این رقیبان که بر این گنبد پیروزه درند
گرچه زیرند گهی جمله، همیشه زبرند
گر رقیبان به بصر تیز بوند از بر ما
این رقیبان سماوی همه یکسر بصرند
نامشان زی تو ستاره است ولیکن سوی من
پیشکاران و رقیبان قضا و قدرند
چون گریزم ز قضا، یا ز قدر، من چو همی
به هزاران بصر ایشان به سوی من نگرند؟
سوی ما زان نگرند ایشان کز جوهرشان
خرد و جان سخن گوی به ما در اثرند
خرد و جان سخن گوی که از طاعت و علم
پریانند بر این گنبد پیروزه پرند
این چراگاه دل و جان سخن گوی تو است
جهد کن تا به جز از طاعت و دانش نچرند
اندر این جای گیاهان زیان کار بسی است
زین چراگاه ازیرا حکما بر حذرند
جسد مردمی، ای خواجه، درختی عجب است
که برو فکرت و تمیز تو را برگ و برند
از درخت جسدت برگ و بر خویش بچن
پیشتر زانکه از این بستان بیرونت برند
زاد بر گیر و سبک باش و مکن جای قرار
خانهای را که مقیمانش همه برسفرند
همگان بر خطرند آنکه مقیماند و گر
ره نیابند سوی با خطران بیخطرند
چون مقیمان همه مشغول مقامند ولیک
یک یک از ساختهٔ خویش همی برگذرند
راهشان یوز گرفتهاست و ندارند خبر
زان چو آهو همه در پوی و تگ و با بطرند
بر خریدار فسون سخره و افسوس کنند
وانگهی جز که همه تنبل و افسون نخرند
گرچهشان کار همه ساختهاز یکدگر است
همگان کینهور و خاسته بر یکدگرند
دردمندند به جان جمله نبینی که همی
جز همه آنکه زیان کار بودشان نخورند؟
سخن بیهده و کار خطا زایشان زاد
سخن بیهده و کار خطا را پدرند
با هزاران بدی و عیب یکیشان هنراست
گرچه ایشان چو خر از عیب و هنر بیخبرند
هنر آن است که پیغمبر خیرالبشر است
وین ستوران جفا پیشه به صورت بشرند
گر شریعت همه را بار گران است رواست
بار اگر خر کشد این عامه همه پاک خرند
بار باخر بنهند از خر و زینها ننهند
زانکه اینها سوی ایزد بسی از خر بترند
وعدهشان روز قضا خواب و خور و سیم و زر است
زانکه فتنه همه بر خواب و خور و سیم و زرند
حکمت آبی است کجا مرده بدو زنده شود
حکما بر لب این آب مبارک شجرند
شجر حکمت، پیغمبر ما بود و برو
هر یک از عترت او نیز درختی ببرند
پسران علی امروز مرو را بسزا
پسرانند چو مر دختر او را پسرند
پسران علی آنها که امامان حقند
به جلالت به جهان در چو پدر مشتهرند
سپس آن پسران رو، پسرا، زانکه تو را
پسران علی و فاطمه زاتش سپرند
سپری کرد توانند تو را زاتش تیز
چون همی زیر قدم گردن کیوان سپرند
ای پسر دین محمد به مثل چون جسدی است
که بر آن شهره جسد فاطمیان همچو سرند
چون شب دین سیه و تیره شود، فاطمیان
صبح صادق، مه و پروین و ستارهٔ سحرند
داد در خلق جهان جمله پدرشان گسترد
چه عجب گر پسران همچو پدر دادگرند
شیر دادار جهان بود پدرشان، نشگفت
گرازیشان برمند این که یکایک حمرند
من بدیشان شکرم جاهل بی حرمت را
که خران را حکما نیز به شیران شکرند
سودمندند همه خلق جهان را چو شکر
جان من باد فداشان که به طبع شکرند
از شکر نفع همی گیرد بیمار و درست
دشمن و دوست ازیشان همه می نفع گرند
منگر سوی گروهی که چون مستان از خلق
پرده بر خویشتن از بیخردی میبدرند
چه دهی پند و چه گوئی سخن حکمت و علم
این خران را که چو خر یکسره از پند کرند؟
سخن خوب خردمند پذیرد نه حجر
سفها جمله ز مردم به قیاس حجرند
سمرم من شده و افتادهام از خانهٔ خویش
زین ستوران که به جهل و به سفاهت سمرند
اگر این کوردلان را تو به مردم شمری
من نخواهم که مرا خلق ز مردم شمرند
چون پری جمله بپرند گه صلح ولیک
به گه شر مر ابلیس لعین را حشرند
سپس باقر و سجاد روم در ره دین
تو بقر رو سپس عامه که ایشان بقرند
به جر دیو روی کز پی ایشان بروی
زانکه ایشان همه دیو جسدی را بجرند
سپس فاطمیان رو که به فرمان خدای
امتان را سپس جد و پدر راه برند
جدشان رهبر دیو و پری و مردم بود
سوی رضوان خدای و، پسران زان گهرند
پسرت گر جگر است از تن تو، فاطمیان
مر نبی را و علی را به حقیقت جگرند
شیعت فاطمیان یافتهاند آب حیات
خضر دور شده ستند که هرگز نمرند
شکرند از سخن خوب سبک شیعت را
به سخنهای گران ناصبیان را تبرند
سخن خوب بیاموز که هرک از همه خلق
سخن خوب ندارند همه بیهنرند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به بررسی رقیبان و دشمنان میپردازد که به دو دسته تقسیم میشوند: یکی رقیبان سماوی که در واقع نمایندگان قضا و قدر هستند و دیگری انسانهایی که با جهل و خامی خود به زیان یکدیگر میپردازند. او متذکر میشود که همگان در معرض خطر هستند و نمیتوان به ثبات و آرامش در دنیا دل خوش کرد. شاعر نیکان و حکیمان را میستاید و زشتی و جهل دیگران را مورد نقد قرار میدهد، همچنین نسبت به قضا و قدر و رابطه آن با علم و طاعت تذکر میدهد. در نهایت، او به شیعه فاطمیان اشاره میکند و بر اهمیت دانش و سخن خوب تأکید دارد و میگوید که ترک علم و حکمت به تباهی منجر میشود.
هوش مصنوعی: این رقیبان که در این دنیا زندگی میکنند، اگرچه در ظاهر پایینتر از ما هستند، اما گاهی اوقات برتری خود را نشان میدهند.
هوش مصنوعی: هرچند رقیبان در بینا بودن و به خوبی میتوانند ما را مشاهده کنند، اما رقیبان آسمانی (یعنی تقدیر و سرنوشت) به طور کامل در نظر ما هستند و بر ما تسلط دارند.
هوش مصنوعی: اسم آنها را ستاره گذاشتهاند، اما در واقع آنها فقط پیروان تقدیر و سرنوشت من هستند که به سوی من میآیند.
هوش مصنوعی: هرگاه که از سرنوشت و تقدیر فرار کنم، چگونه است که آنها، یعنی نگهبانان سرنوشت، با هزار چشم به من نگاه میکنند؟
هوش مصنوعی: ایشان به خاطر جوهر وجودشان و ماهیت عالیاشان به ما مینگرند، زیرا خرد و جان سخنگویان بر ما تأثیر دارند.
هوش مصنوعی: افراد خردمند و با جان که به واسطهی طاعت (اطاعت) و دانش به مقام بالایی رسیدهاند، به مانند پرندگانی در آسمان این گنبد با ارزش (جهان) پرواز میکنند.
هوش مصنوعی: دل و جان تو محل گفتوگو و تفکر هستند، پس کوشش کن که جز از اطاعت و علم از آنها چیزی نگیرد.
هوش مصنوعی: در این مکان، گیاهان زیانآور زیادی وجود دارد؛ به همین دلیل، حکما و دانایان به افرادی که به این چراگاه میروند، هشدار میدهند تا مراقب باشند.
هوش مصنوعی: جسد انسان مانند درختی شگفتانگیز است که فکر و عقل تو بر آن همچون برگ و میوهای میروید.
هوش مصنوعی: از درخت وجودت لباسی از صفات نیکو و خوب بساز قبل از اینکه از این دنیا و زندگی خارجت کنند.
هوش مصنوعی: از زندگی ببر و سبکبار باش و به جایی نچسب که ساکنانش همه در سفر هستند و هیچکدام در آنجا نمیمانند.
هوش مصنوعی: همهٔ افراد در معرض خطر هستند، حتی کسانی که در مکان مشخصی ساکناند. اگر آنها نتوانند راهی را پیدا کنند، به سوی افرادی که با خطر روبهرو هستند، بدون نگرانی حرکت میکنند.
هوش مصنوعی: تمام کسانی که در مکانی قرار دارند، درگیر زندگی و جایگاه خودشان هستند، اما هر یک به نوعی از آنچه که خود ساختهاند و به آن وابستهاند، جدا میشوند و میگذرند.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در زندگی، مانند یوز (که نماد تند بودن و چابکی است) در حرکتند، اما از شرایط واقعی و خطراتی که در اطرافشان وجود دارد بیخبرند؛ زیرا مانند آهو (که نماد آسانگیری و بیتحرکی است) در جستجوی لذتها و خوشیها هستند.
هوش مصنوعی: افرادی که در بازار به خرید و فروش مشغولاند، با فریب و تظاهر دل خریداران را میبرند و در عین حال خودشان تنها تنبل و بیعمل هستند و به هیچ چیز اقدام نمیکنند.
هوش مصنوعی: هرچند که همهٔ آنها به نوعی در کار یکدیگرند و به یکدیگر وابستهاند، اما همه کینه و حسد نسبت به یکدیگر دارند.
هوش مصنوعی: همهٔ آنهایی که رنج میبرند و درد دارند، به جز کسی که به خود ضرر میزند، هیچیک را نخواهی دید که به حال یکدیگر توجهی کنند.
هوش مصنوعی: این ابیات به این معناست که افرادی که از بیخودگویی و کارهای نادرست چیزی نمیدانند، معمولاً خودشان باعث تولید بیهودهگویی و اشتباهات هستند. در واقع، این رفتار در آنها ریشهدار است و به نوعی خود را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: این افراد با هزاران بدی و عیب، تنها یک ویژگی مثبت دارند و آن هنر است، هرچند که آنها مثل الاغ از عیب و هنر بیخبرند.
هوش مصنوعی: هنر واقعی در این است که پیامبر، بهترین انسانها را نمایندگی میکند، در حالی که این افراد ظاهراً مانند انسان هستند اما در باطن، جفا پیشه و نادرستاند.
هوش مصنوعی: اگر دین (شریعت) برای همه سنگین و سخت است، این عادلانه است که خر (حملکننده بار) این وزن را به دوش بکشد، چرا که مردم عادی هم مانند خر در یک وضعیت بهظاهر بیارزش قرار دارند.
هوش مصنوعی: اگر بر روی الاغ بار بگذارند، آن را برمیدارند ولی زینها را برنمیدارند؛ زیرا این اشخاص (مردم) از الاغ (خر) به خداوند نزدیکترند و از او بیشتر میترسند.
هوش مصنوعی: آنها در روز قضا (محاسبه و سرنوشت) فقط به خواب، غذا، و ثروت دل خوش کردهاند، زیرا همه فتنهها و مشکلات پیرامون این امور (خواب، غذا و ثروت) است.
هوش مصنوعی: حکمت مانند آبی است که مردهها را به حیات برمیگرداند و حکیمان مانند درختانی هستند که بر کنارهٔ این آب پر برکت قرار دارند.
هوش مصنوعی: شجرهٔ حکمت، پیامبر ماست و هر یک از خانوادهٔ او نیز درختی از این حکمت دارند.
هوش مصنوعی: پسران علی (امامان) امروز به حق به دنیا آمدهاند و شایستهاند، چون دختر او نیز پسری (حسن) به دنیا آورده است.
هوش مصنوعی: پسران علی، که همان امامان حق هستند، به بزرگی و عظمت خود در دنیا مانند پدرشان مشهورند.
هوش مصنوعی: سپس آن پسران، یعنی فرزندان علی و فاطمه، بهخاطر تو مانند سپر در برابر آتش میایستند.
هوش مصنوعی: پسران علی و فاطمه (یعنی سادات) میتوانند به مانند سپر، تو را از آتش تیز (گناه یا مصیبت) محافظت کنند، چون ستارگان در آسمان زیر پای کیوان (زحل) قرار گرفتهاند و او را تحتالشعاع قرار میدهند.
هوش مصنوعی: ای پسر دین محمد، تو مثل جسدی هستی که در آن شهره، جسد فاطمیان (افراد یا گروههایی که به فاطمه، دختر پیامبر اسلام، نسبت داده میشوند) مانند سرها (یعنی در مقام و اهمیت) هستند.
هوش مصنوعی: وقتی که شب دین تاریک و سیاه میشود، فاطمیان مانند صبحی روشن و درخشان، چون ماه و ستارهها در سپیدهدم، نمایان میشوند.
هوش مصنوعی: در آفرینش، خداوند به همه انسانها نسبت پدرانه دارد و این جای تعجب نیست که فرزندان نیز مانند پدر خود که بخشنده است، رفتار کنند.
هوش مصنوعی: پدر اینان، خداوندی بخشنده و مهربان است، پس تعجب ندارد که هر یک از آنها مانند پدر خود نیکو هستند، ولی در واقع همگی به خر و حیواناتی پست تشبیه شدهاند.
هوش مصنوعی: من به خاطر نادانی و بیاحترامیام از آنها شکرگزاری میکنم، زیرا حکما (عزتمندان) هم همچون شیران، خران را هم میشناسند و به آنها احترام میگذارند.
هوش مصنوعی: همهٔ مردم در جهان مانند شکر سودمندند، جان من فدای آنها باد که ذاتشان شیرین و دوستداشتنی است.
هوش مصنوعی: بیمار و سالم هر دو از شیرینی شکر بهرهمند میشوند، و دوستان و دشمنان نیز از این کیفیت خوش بهره میبرند. برای همهٔ افراد، چه خوب و چه بد، این شیرینی مفید است و از آن نفع میبرند.
هوش مصنوعی: به افرادی که بدون فکر و عقل، مانند مستها بر خود و دیگران پرده برداری میکنند و افشای راز میکنند، نگاه نکن.
هوش مصنوعی: چرا به این گروه نادان پند و نصیحت بدهی یا سخن حکمتآمیز بگویی، وقتی که آنها مانند خر از پندها بیخبر و کر هستند؟
هوش مصنوعی: سخنان نیک را تنها فرد خردمند میپذیرد، اما افراد نادان مانند سنگ هستند و فقط از دیگران تقلید میکنند.
هوش مصنوعی: من در حال حاضر به درخت سمر (نوعی درخت) تبدیل شدهام و از خانهام دور افتادهام، به خاطر این احمقها که به دلیل جهل و نادانی به درخت سمر شبیه هستند.
هوش مصنوعی: اگر این آدمهای نادان و نادیده را تو به حساب مردم بیاوری، من نمیخواهم که مرا هم به عنوان یکی از مردم محاسبه کنند.
هوش مصنوعی: چون همهٔ پریان پرواز میکنند، در زمان صلح این کار انجام میشود، اما در زمان جنگ و شر، ابلیس لعنتی هم جمع میشود.
هوش مصنوعی: سپس امام باقر و امام زین العابدین (سجاد) در راه دین تو (خدا) میروند، و بعد از آن، جمعیت عادی مردم نیز به دستور آنان به سمت حق پیش میروند و از گمراهی دور میشوند.
هوش مصنوعی: اگرچه دیوانگی سبب میشود که برخی افراد به سمت دیوانگی بروند، اما حقیقت این است که همهٔ آنها تنها یک دیوانهٔ جسمانی را میپذیرند و از آن دور میشوند.
هوش مصنوعی: پس از آن، فرزندان فاطمه، به فرمان خداوند، مردم را به راه جد و پدرشان هدایت خواهند کرد.
هوش مصنوعی: جد فاطمیان، پیامبر (محمد) است که رهبر انسانها و موجودات افسانهای مانند دیو و پری بود و او به سوی بهشت الهی (رضوان خدا) رهبری میکرد. پسران فاطمیان نیز از نسل همین جد هستند.
هوش مصنوعی: اگر پسرت مانند جگر تو است و تو فاطمی هستی، باید بدانید که پیروان فاطمه به معنای واقعی، نزد نبی و علی مانند جگر هستند و جایگاه ویژهای دارند.
هوش مصنوعی: شیعهٔ فاطمیان مانند آب حیات جالب و باارزش است، در حالی که دیگران از آن دور هستند و به این نعمت دست نمییابند.
هوش مصنوعی: شیعهها از گفتار نیکو خوشحال و سپاسگزارند، در حالی که ناصبیها (کسانی که علیه اهل بیت هستند) سخنان سنگین و بیمحتوا میزنند و به شیعهها حمله میکنند.
هوش مصنوعی: سخن خوب را یاد بگیر، زیرا همه مردم از آن برخوردار نیستند و بسیاری از آنها استعداد و هنری ندارند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بچگان ما مانندهٔ شمس و قمرند
زانکه همصورت و همسیرت هر دو پدرند
تابناکند ازیرا که دو علوی گهرند
بچگان آن بنسبتر که ازین باب گرند
ساقیا باده بده تا طرب از سر گیرند
پیش کاین تاج مه از تارک شب برگیرند
شاهدان شمع ز کاشانه برون اندازند
قدسیان مشعله هفت فلک درگیرند
نیکوان پرده بر انداخته در رقص آیند
[...]
آمد آن فصل که در وی همه جز مل نخورند
و آمد آن روز که مرغان همه جز گل نچرند
دلبران بوسه به عشاق دراین فصل دهند
بیدلان پرده اندیشه در این فصل درند
گل و لاله چو رخ و عراض معشوق شدند
[...]
دنیی آن قدر ندارد که بر او رشک برند
یا وجود و عدمش را غم بیهوده خورند
نظر آنان که نکردند در این مشتی خاک
الحق انصاف توان داد که صاحبنظرند
عارفان هر چه ثباتی و بقایی نکند
[...]
جاهل از بهر که و هیزم و بهر علفست
نه بدان پایه که بر صدر بزرگیش برند
عالم ار لنگ و کر و کور بود محترم است
جاهلانرا چو فرو مرد جوارح بمرند
پای گاو است نگهبان سر گاو به کار
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.