موکب شاه اختران، رفت به کاخ مشتری
شش مهه داده ده نهش، قصر دوازده دری
قعدهٔ نقره خنگ روز آمده در جنیبتش
ادهم شب فکنده سم، کندرو از مُشَمَّری
یافت نگین گم شده در بر ماهیی چو جم
بر سر کرسی شرف، رفت ز چاه مُضطَری
هیکل خاک را ز نور حَرز نویسد آسمان
در حرکات از آن کند، جدول جوی مَسطَری
خاک در خدایگان گر به کف آوری در او
هشت بهشت و چار جوی از بر سِدره بنگری
غازی مصطفی رکاب آنکه عنان زنان رود
با قدم بُراق او، فرق سپهر چنبری
مَفخَر اول البشر، مهدی آخر الزمان
وحی به جانش آمده، آیت عدل گستری
خسرو صاحب القران، تاج فروز خسروان
جعفر دین به صادقی، حیدر کین به صفدری
دست بهشت صدر او، دست قدر به خدمتش
گنبد طاقدیس را، بسته نِطاق چاکری
گر عظمت نهد چو جم منظر نیم خایه را
خانهٔ مورچه شود، نه فلک از محقری
گوهر ذوالفقار او گر نه علی است، چون کند
بیشهستان رزم را آتشی و غضنفری
دُلدُل مشتری پیاَش، جُفته زد اندر آسمان
آه ز دل کشان زحل، گفت قطعت ابهری
شاه بر اسب پیلتن رخ فکند پلنگ را
شیر فلک چو سگ بود، تاش پیاده نشمری
گر نه سگش بود فلک، چون نمط پلنگ و مه
پر نقط بَهَق شود، روی عروس خاوری
از رحم عروس بخت این حرم جلال را
نوخلفان فتح بین وارث ملک پروری
در بر تیغ حصر می، زاده جُنابه چون عنب
برده جناب از آسمان کرده همه دو پیکری
کی به دو خیل نحس پی، بر سپهش زند عدو
کی به دو زرق بسته سر، هر سقطی شود سری
لعبت مرده را که اصل از گچ زنده میکنند
از دل پیر عاشقان، رخصت نیست دلبری
سخت تغابنی بود حور حریر سینه را
لاف زنی خارپشت از صفت سمنبری
ای چو هیولی فلک، صدر تو از فنا تهی
وی چو طبیعت ملک، ذات تو از خطا بری
برده به رمح ماروَش نیروی گاو آسمان
چون تف گرز گاوسر شوکت مار حِمیَری
رمح تو راست هژده گز پرچم و آفتاب طاس
از بر ماه چارده سایه کند صنوبری
حلقه ربای ماه نو نیزهٔ توست لاجرم
نیزه کشت فلک سزد زآنکه سماک ازهری
سر کمالت از بر است، از بر عرش برشوی
نیست جهانت سدرهای از سر سدره بگذری
زبدهٔ دور عالمی زآن چو نبی و مرتضی
بحر عقول را دُری شهر علوم را دَری
نایب تنگری توئی کرده به تیغ هندوی
سنقر کفر پیشه را سنسن گوی تنگری
هم جم و هم محمدی، کرده به خدمت درت
روح و سروش آسمان هدهدی و کبوتری
گر برِ شَعری یَمَن یُمن مثال تو رسد
مسخ شود سهیلوار ار نکند مسخری
از خط کاتب قدر بر سر حرف حکم تو
چرخ تو جزم نحویان حلقه شد از مدوری
وز سر ناوک اجل صورت بخت خصم را
دیده چو میم کاتبان کور شد از مکدری
خط دبیر تر بود، خاک کنند بر سرش
خصم تو شد چو آبِ تر، خاک به سر بر آن تری
نیک شناسد آسمان آب تو ز آتش عدو
فرق کند محک دین بولهبی ز بوذری
دِمنه اسد کجا شود، شاخ دَرمَنه سنبله
قوت موم و آتشی، فعل زقوم و کوثری
تخت تو در مربعی، عرشی و کعبهای کند
شاه مثلثی از آن کهاختر چرخ اخضری
کرده به صدر کعبه در، بهر مشام عرشیان
خاک درت مثلثی، دخمهٔ چرخ مِجمَری
یک تنه صد هزار تن مینهمت چو آفتاب
ارچه به صد هزار یل بدر ستاره لشکری
مرز عراق ملک تو، نی غلطم عراق چه
کز شجره به هفت جد وارث هفت کشوری
گر به قبول سلطنت قصد کنی به دار ملک
از سم کوه پیکران خاک عراق بسپری
ور به مدینة السلام آوری از عراق رخ
دجله در آتشین عرق خون شود از مبتری
ور ز عراق وقت را عزم غزای غز کنی
از سر چار حد دین شحنهٔ کفر برگری
در عقبات راه دین، بهر عقوبت غزان
تیغ تو دوزخی کند، آب سنانت آذری
بر سر دوزخت کند حور بهشت مالکی
دربر آتشت کند، حوت فلک سمندری
چون جم از اهرمن نگین، باز ستانی از غزان
تاج سر ملک شهی، خاتم دست سنجری
باد صبا بر آب کر، نقش قد افلح آورد
تا تو فلاح و فتح را بر شط مفلحان بری
فُرضهٔ عَسقَلان و نیل از شط مفلحان دگر
هست خراس پارگین، از سمت مزوری
گرد مُعَسکرت فلک ساخت حنوط اختران
زانکه نجوم ملک را شاه فلک معسکری
گرد معسکرت فلک رَخت فکند و خیمه زد
گفت به خدمت اندرم تا به سعادت اندری
زیر طناب خیمهات عرش خمیده رفت و گفت
ای خط جدول هدی، حبل متین دیگری
پور سبکتکین تویی، دولت ایاز خدمتت
بنده به دور دولتت رشک روان عنصری
گرچه بُدست پیش ازین در عرب و عجم روان
شعر شهید و رودکی، نظم لبید و بحتری
در صفت یگانگی آن صف چارگانه را
بنده سه ضربه میزند، در دو زبان شاعری
باد چو روز آن جهان خمسین الف سال تو
بیش ز مدت ابد ذات تو را معمری
کرده منجم قدر حکم کز اخترت بود
فسخ لوای ظالمی، خَسف بنای کافری
مالَت دست سائلان، دستت جام خسروی
بندت پایِ سرکشان، پایت تختِ سروری
تخت تو تاج آسمان، تاج تو فَرّ ایزدی
حکم تو طوق گردنان، طوق تو زلف سعتری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف ویژگیها و عظمت یک پادشاه میپردازد و از نمادها و استعارههای کیهانی برای بیان مقام او استفاده میکند. شاعر باشکوهی و جلال پادشاه را به تصویر میکشد و او را در مقایسه با شخصیتهای اسطورهای و مذهبی، همچون محمد و علی، قرار میدهد. او همچنین بر روی ویژگیهای زمین و آسمان، قدرتهای معنوی و تاریخی این پادشاه و فتحهایی که نصیبش شده تأکید میکند. مضمون کلی شعر به تجلی قدرت، افتخار و جایگاه رفیع پادشاه در نظام کائنات و مواقف مختلف زندگی میپردازد.
هوش مصنوعی: کاروان پادشاهی ستارگان به کاخ سیاره مشتری (سیارهای که به خوشبختی و ثروت معروف است) حرکت کرده است و در اینجا شش ماه (علاقهمندی یا زیبایی) به او اهدا شده که در قصر دوازده دری (کاخی باشکوه و وسیع) قرار دارند.
هوش مصنوعی: روز نقرهای در مجالس نشاندهندهٔ ثروت و جلال است و در این روز، شب رنگ سیاه خود را بر زمین افکنده است، بهطوریکه در این شب، گامهای تند و سریع در حال ناپدید شدن است.
هوش مصنوعی: گمشدهای همچون نگینی در دستان ماهیی به زیبایی جم (پادشاه افسانهای) پیدا شد که بر سر جایگاه شرافت نشسته است و از چاه اضطراب و نگرانی بیرون آمده است.
هوش مصنوعی: آسمان، بدن خاکی انسان را با نوری شفاف مانند رنگ طلایی مینگارد و در حرکات آن، جویبار مستطیلی شکل را شکل میدهد.
هوش مصنوعی: اگر در دستان خود، خاک را به خدایگان (یعنی انسان یا خدا) تبدیل کنی، در آن صورت میتوانی هشت بهشت و چهار جوی آب که از درخت سدره میریزد، را مشاهده کنی.
هوش مصنوعی: غازی مصطفی (پیامبر اسلام) سوار بر مرکب مخصوصی است که براق نام دارد و او را به آسمان میبرد. به لطف و قوت او، آسمان مانند جبین زیبایی میدرخشد.
هوش مصنوعی: مهدی (عج)، آخرین پیشوای مسلمانان و منجی بشریت، برتری و فخر انسانهاست و وحی (الهام و پیام خدا) به او رسیده است تا عدالت را در سراسر عالم برقرار کند.
هوش مصنوعی: خسرو صاحبالقران، به معنای پادشاهی که قرآن را در دست دارد و تداومدهندهٔ سلسلهٔ پادشاهان است. تاجی که بر سر اوست تجلیگر فروغ پادشاهان دیگر است و جعفر بن محمد صادق به عنوان شخصیت وابسته به دین و علم، و حیدر به عنوان نماد شجاعت و شهامت از خاندان علی (علیهالسلام) به کار رفتهاند. در مجموع، این بیت بیانگر عظمت و مقام رفیع پادشاهی است که در خط دین و علم قرار دارد.
هوش مصنوعی: دست بهشت به او (خسرو) کمک میکند و به خاطر مقام او، گنبد بلند آسمان به خدمت او در آمده و به نوعی به او تعهد خدمت داده است.
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند جم (شاه بزرگ ایرانیان) به عظمت و بزرگی بیفزاید، پس یک منظر و ظاهر کوچک نیز میتواند به اندازهای تنزل کند که خانهٔ یک مورچه شود، نه اینکه آسمان از این تحقیر شگفتزده شود.
هوش مصنوعی: اگر گوهر ذوالفقار، که به علی بن ابیطالب نسبت دارد، نباشد، پس چه کسی میتواند در میدان جنگ، جنگل را به آتشی هولناک و ترسناک تبدیل کند؟
هوش مصنوعی: در آسمان، سیارهٔ مشتری به چرخش میافتد و صدای زحل از دل برمیخیزد و میگوید که درست مانند یک ابر بزرگ است و به خاطر این وضعیت، آهی از دل برمیکشد.
هوش مصنوعی: پادشاه بر اسب قهرمان خود نگاه کرد و چون دید که پلنگ مثل سگی در برابر او است، تصمیم گرفت که از روی اسب پیاده نشود.
هوش مصنوعی: اگر فلک به مانند سگ نباشد، وگرنه اگر همچون نمط پلنگ و با مهاری کامل درخشان شود، چهره عروس صبحگاهی دیگر چگونه خواهد بود؟
هوش مصنوعی: از دل عروسِ بخت، این کاخ با عظمت، نسلهای نو به دنیا میآیند که وارثان سرزمینداری و سلطنت هستند.
هوش مصنوعی: زادهای که در گوشهٔ تیغ افراشته، در حقیقت برای دیوانه کردن دشمن (جُنابه به معنای شراب و شایسته) همچون دانهٔ انگور (عنب) از آسمان آمده است و جهانی دوپیکر (سختی و نرمش) را به وجود آورده است.
هوش مصنوعی: هرگز دشمن نمیتواند به دو گروه بدشگون بپیوندد و به سپاه او آسیب برساند؛ همچنین هیچ موجود بیارزشی نمیتواند بر سر کسی که در دو زرق (زرق به معنی فریب یا نیرنگ) گرفتار شده، تسلط یابد.
هوش مصنوعی: تلاش برای زنده کردن معشوقی که از آن چیزی جز گچ و خاک باقی نمانده، در دل عاشقان پیر جواز و اجازهای برای دلبری و عاشقپیشگی نمیدهد.
هوش مصنوعی: سخت بود این که حوری با لباس حریر، به خود ناز میکند؛ همانطور که خارپشت به صفت گل سمنبر (دستگاه شگفتانگیز و لطیف) خود مغرور است.
هوش مصنوعی: ای تو همچون هستی آسمان، مقام تو از فنا و زوال خالی است و مانند ذات ملک، وجود تو از هر گونه اشتباه و خطا پاک است.
هوش مصنوعی: نیروی تیر تو مانند نیروی گاو آسمان است که مانند گرز سنگین و قوی، بر سر مانند گاو حمیری (نوعی گاو نر) ضربه وارد میکند.
هوش مصنوعی: نیزهٔ تو به اندازهٔ هجده گز است و پرچم و آفتاب در صورتی که با ماه کامل چهارده مقایسه شود، سایهای به اندازهٔ درخت همیشهسبز را ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: حلقه زنجیر و نور ماه نو، به شکل نیزهای که تو داری، به نظر میرسد، بنابراین شایسته است که بگوییم آسمان از این نیزه بریده و آسیب میبیند، زیرا ستاره سماک از درخشش تو کم است.
هوش مصنوعی: کمال و زیبایی تو از بلندای عرش فراتر میرود و هیچ جا به اندازهٔ عرش نمیتواند مقام تو را در خود جای دهد. برای تو، جهان همچون درخت سدرهای است که تو بالاتر از آن هستی.
هوش مصنوعی: مقصود این است که تو، از میان دانشمندان و انبیاء مانند نبی (پیامبر اسلام) و مرتضی (علی بن ابیطالب) برتری و در این جهان، به مانند گوهری در میان دیگران میدرخشی و خزینهدار علوم و دانشها هستی.
هوش مصنوعی: تو، نایب و نمایندهٔ تنگری (خدای قدیم ترکها) هستی که با تیغ هندو (هندی) سنقر (پرندهای که به خاطر شجاعتش معروف است) به مقابله با کفر میروی و آن را مانند سنسن (اسم دوزخیان) میگویی.
هوش مصنوعی: جم و محمد، هر دو در خدمت تو هستند؛ روح و سروش آسمان، یعنی آنچه مقدس و آسمانی است، مانند هدهد و کبوتر هم به خدمت تو درآمدهاند.
هوش مصنوعی: اگر شعری از یمن که شبیه تو باشد به وجود آید، به گونهای دچار دگرگونی میشود که همچون ستاره سهیل (ستارهای درخشان و معتبر) خواهد شد؛ اما اگر نتواند تو را مسخره کند، این دگرگونی رخ نخواهد داد.
هوش مصنوعی: از قلم کاتب، به خاطر مقام و اختیاراتی که تو داری، فلک (چرخ) به خاطر استواریات مانند نحویانی (نحوی) که در گرداب مدور قرار گرفته، به گرد تو میچرخد.
هوش مصنوعی: بخشی از سرنوشت انسان که به مرگ مربوط میشود، مانند قربانی در دست داور است، بهطوری که بخت او در حالتی بهوجود میآید که به پردهٔ محو و تاریکی میافتد و بهنوعی شبیه به کاتبان نابینا میشود.
هوش مصنوعی: وقتی که دشمن تو مانند آبِ تر بر سرت ریخته شد، باید خاک بر سرش بریزند تا خطی که مانند دستنویس خوب است، بر او بماند.
هوش مصنوعی: آسمان به خوبی میداند که آب تو (یعنی ویژگیهای خوبی که داری) از آتش دشمنان (که نماد شرارت و بدی هستند) متمایز است. فرقی که در دین (باوری که داری) وجود دارد، با فرقههای دیگر (بولهبی و بوذری) مشخص میشود.
هوش مصنوعی: دِمنه (نام حیوانی در داستانهای کهن) از شیر کجا میتواند برود، در حالی که شاخ درمنه (گیاهی دارویی) به قوت موم و آتش (نشانهای از دو نیرو) و اثر زقوم و کوثر (دو نوع مایع) اشاره دارد. به عبارتی دیگر، وجود و اثرگذاری دِمنه با این مفاهیم مرتبط است و همواره در تضاد با قویترین عناصر قرار دارد.
هوش مصنوعی: تخت تو مانند یک مربع است که به شکلی الهی و مقدس جلوهگری میکند. شاه همچون مثلثی است که به واسطهٔ ستارهٔ آسمان سبز رنگ در این مقام قرار گرفته است.
هوش مصنوعی: در بغل در کعبه، خاک در تو را برای بوی خوش عرشیان مثلثی مایل کردهاند که در واقع به این شکل، گنجینهای خفی در آسمانها محسوب میشود.
هوش مصنوعی: من، به تنهایی، قدرت این را دارم که صد هزار نفر را مثل آفتاب درخشان زیر پای تو بیندازم، حتی اگر صد هزار جنگجوی بههیچوجه به دیدار تو بیایند.
هوش مصنوعی: مرز عراق برای توست و من در این باره اشتباه نمیکنم، زیرا تو از نسلی هستی که به هفت جد خود وراثت هفت کشور را دریافت کردهای.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی سلطنت را بپذیری، باید از سم کوه پیکران (کوههایی در عراق) خاک عراق را تقدیم کنی.
هوش مصنوعی: اگر به شهر بغداد (مدینة السلام) از عراق بیایی، رود دجله به خاطر خون فردی که مورد آزمایش قرار گرفته، رنگی سرخ و آتشین به خود خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: اگر از عراق عزم جنگ با غزها کنی، باید از چهار مرز دین، پیشاپیش حراست کافران را برطرف کنی.
هوش مصنوعی: در دشواریهای راه دین، به خاطر عواقب کار غزها، شمشیر تو مانند دوزخ میشود و آب اسب تو همانند آتش دوزخ گرم و سوزان است.
هوش مصنوعی: در آتش دوزخ، حوری از بهشت به اعمال، مالکیت را واگذار میکند و به این ترتیب، در آتش جهنم، میوهای شیرین مانند ماهی، فضا را پر میکند.
هوش مصنوعی: وقتی که جم، پادشاه افسانهای، از اهرمن (شیطان) انگشتری را بازپس بگیرد، باید تاج سر پادشاهی را از غزان (غزان به معنای ستمگران) بگیرد و خاتم را در دست سنجر (سنجر، پادشاه سلجوقی) قرار دهد.
هوش مصنوعی: نسیم صبحگاهی بر آب زلال، تصویر قد افلح (که احتمالاً اشاره به شخصیتی درخشان دارد) را به نمایش میگذارد تا تو، موفقیت و پیروزی را در کنار شط کسانی که در خیر و صلاح هستند، محقق کنی.
هوش مصنوعی: ساحلهای عَسقَلان و نیل که در کنار شط مفلحان قرار دارند، دیگر خراسانی (منطقهای در شرق ایران) دارا است که از سمت مزوری (به احتمال محل یا محلی خاص) میآید.
هوش مصنوعی: گنبد آسمان به دور معسکر تو (که اشاره به لشکر یا سپاه دارد) به گونهای چرخید که ستارهها را احاطه کرد، زیرا ستارههای آسمانی به فرمان شاه آسمان در اردوگاه تو قرار گرفتند.
هوش مصنوعی: فلک به دور خیمهات گرد آمده و برای تو آماده است و اعلام کرده که در خدمت تو است تا به خوشبختی برسی.
هوش مصنوعی: زیر طناب خیمهات، عرش (آسمان) به خاطر تو خمیده شده و به تو میگوید ای خط (خط زیبای) هدایت، حبل (ریسمان) محکمت را به دست بگیر و خود را به ثبات برسان.
هوش مصنوعی: تو از نسل سبکتکین هستی، و در حقیقت، ایاز (لقب یا نامی احتمالی از وزیران معروف) در خدمت تو است. من به خاطر دولت و مقام تو، خودم را با شوق و آرزو به دور آن حلقه میزنم، چون دیگران به تو غبطه میزنند.
هوش مصنوعی: هرچند پیش از این، شعرهای شاعران بزرگی چون شهید، رودکی، لبید و بحتری در سرزمینهای عرب و عجم (ایران) وجود داشت و مورد توجه قرار گرفت.
هوش مصنوعی: در وصف یگانگی خدا، شاعر سه بار به سیاهچالهها یا محدودیتهای زبان و بلاغت میزند تا نشان دهد که تنها از دو زبان ادبی برای بیان این مفهوم استفاده میکند.
هوش مصنوعی: زمانی که باد به وزش درمیآید، در آن روز، آن جهان پنجاههزار سال بهپیش از زمان ابد، پیوسته وجودت را آباد و پایدار خواهد کرد.
هوش مصنوعی: منجم (نجومشناس) حکم کرده است که با توجه به اختر تو، پرچم ستمگری بیاعتبار میشود و بنای کفر و بیایمانی فرو میریزد.
همیشه مال تو به دست سائلان رسد و در دستت پیالهٔ خسروی بُوَد؛ بند تو بر پای سرکشان و پای تو بر تخت سروری. (معنی از: شرح دیوان خاقانی، نسخه خطی مجلس به شماره ثبت 91193)
هوش مصنوعی: پادشاهی تو به منزلهٔ تختی است که در آسمان قرار دارد و تاج تو نماد قداست و زیبایی الهی است. فرمانروایی تو مانند طوقی بر گردنهاست و زلف تو نماد وسعت و شکوه است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خاک شدم در تو را آب رخم چرا بری
داشتمت به خون دل خون دلم چرا خوری
از سر غیرت هوا چشم ز خلق دوختم
پردهٔ روی تو شدم پردهٔ من چرا دری
وصل تو را به جان و دل میخرم و نمیدهی
[...]
هر طربی که در جهان گشت ندیم کهتری
میبرمد از او دلم چون دل تو ز مقذری
هر هنری و هر رهی کان برسد به ابلهی
نیست به پیش همتم زو طربی و مفخری
گر شکر است عسکری چون برسد به هر دهن
[...]
دانمت آستین چرا پیش جمال میبری
رسم بود کز آدمی روی نهان کند پری
معتقدان و دوستان از چپ و راست منتظر
کبر رها نمیکند کز پس و پیش بنگری
آمدمت که بنگرم باز نظر به خود کنم
[...]
ای نفس سپیده دم جان دهمت بخدمتی
گر بجناب حضرت آصف عهد بگذری
بحر سحائب کرم کان مواهب نعم
مهر سپر مهتری اختر برج سروری
خواجه عماد ملک و دین آنکه بکلک درفشان
[...]
پیش که شاه اختران، تیغ کشد به لشکری؛
خیز مگر به برق می، برقع صبح بردری
پیش که صبح از طرب، خنده کند به زیر لب؛
خیز که در وداع شب، جام به گریه آوری
پیش که پرتو افگند، مهر به دشت خاوران؛
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۶ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.