نگه کن سحرگه به زرین حسامی
نهان کرده در لاژوردین نیامی
که خوش خوش برآردش ازو دست عالم
چو برقی که بیرون کشی از غمامی
یکی گند پیر است شب زشت و زنگی
که زاید همی خوب رومی غلامی
وجود از عدم همچنین گشت پیدا
از اول که نوری کنون از ظلامی
مپندار بر روز شب را مقدم
چو هر بیتفکر یلهگوی عامی
که شب نیست جز نیستیی روز چیزی
نه بیخانهای هست موجود بامی
اگر چند هر پختنی خام باشد
نه چون تر و پخته بود خشک و خامی
نظامی به از بینظامی وگرچه
نظامی نگیرد مگر بینظامی
بسوی تمامی رود بودنیها
به قوت تمام است هر ناتمامی
تو در راه عمری همیشه شتابان
در این ره نشایدت کردن مقامی
به منزل رسی گرچه دیر است، روزی
چو میبری از راه هر روز گامی
نبینی کهت افگند چون مرغ نادان
ز روز و شبان دهر در پیسه دامی؟
نویدت دهد هر زمانی به فردا
نویدی که آن را نباشد خرامی
که را داد تا تو همی چشم داری
فزون از لباس و شراب و طعامی؟
منش پنجه و هشت سال آزمودم
نکرد او به کارم فزون زین قیامی
یکی مرکبی داده بودم رمنده
ازین سرکشی بدخوئی بد لگامی
همی تاخت یک چند چون دیو شرزه
پس هر مرادی و عیشی و کامی
مرا دید بر مرکبی تند و سرکش
حکیمی کریمی امامی همامی
«چرا» گفت ک «این را لگامی نسازی
که با آن ازو نیز ناید دلامی؟»
ز هر کس بجستم فساری و قیدی
بهر رایضی نیز دادم پیامی
نشد نرم و ناسود تا بر نکردم
بسر بر مر او را ز عقل اوستامی
کنون هر حکیمی به اندیشه گوید
که هرگز ندیدم چنین نرم و رامی
طمع بود آنکهم همی تاخت هرسو
شب و روز با من همی زد لطامی
چو زو بازگشتم ندیدم به عاجل
به دنیا و دین خود اندر قوامی
جهان هرچه دادت همی باز خواهد
نهاده است بیآب رخ چون رخامی
به هر دم کشیدن همی وام خواهی
بهر دم زدن میدهی باز وامی
کم از دم چه باشد، چو میباز خواهد
چرا چشم داری عطا زو حطامی؟
که دیدی که زو نعرهای زد به شادی
که زو برنیاورد ای وای مامی؟
که بودی آنکه بخرید سودی ز عالم
که نستد فزون از مصیبت ورامی؟
حذر دار تا ریش نکندت ازیرا
حسامی است این، ای برادر، حسامی
مرا دانی از وی که کردهاست ایمن؟
کریمی حکیمی همامی امامی
که فانی جهان از فنا امن یابد
اگر زو بیابد جواب سلامی
اگر صورتش را ندیدی ندیدی
به دین بر ز یزدان دادار نامی
وگر لشکر او ندیدی نبیند
چنان جز به محشر دو چشمت زحامی
به جودش بشست این جهان دست از من
نه جوری کشم زو نه نیز انتقامی
برابر شدم بیطمع با امیری
که بایدش بیچاشت از شام شامی
چو من هر حلالی بدو باز دادم
چگونه فریبد مرا زو حرامی؟
سرم زیر فرمان شاهی نیارد
نه تختی نه گاهی نه رودی نه جامی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به تحلیل دنیا و جایگاه انسان در آن میپردازد و شب و روز را نماد وجود و عدم قرار میدهد. او بر اهمیت نظم در زندگی تأکید میکند و میگوید که در مسیر زندگی، دانایی و دقت لازم است تا از بیمحلی به عدم و ناامیدی رها شویم. همچنین به تندی و سرکشی نفس اشاره میکند و از حکمت و نرمی اندیشه بهعنوان راهی برای دستیابی به آرامش یاد میکند. در نهایت، شاعر بر این باور است که انسان باید متوجه فانی بودن دنیا باشد و به دنبال جود و کریمی باشد که از آن طریق به آسایش میرسد.
هوش مصنوعی: در صبح زود به زرهای طلایی نگاه کن که در پیراهن نیلی پنهان شده است.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که وقتی عالم (اینکه به دانش و علم اشاره دارد) با دست خود چیزی را به راحتی و با خوشحالی بیرون آورد، مانند این است که برق را از ابری بیرون میکشند. به عبارت دیگر، اشاره به شکوفایی و بروز استعدادها و علم به شکل طبیعی و دلپذیر دارد.
هوش مصنوعی: یک زشت و سیاهچهره شب، مانند گندی است که باعث پیدایش یک جوان رومی زیبارو میشود.
هوش مصنوعی: وجود از هیچ بهتدریج پیدایش یافت، همانطور که نور از تاریکی ظاهر میشود.
هوش مصنوعی: برخی گمان نکنند که روز بر شب مقدم است، چرا که این فکر ناشی از نادانی و بیتوجهی است.
هوش مصنوعی: شب جز نبودن روز نیست و چیزی در غیاب روز وجود ندارد؛ مانند این است که در غیاب خانه، بام (سقف) هم وجود نخواهد داشت.
هوش مصنوعی: اگرچه همهٔ چیزهایی که آماده میشوند ممکن است نپخته و خام باشند، اما این ناپختگی و خامی مانند حالت تر و پخته نیست؛ یعنی وضعیت آنها نشاندهندهٔ عدم ترکیب و آمادهسازی درست نیست.
هوش مصنوعی: نظم و قاعده بهتر از بینظمی است، اگرچه ممکن است که نظم بدون وجود بینظمی به وجود نیاید.
هوش مصنوعی: این جهان و زندگی در مسیر حرکت به سمت کمال و تمامیت است و هر نقص و ناتمامی در آن، بهطور طبیعی وجود دارد.
هوش مصنوعی: تو در این راه باید همیشه با شتاب حرکت کنی و در این مسیر، برای تو دلیل مناسبی وجود ندارد که به مقام و منزلت خاصی دست یابی.
هوش مصنوعی: هرچند به مقصد رسیدن دیر شده ولی مهم این است که هر روز قدمی در راه طوری برمیداری که مانند میشراب، که به مرور زمان آماده میشود، به مقصد نزدیکتر شوی.
هوش مصنوعی: تو متوجه نیستی که چطور زمان، مانند مرغ نادان، در پی گرفتن تو از روز و شب زندگیات دام میگذارد؟
هوش مصنوعی: هر زمانی به تو وعده میدهد که فردا خبری خوش خواهی داشت، اما آن خبر هرگز وجود نخواهد داشت و به تحقق نخواهد پیوست.
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که چه کسی به تو این حق را داده است که بیش از نیازت به لباس، شراب و غذا چشم بدوزی؟ به نوعی انتقاد از خساست و توقعات بیجا میکند.
هوش مصنوعی: من به مدت پانزده سال رفتار و منش خود را آزمایش کردم، اما او (خدا یا تقدیر) هیچگاه به من اجازه نداد که از این مشکلات و ناراحتیها فراتر بروم.
هوش مصنوعی: من یک اسب رمنده (وحشی) به کسی داده بودم که به خاطر سرکشی و بدخلقیاش، مناسب نیست و رفتار نامناسبی دارد.
هوش مصنوعی: او (شاعر) کمی تا به حال مانند دیو سرکش و خشن تاخت و تاز کرد و در پی هر خواسته و لذتی بود.
هوش مصنوعی: من را بر اسبی تند و وحشی دید که حکیمی بزرگوار، امامی از خاندان ائمه است.
هوش مصنوعی: او (حکیم) از من پرسید چرا با این مرکب سرکش لگام نمیزنی تا کنترلش کنی و از مانعها دوری کنی؟
هوش مصنوعی: از هر کسی که دور شدم، فرار کردم و به دنبال آزادی خود رفتم و برای هر کسی که به عشق و دوستی مشغول است، پیغامی ارسال کردم.
هوش مصنوعی: تا زمانی که به مقام او سر نزدهام و از عقل و خرد او باخبر نشدهام، نتوانستم نرم و ملایم باشم.
هوش مصنوعی: اکنون هر دانایی به تفکر میگوید که هرگز چنین فرد آرام و ملایمی را ندیدهام.
هوش مصنوعی: طمع داشتم که به هر سو میخزم و شب و روز به من محبت میکند و از من پذیرایی میکند.
هوش مصنوعی: وقتی از او (خدا یا قدرتی فراگیر) بازگشتم و به سویش برگشتم، در این دنیا و دین خود چیزی نداشتم که پایدار باشد و به آن اتکا کنم.
هوش مصنوعی: دنیا هر چیزی که به تو میدهد، در واقع آن را از تو میگیرد. مثل اینکه صورت تو در آبی نیست، زیرا در آنها هیچ چیز واقعی و پایدار وجود ندارد.
هوش مصنوعی: تو هر لحظه تمایل به قرضگرفتن داری و به ازای هر بار نفس کشیدن، بار دیگر هم قرض میخواهی.
هوش مصنوعی: اگر از او چیزی کمتر از نفس بسوزی، پس چرا امید داری که از او عطا و بخشش نصیبت شود؟ حطام به معنای چیزهای ناچیز و بیاهمیت است.
هوش مصنوعی: کسی را دیدی که از خوشحالی فریاد زد، ولی هیچ کس نمیداند که به چه دلیلی این شادی را ابراز کرده است، آیا نشانهای از درد و مصیبت ندارد؟
هوش مصنوعی: چه کسی بود که از عالم این سود را خرید که در واقع چیزی جز یک مصیبت و بلا به حساب نمیآید؟
هوش مصنوعی: مراقب باش که ریشت را از این حسام (وسیلهای برای کشتن) نکنند، ای برادر، چون این حسام خطرناک است.
هوش مصنوعی: منظور این است که من از او چه میدانم که مرا در امان کرده است؟ او شخصی بخشنده و صاحب دانش است و به عنوان امام، مقام والایی دارد.
هوش مصنوعی: اگر کسی از این جهان فانی خبری از کلمات نیک و خوش ندارد، به واسطهٔ چنین احترامی (سلام) که از او دریافت کند، میتواند احساس امنیت کند.
هوش مصنوعی: اگر صورت خداوند (یزدان) را نمیبینی، در دینت چیزی ندیدهای، زیرا او را با صفاتش شناختهای.
هوش مصنوعی: اگر لشکر او را (خداوند) ندیدید، نمیتوانید او را بشناسید، مگر در روز قیامت که چشمانتان به زحمت (و ترس) باز خواهد شد.
هوش مصنوعی: از بخشندگی و سخاوت او، این جهان از من بینیاز شده است و نه به چیزی از او نیاز دارم و نه قصد انتقام از او را دارم.
هوش مصنوعی: بدون هیچ انتظاری و با بینیازی، با امیری برابر شدم که باید به خاطر او از شام (غذای اصلی) در امان بمانم.
هوش مصنوعی: هرچه چیز حلالی دارم به او بازمیگردانم، پس چطور میتواند مرا با چیز حرامی فریب دهد؟
هوش مصنوعی: هیچیک از نعمات زندگی مانند تخت، مقام، نعمتهای طبیعی یا لذایذ نوشیدنی نمیتواند مرا زیر سلطه و فرمان شاهی درآورد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
در ایام سلطان حسین، آنکه نامش
سرآمد بعدل از سلاطین نامی
شنیدم: وحید زمان عبد رحمن
چه الطاف آن خسروش گشت حامی
چنان در فن نظم شد شهره آخر
[...]
بیا دور ساقی بگیریم جامی
که دوران گردون نگردد به کامی
بیا و بیاسا به میخانه کآنجا
نه گنجی نه رنجی، نه ننگی نه نامی
بیا تا ببینی به رویی و مویی
[...]
یکی مرغ زیرک، ز کوتاه بامی
نظر کرد روزی، بگسترده دامی
بسان ره اهرمن، پیچ پیچی
بکردار نطعی، ز خون سرخ فامی
همه پیچ و تابش، عیان گیروداری
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.