و مهارت وجود دارد؟
هوش مصنوعی: زمانه تا زمانی که سرمایه و دارایی تو را میبیند، به تو درس حفاظت و نگهداری نمیدهد و به تو نمیآموزد که چگونه باید از آنها مراقبت کنی.
هوش مصنوعی: زندگی دو جنبه متفاوت دارد: یکی غم و اندوه و دیگری شادی و خوشحالی. این دو جنبه به نوعی در کنار هم وجود دارند و نمیتوان آنها را از هم جدا کرد.
هوش مصنوعی: همهٔ ما مانند شکارهایی هستیم که در دام هستی گرفتار آمدهایم. این دام را برای چه کسی گستردهای؟
هوش مصنوعی: این فرد حقیر و بیارزش نمیتواند لباس تو را بدوزد و تو را با سخن خود فریب دهد.
هوش مصنوعی: اگر مانند یک شاگرد مکتب، به شیطان (دیو) اعتماد کنی، باید سعی کنی درسها و آموزشهای او را یاد بگیری.
هوش مصنوعی: همه چیزهایی را که میتوان دید و آموخت، ببین و یاد بگیر تا روزی به دانش و فهم عمیقتری برسی.
هوش مصنوعی: چرا توبه کردن گرگ (موجودی بدذات) را قبول میکنی و چرا هدیهای که دیو (موجود شرور و خبیث) به تو میدهد، میپذیری؟
هوش مصنوعی: ای توانا، وقتی که قدرت و نیرویی در بازوی خود داری، به کسانی که در سختی و مشکل هستند رحم کن و تا جایی که میتوانی به آنها کمک کن.
هوش مصنوعی: در این نامهٔ آبی رنگ، توانایی و ناتوانی هر کس به ثبت رسیده است.
هوش مصنوعی: ای جوان، در دوران جوانی به فکر پیری باش، چرا که از پیری دوباره جوانی به دست نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: خداوند به تو نیروی فکر و عقل را به طور رایگان عطا کرده است؛ پس روزی هم از این نعمت بیدریغ استفاده کن و قدر آن را بدان.
هوش مصنوعی: اگر کار امروز تو به فردا موکول شود، چه فایدهای دارد که وقتی به فردا رسیدی، دیگر در آن دنیا نخواهی ماند؟
هوش مصنوعی: هدفشان نابودی ماست، وگرنه شب و روز نتوانستند با هم توافقی کنند.
هوش مصنوعی: اگرچه تو تلاش کنی و کبوتر را در قفس قرار دهی یا آزاد کنی، باز هم زمان (سرنوشت) ممکن است آن را از تو برباید.
هوش مصنوعی: خوابهای تو در زمانهای نامناسب و سنگین است و ناگهان حوادث سرنوشت به تو حمله میکنند.
هوش مصنوعی: زیان را تو برداشت کردهای، اما سود برایت مانند یک چرخ شگفتانگیز است، که این چنین در بازار تجارت جریان دارد.
هوش مصنوعی: تو خود به دنبال خواستههای نادرستت میروی و به همین خاطر خود را به این خطر وامیداری.
هوش مصنوعی: هیچکس، حتی دزدان شهرت و آز، از سقوط و عواقب ناگوار نمیترسند و اگر او را از خانه بیرون کنی، باز هم به راحتی او را به دام میافتد.
هوش مصنوعی: تو که از زمان و موقعیت برای کار و تلاش بهرهبرداری میکنی، خودت هم از مهمترین داراییهای عالم یعنی تلاش برای رسیدن به هدف، را میدزدی و کم اهمیت میپنداری.
هوش مصنوعی: عمل و تلاش تو مانند ترازویی است که گاهی به دلیل کارهای نیک، سبک و گاهی به واسطهی کارهای ناپسند، سنگین میشود. چرخ اخضر اشاره به چرخ زندگی دارد که بر اساس اعمال و کردارهای انسان میچرخد.
هوش مصنوعی: با تدبیر و تدبیر، برای مار هوی (یعنی نفس و هوس) جادو و سحر میسازی و با قضاوت درست، تیغ خرد را به اسطورهای جذاب تبدیل میکنی.
هوش مصنوعی: بسیاری از عیبهای تو پنهان مانده است اگر پردهٔ نادانی و ناآگاهی را کنار بزنی.
هوش مصنوعی: از دام نفس و هوای نفس خود رها شو و خود را از خطرهای درونی نجات بده.
هوش مصنوعی: زمانه همچون گرگی بر تو میخندد و تو در حالتی همچون بره به سر میبری، در حالی که خود تو نیز این گرگ را پرورش میدهی.
هوش مصنوعی: بین تو و عدم فقط یک لحظه فاصله است، پس اکنون که خودت در این فاصله قرار داری، تلاش و کوشش کن.
هوش مصنوعی: از روز اول دنیا همینطور بوده است که تو نیز از همان ابتدا همانطور که بودی هستی.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به این موضوع اشاره میکند که در منبع حقیقت و زندگی، وجود آدمی مانند یک سبو (ظرف) شکسته است که در میخانهٔ جسم، از درد و رنج رنج میبرد. این تصویر نشاندهندهٔ fragility (زودشکن بودن) وجود انسان و مشکلات حیات اوست.
هوش مصنوعی: وجود، به طور شگفتانگیزی عمل میکند که تو نتوانی رشتهٔ عقل را از هم بگسلانی.
هوش مصنوعی: عقل مانند یک گنج باارزش است و تو کسی هستی که آن را نگهداری میکنی. عمر نیز مانند یک کشتی است و تو نقش بادبان آن را داری، که به حرکت کشتی در دریا کمک میکند.
هوش مصنوعی: چرخ گردان (سرنوشت) با صد چشم تو را میبیند، پس فکر نکن که در چشم جهان پنهانی و دیده نمیشوی.
هوش مصنوعی: در این دایره، هرچه وجود دارد، آشکار و مشهود است، و در این آینه، هر کسی که هستی، نمایان و روشن است.
هوش مصنوعی: تو مانند ذرهای هستی که باد آن را در دام خود گرفته و تو شبیه صعوه (پرندهای کوچک) هستی که مار آن را در دهان دارد. بهعبارت دیگر، تو در چنگال قدرت و خطر گرفتار هستی.
هوش مصنوعی: اگر تو گفتههای من را شنیدهای، از تو میخواهم که پیام خودت را نیز به دیگران منتقل کنی.
هوش مصنوعی: سفرهٔ غذا برای تو آماده است و دیو (شخصی شیطانصفت) بر این سفره خیره شده است تا ببیند چه کسی را بر سر سفره مینشانی.
هوش مصنوعی: زمانی که تو به خانه ما آمدی، اگر اشتها نداری باید نان را برای مهمان بیاوری.
هوش مصنوعی: زمانه میداند که تو چگونه میتوانی دلها را شاد کنی، اما خودت باید بیشتر از آنچه میدانی، به این موضوع توجه کنی.
هوش مصنوعی: دلخواهی و ناامیدی، هر دو به میدان میآیند. این میدان، عرصهای است که در آن، چه اگر از ترس و بزدلی باشی و چه اگر از شجاعت و دلیری، در نهایت به سرنوشت میرسید.
هوش مصنوعی: آسمان در نهایت تو را مانند تیری که در کمان قرار دارد، رها خواهد کرد.
هوش مصنوعی: ماه و سال مانند کاروانی خاموش هستند که تو نیز مدتی همراه این کاروان قرار داری.
هوش مصنوعی: هرتا که در کارگاه بافته میشود، چه از دیبا (پارچه زیبا)، چه از بوریا (پارچه ساده)، چه از کتان، همه داستانی را از زندگی تو روایت میکنند.
هوش مصنوعی: هنرها همانند گوهرهای خالص و باارزش در وجود انسانها هستند؛ تو در یک روز همچون دریا و در روز دیگر مانند معدنی از این گوهرها میدرخشانی.
هوش مصنوعی: ای کبوتر، تو خانهٔ خوبی درست کردی، ولی نمیدانی که در کنار تو، باز (پرندهای شکاری) هم آشیانه دارد و ممکن است تو را تهدید کند.
هوش مصنوعی: جهل و نادانی به ما آسیب زد و ما هرگز با عقل و درایت همساز و موافق نشدیم.
هوش مصنوعی: دیو هوی، که نماد وسوسهها و هوای نفس است، قصد دارد تو را به آتش بکشد تا از روزگار سیاه و بدبختی رها شوی.
هوش مصنوعی: در این باغ زیبا که نامش «گیتی» است، سرنوشت و تقدیر به کار باغبانی مشغولند و روی آن نظارت دارند.
هوش مصنوعی: در گلزار، گل بهمدت کوتاهی مهمان بود، زیرا آسمان از میزبانی او خسته و دلزده شد.
هوش مصنوعی: بیایید با آرامش و زیبایی به باغ گل برویم تا از خوشبختی و زیباییهای آن لذت ببریم.
هوش مصنوعی: سحرگاه، ابرهایی با رنگ آبی و زیبا از دریا به سمت باغ آمدند و شروع به باریدن کردند و قطرات باران همچون جواهراتی بر روی زمین پاشیده شد.
هوش مصنوعی: زمین به خاطر زیبایی و طراوت گلهای رنگارنگ، به رنگ و نقشهایی که مانی (نقاش معروف ایرانی) رسم کرده است، کنایه میزند و به آن اعتراض میکند.
هوش مصنوعی: بر روی سر نرگس، گلی زیبا، کلاهی از طلا گذاشتهاند و پیراهنی از پارچۀ نرم و لطیف به تن کرده است.
هوش مصنوعی: از این جا نباید بیشتر بمانیم، زیرا زندگی را همچون پل دانسته که بر روی آن حرکت میکنیم.
هوش مصنوعی: ای روح، قفس را بشکن و پرواز کن؛ چرا در این دنیای خاکی و مادی محدود ماندهای؟
هوش مصنوعی: همای تو (پرندهای سمبل شخصیتی بلندمرتبه) و سدرهات (درختی در بهشت) جایی مناسب و آرام برای سکونت تو هستند، پس نگاهت را به کبوتران بیمقدار (کرکسان) و مهمانیهای زودگذر معطوف نکن.
هوش مصنوعی: دلیران با شمشیرهای هندی و تیغهای یمانی، سرزمینهای دور و نزدیک را تصرف کردند و در اختیار گرفتند.
هوش مصنوعی: دیگر از آن دلیران و بزرگان، اثری باقی نمانده است جز یاد و نشانی از آنها که مشخص نیست.
هوش مصنوعی: ببین چه بر سر جمشید و طهمورث، دو پادشاه بزرگ و باستانی، آورده است زمانه و چرخ فلک.
هوش مصنوعی: طاق کسری (دارایی و نماد قدرت) به حرف آمده و میپرسد که تاج و تخت انوشیروان (پادشاه بزرگ و فرزانه ایران) چه شد و در کجا رفته است.
هوش مصنوعی: این چنین است که در این جهان، تقدیر و سرنوشت به این شکل است که پروین، مانند دیگران، تحت تأثیر چرخش و گذر زمان قرار میگیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
کسی را چو من دوستگان می چه باید؟
که دل شاد دارد بهر دوستگانی
نه جز عیب چیزیست کهآن تو نداری
نه جز غیب چیزیست کهآن تو ندانی
ز دو چیز گیرند مر مملکت را
یکی پرنیانی یکی زعفرانی
یکی زر نام ملک بر نبشته
دگر آهن آب دادهٔ یمانی
که را بویهٔ وصلت ملک خیزد
[...]
از او بوی دزدیده کافور و عنبر
وز او گونه برده عقیق یمانی
بماند گل سرخ همواره تازه
اگر قطره ای زو به گل بر چکانی
عقیقی شرابی که در آبگینه
[...]
شه مشرق و شاه زابلستانی
خداوند اقران و صاحبقرانی
بدولت یمینی بملت امینی
مر این هر دو را اصل یمن و امانی
تو محمود نامی و محمود کاری
[...]
یکی گوهری چون گل بوستانی
نه زر وبه دیدار چون زرکانی
به کوه اندرون مانده دیرگاهی
به سنگ اندرون زاده باستانی
گهی لعل چون باده ارغوانی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.