تا نفخات ربیع صور دمید از دهان
کالبد خاک را نزل رسید از روان
غاشیهدار است ابر بر کتف آفتاب
غالیهسای است باد بر صدف بوستان
کرد قباهای گل خشتک زرین پدید
کرد علمهای روز پرچم شب را نهان
روز به پروار بود فربه از آن شد چنین
شب تن بیمار داشت لاغر ازین شد چنان
عکس شکوفه ز شاخ بر لب آب اوفتاد
راست چو قوس قزح برگذر کهکشان
مریم دوشیزه باغ، نخل رطب بید بن
عیسی یک روزه گل، مهد طرب گلستان
نی عجب ار جای برف گرد بنفشه است از آنک
معدن کافور هست خطهٔ هندوستان
شاخ چو آدم ز باد زنده شد و عطسه داد
فاخته الحمد خواند گفت که جاوید مان
دوش که بود از قیاس شکل شب از ماه نو
هندوی حلقه به گوش گرد افق پاسبان
داد نقیب صبا عرض سپاه بهار
کز دو گروهی بدید یاوگیان خزان
خیل بنفشه رسید با کله دیلمی
سوسن کن دید کرد آلت زوبین عیان
شاه ریاحین بساخت لشکر گاه از چمن
نیسان کان دید کرد لشکری از ضیمران
بید برآورد برگ آخته چون گوش اسب
سبزه چو آن دید گرد چارهٔ برگستوان
از پی سور بهار یاسمن آذین ببست
بستان کان دید کرد قبهای از ارغوان
لاله چو جام شراب پارهٔ افیون در او
نرگس کان دید کرد ، از زر تر جرعه دان
بود سر کوکنار حقهٔ سیماب رنگ
غنچه که آن دید کرد مهرهٔ شنگرفسان
مجلس گلزار داشت منبری از شاخ سرو
بلبل کان دید کرد زمزمهٔ بیکران
قمری درویش حال بود ز غم خشک مغز
نسرین کان دید کرد لخلخهٔ رایگان
فاخته گفت از سخن نایب خاقانیم
گلبن کن دید کرد مدحت شاه امتحان
شاه سلاطین فروز خسرو شروان که چرخ
خواند به دوران او شروان را خیروان
زهره و دهره بسوخت کوکبهٔ رزم او
زهرهٔ زهره به تیغ دهرهٔ دهر از سنان
گوشه و خوشه بساخت از پی مجد و ثنا
گوشهٔ عرش از سریر، خوشهٔ چرخ از بنان
دولت و صولت نمود شیر علمهای او
دولت ملک عجم، صولت تیغ یمان
پایه و مایه گرفت هم کف و هم جام او
پایهٔ بحر محیط، مایهٔ حوض جنان
راحت و ساحت نگر از در او مستعار
راحت جان از خرد، ساحت کون از مکان
غایت و آیت شناس نامزد حضرتش
غایت نصر از غزا، آیت وحی از بیان
یافته و بافته است شاه چو داود و جم
یافته مهر کمال، بافته درع امان
ساخته و تاخته است بخت جهانگیر او
ساخته شعرا براق تاخته بر فرقدان
سوده و بوده شمار اشهب میمونش را
سوده قضا در رکاب، بوده قدر در عنان
بسته و خسته روند تیغ وران پیش او
بسته به شست کمند، خسته به گرز گران
ای به شبستان ملک با تو ظفر خاصگی
وای به دبستان شرع با تو خرد درس خوان
کعبهٔ جان صدر توست، چار ملک چار رکن
رستم دین قدر توست هفت فلک هفتخوان
قدر تو کی دل نهد بر فلک و چون بود
در وطن عنکبوت کرگدن و آشیان
دهر جلال تو دید ایمان آورد و گفت
کای ملکوت اسجد و اکادم وقت است هان
تیغ تو داند که چیست رمز و اشارات دین
طرفه بود هندویی از عربی ترجمان
نیست نظیر تو خصم خود نبود یک بها
تاج سر کوکنار، افسر نوشیروان
در دل دشمن نگر مانده ز تیغت خیال
چون شبهگون شیشهای نقش پری اندران
حلق بداندیش را وقت طناب است از آنک
گردن قرابه را هست نکو ریسمان
گونهٔ حصرم گرفت تیغ تو و بر عدو
ناشده انگور می، سرکه شد اندر زمان
چرخ مقرنس نهاد قصر مشبک شود
چو ز گشاد تو رفت چوبهٔ تیر از کمان
رو که جهان ختم کرد بر تو جهان داشتن
بر دگران گو فلک عزلت شاهی بران
از کف و شمشیر توست معتدل ارکان ملک
زین دو اگر کم کنی ملک شود ناتوان
راستی چنگ را بیست و چهار است رود
چون یکی از وی گسست کژ شود او بیگمان
گرچه بدون تو چرخ تاج و نگین داد لیک
رقص نزیبد ز بز، تیشه زنی از شبان
گرچه مشعبد ز موم خوشهٔ انگور ساخت
ناید از آن خوشهها آب خوشی در دهان
گر فلکت بنده گشت نقص کمال تو نیست
رونق سکبا نرفت، گر تره آمده به خوان
کی شود از پای مور دست سلیمان به عیب
کی کند از مرغ گل صنعت عیسی زبان
خسرو صاحب خراج بر سر عالم توئی
بنده به دور تو هست شاعر صاحبقران
گر به جهان زین نمط کس سخنی گفته است
بنده به شمشیر شاه باد بریده زبان
شاه جهان نظم غیر داند از سحر من
اهل بصر گوشت گاو دانند از زعفران
گرچه به چشم عوام سنگچه چو لولو است
لیک تف آفتاب فرق کند این و آن
ای فر پر هماتی سایهٔ درگاه تو
شهپر جبریل باد بر سر تو سایبان
باد خورنده چو خاک جرعهٔ جام تو جم
باد برنده چو مور ریزهٔ خوان تو جان
هاتف نوروز باد بر تو دعا گوی خیر
تا ابد آمین کناد عاقلهٔ انس و جان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در توصیف زیباییهای بهار و تجدید حیات طبیعت سروده شده است. شاعر با استفاده از تصاویری از گلها، درختان، و آسمان، حال و هوای باغ را میسازد و به تغییرات فصلی اشاره میکند. او از شکوفهها، لالهها، و بنفشهها یاد میکند و به تحولات شگفتانگیز بهار میپردازد. همچنین، شاعر به تعریف و ستایش یک پادشاه بزرگ میپردازد که نماد قدرت و سروری در عالم است و برتری او را بر دیگران به تصویر میکشد. در نهایت، شعر با دعا برای بهروزی و کامیابی پادشاه و سرزمینش خاتمه مییابد.
هوش مصنوعی: از وقتی که نسیمهای بهار مانند صور اسرافیل دمیدند، تن مردهٔ خاک از جان تازه روزی و توشه یافت؛ یعنی بهار زمین را مانند رستاخیز زنده کرد.
هوش مصنوعی: ابر مانند خادمی که پوشش زین را بر دوش میبرد، در خدمت خورشید است و باد بر صدف بوستان عطر غالیه میساید و باغ را خوشبو میکند.
هوش مصنوعی: گلها در جامههای خود وصلههای زرین، یعنی پرچمهای زرد میان گل، را آشکار کردند و پرچمهای روز، پرچم شب را پنهان کرد؛ یعنی روزها بلند و شبها کوتاه شد.
هوش مصنوعی: روز گویی پروار شده بود و چاق شد و شب بیمار بود و لاغر شد؛ یعنی در بهار روز بلند و شب کوتاه میشود.
هوش مصنوعی: تصویر شکوفههای شاخه بر کنارهٔ آب افتاد و مانند رنگینکمانی بر سر راه کهکشان جلوه کرد.
هوش مصنوعی: باغ مانند مریم دوشیزه است و درخت بید برای او نخل خرما، و گل مانند عیسای یکروزه است که گلستان گهوارهٔ شادی اوست؛ اشاره به زادن عیسی زیر نخل.
هوش مصنوعی: شگفت نیست که به جای برف سفید، گرد بنفشهٔ تیرهرنگ نشسته است؛ زیرا سرزمین هند با همهٔ تیرگیاش کان کافور سفید است. شاعر سیاهی بنفشه را به هند و سفیدی برف را به کافور مانند میکند.
هوش مصنوعی: شاخه مانند آدم از دمیدن باد زنده شد و عطسه کرد و فاخته «الحمد» خواند و او را دعا کرد که جاودان بمانی؛ اشاره به عطسهٔ آدم پس از دمیده شدن روح.
هوش مصنوعی: دیشب که شب با ماه نو، مانند هندوی حلقه به گوشی بود که گرداگرد افق پاسبانی میکرد،
هوش مصنوعی: نقیب باد صبا سپاه بهار را سان دید، زیرا از دو سو بازماندگان و پراکندگان لشکر خزان را دیده بود.
هوش مصنوعی: لشکر بنفشه با کلاه دیلمی رسید و سوسن که این را دید، سلاح زوبین خود را آشکار کرد؛ برگهای نیزهمانند سوسن به زوبین تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: شاه گیاهان خوشبو در چمن لشکرگاه ساخت و باران نیسان چون این را دید، لشکری از گیاه ضیمران فراهم آورد.
هوش مصنوعی: بید برگهایی تیز و برافراشته مانند گوش اسب بیرون آورد و سبزه چون آن را دید، مانند برگستوان، یعنی زره اسب، زمین را پوشاند.
هوش مصنوعی: برای جشن بهار، یاسمن شهر را آذین بست و بوستان چون آن را دید، گنبدی از گل ارغوان برپا کرد.
هوش مصنوعی: لاله مانند جام شرابی است که تکهای افیون، یعنی داغ سیاه میانش، در آن است و نرگس چون آن را دید، جرعهدانی از زر تازه ساخت.
هوش مصنوعی: سر گل خشخاش مانند حقهای سیمابرنگ بود و غنچه چون آن را دید، مهرهای شنگرفی و سرخرنگ ساخت.
هوش مصنوعی: مجلس گلزار منبری از شاخ سرو داشت و بلبل چون آن را دید، بیپایان نغمه سر داد، مانند واعظی بر منبر.
هوش مصنوعی: قمری درویشحال از غم مغزی خشک داشت و نسرین چون آن را دید، رایگان به او عطر لخلخه داد تا دماغش تر و تازه شود.
هوش مصنوعی: فاخته گفت من در سخن جانشین خاقانیام و گلبن چون این را دید، مدح شاه را آزمود؛ یعنی شاعر از توصیف بهار به مدح ممدوح گریز میزند.
هوش مصنوعی: آن شاه که روشنیبخش پادشاهان است، خسرو شروان است که در روزگار او آسمان شروان را «خیروان»، یعنی جایگاه خیر، مینامد.
هوش مصنوعی: شکوه لشکر او در جنگ، هم زهرهٔ ناهید را با شمشیر سوزاند و هم داس روزگار را با نیزه؛ یعنی نه آسمان و نه زمانه در برابرش تاب دارد.
هوش مصنوعی: برای بزرگی و ستایش او، گوشهٔ عرش از تخت او ساخته شد و خوشهٔ آسمان از سرانگشتان او؛ یعنی تختش همپایهٔ عرش و دستش پرفیض است.
هوش مصنوعی: شیر نقشبسته بر پرچمهایش هم دولت و اقبال پادشاهی عجم را نشان داد و هم هیبت شمشیر یمانی را.
هوش مصنوعی: دست بخشنده و جام او مرتبه و مایه یافت؛ دستش پایهٔ دریای محیط را دارد و جامش مایهٔ حوض بهشت را.
هوش مصنوعی: ببین که آسایش و گستردگی را از درگاه او وام گرفتهاند؛ خرد آسایش جان را و مکان گستردگی هستی را از درگاه او به عاریت دارد.
هوش مصنوعی: بدان که نهایت و نشانه برای درگاه او مقرر شده است؛ نهایت پیروزی از جهاد و جنگ او، و نشانهٔ وحیگونه از سخن و بیان او.
هوش مصنوعی: شاه مانند جمشید و داود هم یافته و هم بافته است؛ مانند جم مهر و نگین کمال را یافته و مانند داود زره امان و امنیت را بافته است.
هوش مصنوعی: بخت جهانگشای شاه ستارهٔ شِعری را مرکب خود، چون بُراق، ساخته و بر فراز ستارگان فرقدان تاخته است. یعنی بختش از آسمان هم برتر رفته است.
هوش مصنوعی: اسب سپید و خجستهٔ شاه چنان است که قضا در رکابش ساییده شده و قدر در عنانش جای دارد. یعنی قضا و قدر فرمانبر اویند.
هوش مصنوعی: شمشیرزنان دشمن در برابر او یا با کمندش بستهاند یا با گرز سنگینش زخمی.
هوش مصنوعی: ای کسی که در خلوتسرای پادشاهی، پیروزی همدم و نزدیک توست و در مکتب شریعت، خرد نزد تو شاگردی و درسآموزی میکند.
هوش مصنوعی: بارگاه تو کعبهٔ جان است و چهار فرشتهٔ مقرب چهار رکن آناند. مقام تو رستمِ دین است و هفت آسمان هفتخوانی است که پشت سر میگذارد.
هوش مصنوعی: مقام بلند تو کی به آسمان دل میبندد؟ همانگونه که کرگدن نمیتواند در خانهٔ عنکبوت آشیانه کند، آسمان نیز برای شکوه تو تنگ است.
هوش مصنوعی: روزگار شکوه تو را دید، ایمان آورد و به فرشتگان گفت: هان، اکنون هنگام سجده است، چنانکه بر آدم سجده کردید. این بیت به سجدهٔ فرشتگان بر آدم اشاره دارد.
هوش مصنوعی: شمشیر تو رمزها و اشارات دین را میداند. شگفت است که شمشیری هندی (سیاهتاب) زبان عربیِ دین را ترجمانی کند.
هوش مصنوعی: تو را همتایی نیست و دشمنت همارزش تو نیست؛ تاجِ سرِ غوزهٔ خشخاش با تاج انوشیروان یک بها ندارد.
هوش مصنوعی: بنگر که خیال شمشیر تو در دل دشمن مانده است، مانند پریای که در شیشهای سیاهرنگ گرفتار شده باشد. یعنی ترس تو دل دشمن را تسخیر کرده است.
هوش مصنوعی: اکنون هنگام آن است که بر گلوی بداندیش طناب بیفکنند، زیرا گردن قرابه را با ریسمان خوب میبندند. این بیت تصویر شیشه را در بیت پیش ادامه میدهد.
هوش مصنوعی: تیغ تو رنگ غورهٔ سبز گرفته است و برای دشمن، پیش از آنکه انگور شود و به می برسد، بیدرنگ سرکه شد. یعنی کام دشمن را در دم تلخ و ترش کرد.
هوش مصنوعی: هنگامی که تیر از کمان تو رها شود، آسمانِ مقرنسکاریشده از بس سوراخ میشود، به کاخی مشبک بدل میگردد.
هوش مصنوعی: برو که جهان، جهانداری را بر تو پایان داده است. به آسمان بگو فرمان عزل از پادشاهی را برای دیگران صادر کند.
هوش مصنوعی: پایههای کشور به سبب بخشش دست تو و شمشیر تو در تعادل است. اگر از این دو بکاهی، کشور ناتوان میشود.
هوش مصنوعی: درستیِ کوکِ چنگ به بیست و چهار تار آن است. اگر یکی از آنها بگسلد، بیگمان ساز ناکوک میشود. پس کشور نیز بی هر یک از آن دو رکن آشفته میشود.
هوش مصنوعی: هرچند آسمان به جز تو به دیگران نیز تاج و نگین داده است، اما رقصیدن از بز نمیزیبد و تیشهزنی از چوپان. یعنی آنان شایستهٔ پادشاهی نیستند.
هوش مصنوعی: هرچند شعبدهباز از موم خوشهٔ انگور میسازد، از آن خوشهها آب گوارایی به دهان نمیرسد. یعنی پادشاهان دیگر ظاهری بیحقیقت دارند.
هوش مصنوعی: اگر آسمان بندهٔ تو شده، این از کمال تو نمیکاهد؛ چنانکه اگر سبزی کنار سکبا بر سفره بیاید، از ارزش سکبا کم نمیشود. یعنی همراهی فرودستان از ارج بزرگان نمیکاهد.
هوش مصنوعی: کی از پای مور بر دست سلیمان عیبی مینشیند؟ و کی پرندهٔ گلی به هنر عیسی زیانی میرساند؟ یعنی چیزهای خُرد از شکوه بزرگان نمیکاهند.
هوش مصنوعی: تویی پادشاه خراجستان بر سراسر جهان، و این بنده (شاعر) در روزگار تو صاحبقرانِ شاعران است.
هوش مصنوعی: اگر کسی در جهان به این شیوه سخن گفته باشد، زبان این بنده با شمشیر شاه بریده باد.
هوش مصنوعی: شاه جهان شعر دیگران را از سحر سخن من بازمیشناسد، همانگونه که اهل بینش گوشت گاو را از زعفران تشخیص میدهند، هرچند رنگشان همانند باشد.
هوش مصنوعی: هرچند در چشم مردم عادی سنگریزه به مروارید میماند، گرمای آفتاب میان این دو فرق میگذارد.
هوش مصنوعی: ای کسی که سایهٔ درگاهت فرّ بال هما را دارد، بال جبرئیل بر سرت سایبان باد.
هوش مصنوعی: جمشید چون خاک، جرعهٔ تهماندهٔ جام تو را بنوشد و جان مانند مور ریزههای سفرهٔ تو را ببرد.
هوش مصنوعی: سروش نوروز برای تو دعای خیر بگوید و تا ابد خردمندان آدمی و پری بر آن دعا آمین بگویند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
باده فراز آورید چارهٔ بیچارگان
قوموا شرب الصبوح، یا ایها النائمین
لفت بخورد و کرم درد گرفتم شکم
سر بکشیدم دودم مست شدم ناگهان
ویژه می پیر نوش گشت چو گیتی جوان
دل چو سبک شد ز عشق در ده رطل گران
بر ارغوان بیش خواه از ارغوان رخ بتی
چو ارغوان باده ای که رخ کند ارغوان
خانه اندوه را زیر و زبر کن همی
[...]
تا که بود آفتاب تا که بود آسمان
فرّخ بادت بهار خرّم بادت خزان
تا که بپاید سپهر تا که بماند جهان
هم به سعادت بپای هم به سلامت بمان
ای شده اشکال شعر از دل و طبعت بیان
ساخته از عقل و فضل بر تن و جان قهرمان
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.