ویژه می پیر نوش گشت چو گیتی جوان
دل چو سبک شد ز عشق در ده رطل گران
بر ارغوان بیش خواه از ارغوان رخ بتی
چو ارغوان باده ای که رخ کند ارغوان
خانه اندوه را زیر و زبر کن همی
زانکه به طبع و نهاد زیر و زبر شد جهان
از ابر تاریک رنگ شد آسمان چون زمین
وزاشکفه گونه گون گشت زمین آسمان
بتاز در مرغزار بناز در جویبار
بغلط در لاله زار بنشین در بوستان
قرابه سر بلیف ز باد کورآوری
مرغی در گردنا به لاف آری و جان
گرد بلا کن مگر در وی جفا کن مبین
نزد دغا کن مباز لفظ خطا کن بران
کام زیادت مجو کار زیادت مکن
سخن زیادت مگوی خلق زیادت مخوان
بس بود ار بخردی تو را سخنگوی بزم
سر ز سرین لعبتی بتی بریشم زبان
رویش سینه مثال ساقش دیده نگار
گردن ساعد نهاد گوشش انگشت سان
پنجه پهنش ز عاج بینی سختش ز ساج
چوبک پشتش ز مورد پهلویش از خیزران
لنگ ولیکن نه سست زرد ولکن نه زشت
گنگ و نگردد خموش ضخم و نباشد گران
نیست عجب گرز گوشت جداش کردند رگ
چون ز بر پوستش بنهادند استخوان
هوای جان را همی هواش گیرد از آنک
هواست او را سخن هواست او را زبان
ذاتش دارد به فعل ز هفت کوکب هنر
از آن ببستش خرد به هفت پرده میان
خود مگر زعفران که گشتش اندام زرد
اکنون شادی دهد دل را چون زعفران
راست نگردد به طبع تاش نمالند گوش
ناید اندر سخن تا بنخسبد ستان
غنوده نازنین که باشدش چون غنود
ران و کف دلبری زیر کف و زیر ران
خفته ز آواز او رامش بیدار دل
کودک و گوید تو را ز باستان داستان
جان او را دستیار دل او را دوستدار
طبع ورا سازوار عقل ورا ترجمان
به مهر همتای طبع به طبع همتای عقل
به لهو انباز دل به لحن انباز جان
بریست او را تهی که دل نباشد درو
راز دل خود به خلق فاش کند در زمان
آنکه بود یک زبان راز کند آشکار
هشت زبان ممکنست که راز دارد نهان
کرده ز یکپاره چوب ناخن از شکل و رنگ
که در نوازش ازو همی برآرد فغان
بتی است کز بهر او گر شودی ممکنم
دو قسمتم باشدی با او جان و روان
بباش مسعود سعد بر آنچه گویی همی
حق را باطل مکن یقین مگردان گمان
بی این لعبت مباش بی این پیکر مزی
چنین کن ار ممکنست جز این مکن تا توان
تا نبود نعمتی بباش مهمان خویش
چو نعمت آری به دست مباش جز میزبان
رای شرف خیزدت بر سر همت نشین
بار ثنا بایدت نهال رادی نشان
تند جهان رام شد تند مکن جان و دل
تیز فلک نرم شد تیز مشو زین و آن
مصاف دشمن بدر دیده حاسد بدوز
حشمت این برکشوب هیبت آن برفشان
بسنده باشد تو را تیر و کمان نبرد
تیر خرد مهتری وجودش اندر کمان
منصور آن نامور که ده یک یک عطاش
نداشت دارنده دهر نزاد زاینده کان
تنگ شدی جان خلق ز رحمت عام او
گر چو هوا نیستی که او نگیرد مکان
درخت اقبال را همچو زمین را درخت
بنان افضال را همچو قلم را بنان
نقطه ای از وهم او نگنجد اندر ضمیر
نکته ای از فضل او نیاید اندر بیان
چو بر گراید عنان دهرش بوسد رکاب
چون بنماید رکاب چرخش گیرد نشان
هنر سواری دلیر که روی میدان ازو
چو کاغذ از کلک او ز نعل گیرد نشان
تمام در روی او که کرد یارد نگاه
ز نور خورشید را که دید یارد عیان
مخائل سروری به کودکی زو بتافت
چو بر چمن شد دو برگ بوی دهد ضیمران
ای به کف از فقر و آز روی زمین را سپر
وی به دل از جهل و ظلم خلق جهان را امان
اگر بنامت یکی برون خرامد به جنگ
نام تو گرداندش باری چرخ کیان
بپوشد او را ز پوست باره او را به چرم
طبع چو ماهی و گرگ جوشن و برگستوان
ماه وفای تو را کسوف نامد ز عذر
گلبن جود تو را خار نگشت امتنان
گرفته راه امید نشسته رهبان عقل
که کاروان سخاش نگسلد از کاروان
چو نوبهار گزین خرمی از هر فلک
چو آسمان برین ایمنی از هر زیان
مال تو یکساعت است گنج تو ناپایدار
رو که برآسوده ای ز خازن و قهرمان
وصف تو چون گویمی جهان نیارد چو تو
اگر جهان نیستی مادر نامهربان
هر که ثنای تو را حد و نهایت نهاد
بحر و فلک را بجهد جست میان و کران
گویمش این احتراق نه از قران خیزدی
که نیست با آفتاب و ای تو کرده قران
گر به مدیح و به شکر داده ام انصاف تو
رای تو با من به جور چراست همداستان
اوج تو جویم ز چرخ چه داریم در حضیض
عز تو جویم ز دهر چه داریم در هوان
تازیم از بهر آن ضعیف مانده به جای
ز عجز چون صورتی ریخته بر بهرمان
موی برآورد غم بر سر شادی من
وز غم موی سپید مویی گشتم نوان
اگر شدم ناتوان ز پیری آری رواست
مرد ز پیری شود ای عجبی ناتوان
ز بس که چون عندلیب مدح سرائیدمت
کرد مرا روزگار خانه چون آشیان
سوخته خاکسترم از آنکه نگذاشت چرخ
از آتشم جز شرار از شررم جز دخان
اگر به نزدیک خلق خوارم و نایم به کار
روز نگهبان چراست بر من و شب پاسبان
همی ببارد چو ابر بر سر من هفت چرخ
هر چه بلا آفرید ایزد در هفتخوان
به مغزم اندر نشاند وز جگرم درگذشت
حد کشیده حسام نوک زدوده سنان
چنان فتاد آن درین که خار در برگ گل
چنان گذشت آن ازین که سوزن از پرنیان
مرا برون آر تو که آهوی مشک ناب
نبود و نبود مگر شکار شیر ژیان
چو گوهرم بازگیر ز بهر تاج هنر
چو زر بدین و بدان مرا مده رایگان
نیم چو بد عهد زر به زیر هر نام رام
به قدر و پایندگی چو گوهرم زامتحان
تیغم و طبعم به فضل تیز کند تیغ عقل
جز گهر من که دید هرگز تیغ و فسان
تا به دو قسمت جهان بهره دهد خلق را
لذتش اندر بهار نعمتش اندر خزان
چرخ سخایی چو چرخ روشن و عالی بگرد
کوه وفایی چو کوه ثابت و ساکن بمان
لهو و نشاط تو گرم سایه عیشت خنک
فکرت و رای تو پیر دولت و بختت جوان
جهان و تأیید باد تو را مشیر و مشار
سپهر و اقبال باد تو را معین و معان
فدای جان تو باد این سخن جان فزای
که ماند خواهد جان جاوید اندر جهان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ ستایش ابونصر منصور و خصائص اوست. شاعر از جوانی و زیبایی منصور و آثار او در دنیا سخن میگوید. او را با صفات مثبت و نیکوی انسانی توصیف میکند و از نعمتها و فضلهایش یاد میکند. در عین حال، بر اهمیت بزرگواری و شرافت نیز تأکید دارد و او را منبع امید و روشنی برای مردم میداند. شاعر به مهارتهای او در رهبری و مدیریت اشاره میکند و زندگی را در سایه او آرامشبخش میداند. در نهایت، شعر به ضرورت حفظ و نیکو شناساندن این صفات در جامعه پرداخته و بر اهمیت وجود چنین شخصیتهایی تأکید میکند.
هوش مصنوعی: اکنون که جهان با آمدن بهار جوان شده است، شراب کهنه بنوش. چون دل از عشق سبک و شاد شده است، پیمانههای بزرگ و سنگین (ده رطل) شراب بریز.
هوش مصنوعی: کنار گلهای ارغوان، از زیبارویی که چهرهای سرخ چون ارغوان دارد، بیشتر شراب سرخ بخواه؛ شرابی که رخسار را مانند ارغوان سرخ میکند.
هوش مصنوعی: خانهٔ غم را پیوسته ویران و زیر و رو کن، چون جهان نیز به حکم طبیعت (با آمدن بهار) دگرگون و زیر و رو شده است.
هوش مصنوعی: آسمان از ابر تیره، رنگ تاریک زمین را گرفته است و زمین از شکوفههای رنگارنگ، مانند آسمان پرستاره شده است.
هوش مصنوعی: در چمنزار اسب بتاز، کنار جویها با ناز خوش باش، در لالهزار غلت بزن و در باغ بنشین.
هوش مصنوعی: گویا میگوید سر شیشهٔ شراب را با لیف ببند تا باد در آن نرود، و پرندهای بریانشده بر سیخ کباب فراهم کن. معنای دقیق بیت روشن نیست.
هوش مصنوعی: گویا سفارش میکند که گرد بلا نگرد، به ستمکار ننگر، با فریبکار بازی نکن و سخن نادرست را از خود دور کن.
هوش مصنوعی: بیش از اندازه آرزو نکن، کار زیادی نکن، سخن زیادی نگو و مردم بسیار را به مجلس دعوت نکن.
هوش مصنوعی: اگر خردمند باشی، برای مجلس بزمت همین بس است که سخنگویی چون ساز داشته باشی؛ زیبارویی عروسکمانند که زبانش از ابریشم است، یعنی سیمهای ابریشمی دارد.
هوش مصنوعی: در وصف ساز میگوید: رویش پهن مانند سینه است، دستهاش نقشونگار دارد، گردنش مانند ساعد است و گوشیهایش مانند انگشت است.
هوش مصنوعی: بخش پهن آن از عاج است، برآمدگی سختش از چوب ساج، چوبهای پشتش از مورد و پهلوهایش از خیزران ساخته شده است.
هوش مصنوعی: این ساز پا ندارد ولی سست نیست، زرد است ولی زشت نیست، گنگ است ولی هرگز خاموش نمیماند، و تنومند است ولی سنگین نیست.
هوش مصنوعی: عجیب نیست که رگهایش (زهها) را از گوشت جدا کردهاند، چون بر پوستش نیز استخوان (عاج) نهادهاند؛ اشاره به ساخته شدن ساز از روده و پوست و استخوان است.
هوش مصنوعی: خواهش جان به آهنگ او دل میبندد، زیرا سخن و زبان او از هواست؛ «هوا» هم به معنای باد و صوت است و هم به معنای آهنگ و آرزو.
هوش مصنوعی: ذات او در عمل هنرِ هفت سیاره را دارد؛ از این رو خرد کمرش را با هفت پرده بسته است. اشاره به پردههای موسیقی و ارتباط آنها با هفت سیاره است.
هوش مصنوعی: شاید خود او زعفران است که اندامش زرد شده و اکنون مانند زعفران به دل شادی میبخشد؛ قدما زعفران را شادیآور میدانستند.
هوش مصنوعی: تا گوشهایش را نپیچانند کوک و راست نمیشود، و تا به پشت نخوابد به سخن نمیآید؛ اشاره به پیچاندن گوشیها برای کوک و خواباندن ساز هنگام نواختن است.
هوش مصنوعی: نازنینی خفته است که وقتی میخوابد، ران و دست دلبری نوازنده زیر دست و ران او قرار میگیرد؛ یعنی ساز در آغوش و بر دامن نوازندهٔ زیبارو جای دارد.
هوش مصنوعی: خودش خفته است ولی از آوازش شادی و دلِ بیدار پدید میآید؛ کودک است ولی داستانهای کهن را برایت بازمیگوید.
هوش مصنوعی: ساز یاور جان، دوستدار دل، سازگار با طبع و ترجمان عقل است.
هوش مصنوعی: در مهربانی همتای طبع و در طبیعت همتای عقل است؛ در خوشگذرانی شریک دل و در نغمه شریک جان است.
هوش مصنوعی: شکمش تهی است و دلی در آن نیست؛ برای همین راز دلش را در همان لحظه برای مردم آشکار میکند.
هوش مصنوعی: کسی که یک زبان دارد راز را فاش میکند؛ پس چگونه ممکن است این ساز که هشت زبان (سیم) دارد راز را پنهان نگه دارد؟
هوش مصنوعی: این ساز از یک تکه چوب ساخته شده و در شکل و رنگ به ناخن میماند. هرگاه آن را بنوازند، ناله و فریاد برمیآورد.
هوش مصنوعی: این ساز چون معشوقی زیباست؛ اگر ممکن بود، جان و روانم را دو بخش میکردم و یک بخش را به او میدادم.
هوش مصنوعی: شاعر به خود میگوید: ای مسعود سعد، بر آنچه میگویی استوار بمان. حق را باطل جلوه مده و یقین را به گمان تبدیل نکن.
هوش مصنوعی: هرگز بی این عروسک زیبا و این پیکر خوشآهنگ مباش و بی آن زندگی مکن. اگر میتوانی چنین کن و تا جایی که در توان داری راه دیگری مرو.
هوش مصنوعی: تا وقتی نعمت و ثروتی نداری، به داشتهٔ خود قانع باش و مهمان خودت باش. اما چون نعمتی به دست آوردی، جز میزبان و بخشنده مباش.
هوش مصنوعی: اگر سربلندی و شرف میخواهی، بر بلندای همت بنشین. اگر میوهٔ ستایش میخواهی، نهال جوانمردی و بخشش بکار.
هوش مصنوعی: اکنون که جهانِ تندخو رام شده، جان و دلت را تند مکن. و چون آسمانِ تیز و سختگیر نرم شده، از این و آن خشمگین مشو.
هوش مصنوعی: صف دشمن را بشکاف و چشم حسود را بدوز. شکوه این یکی را بر هم بزن و هیبت آن دیگری را پراکنده کن.
هوش مصنوعی: به تیر و کمان جنگ نیازی نداری. تیرِ خرد بزرگی که وجودش در کمانِ تو جای دارد، برایت بس است؛ یعنی پشتیبانی ممدوح تو را کافی است.
هوش مصنوعی: آن بزرگ نامدار منصور است که روزگار هرگز یکدهمِ یکی از بخششهای او را در اختیار نداشته و معدن نیز چنین گوهری نزاده است.
هوش مصنوعی: رحمت و مهر همگانی او چنان گسترده است که اگر مانند هوا جای نمیگرفت، جان مردم از فراوانی آن تنگ میشد.
هوش مصنوعی: او برای درخت اقبال همان است که زمین برای درخت است، یعنی ریشه و پایهٔ آن. و برای انگشتان فضل و بخشش همان است که انگشت برای قلم است، یعنی عامل حرکت آن.
هوش مصنوعی: ذرهای از اندیشهٔ ژرف او در ذهن کسی نمیگنجد و نکتهای از فضل او را نمیتوان به سخن درآورد.
هوش مصنوعی: چون عنان اسب را بگرداند، روزگار رکابش را میبوسد. و چون پا در رکاب نهد، آسمان آن را نشانهٔ راه خود میگیرد.
هوش مصنوعی: او سواری چیرهدست و دلیر است. زمینِ میدان از نعل اسبش نقش میپذیرد، همانگونه که کاغذ از قلمش نقش میگیرد.
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند به چهرهٔ او خیره شود؟ همانگونه که کسی از شدت نور خورشید نمیتواند آشکارا به آن بنگرد.
هوش مصنوعی: نشانههای سروری از کودکی در او آشکار بود؛ چنانکه ریحان هنوز دو برگ بیشتر ندارد که بوی خوشش در چمن میپیچد.
هوش مصنوعی: ای آنکه دست بخشندهات سپر روی زمین در برابر فقر و آز است، و ای آنکه دلت مردم جهان را از نادانی و ستم در امان میدارد.
هوش مصنوعی: اگر کسی به نام تو به جنگ برود، نام تو گردش آسمانِ پادشاهی را به یاری او درمیآورد.
هوش مصنوعی: سرشتِ او، مانند ماهی و گرگ، از پوست خودش برایش زره میسازد و از چرم برای اسبش برگستوان؛ یعنی چنین جنگاوری به ساز و برگ بیرونی نیازی ندارد.
هوش مصنوعی: ماهِ وفای تو هرگز با عذر و بهانه گرفته نشد، و بر بوتهٔ گلِ بخششت هرگز خارِ منت نرویید.
هوش مصنوعی: عقل چون راهبی بر سر راه امید نشسته است، زیرا کاروان بخشش او پیوسته از پی هم میرسد و قطع نمیشود.
هوش مصنوعی: مانند بهارِ برگزیده، از هر سو شادمانی و خرمی داشته باش، و مانند آسمانِ برین از هر آسیبی در امان بمان.
هوش مصنوعی: مالت بیش از ساعتی نزد تو نمیماند و گنجت پایدار نیست، زیرا همه را میبخشی. پس آسوده باش که به گنجور و پیشکار نیازی نداری.
هوش مصنوعی: چگونه تو را وصف کنم، در حالی که جهان کسی مانند تو نمیزاید؟ اگر جهان مادری نامهربان نبود، شاید مانند تو را باز میزایید.
هوش مصنوعی: هر کس برای ستایش تو حد و پایانی قائل شد، مانند کسی است که با زحمت بسیار در جستوجوی میانه و کرانهٔ دریا و آسمان باشد؛ یعنی کاری ناممکن کرده است.
هوش مصنوعی: به او میگویم که این سوختن و احتراق از قِران ستارگان پدید نمیآید، زیرا هیچکس جز تو با خورشید قران نکرده است. شاعر سوختگی و گرفتاری خود را به نزدیکی با ممدوح خورشیدوار نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: اگر در ستایش و سپاس تو حق تو را ادا کردهام، چرا رأی تو با ستمی که بر من میرود همراه شده است؟
هوش مصنوعی: من از آسمان اوج و بلندی تو را میخواهم؛ پس چرا مرا در پستی نگه میداری؟ از روزگار عزت تو را میخواهم؛ پس چرا مرا در خواری رها کردهای؟
هوش مصنوعی: تا زندهام، به همین سبب ناتوان و بیحرکت بر جای ماندهام؛ از درماندگی مانند نقشی شدهام که بر جامهٔ سرخ کشیده باشند.
هوش مصنوعی: اندوه بر سرِ شادی من موی سپید رویاند و من از غم این موی سپید، مانند مویی باریک و خمیده شدم.
هوش مصنوعی: اگر از پیری ناتوان شدهام، آری، سزاوار است، زیرا شگفتا که آدمی از پیری ناتوان میشود. شاعر به طعنه میگوید که ناتوانیاش بیشتر از رنج است تا از پیری.
هوش مصنوعی: از بس مانند بلبل تو را ستودم، روزگار خانهٔ مرا مانند آشیانهای تنگ کرد. این اشاره به زندان تنگ شاعر است.
هوش مصنوعی: مانند خاکستری سوختهام، زیرا آسمان از آتش من جز شراره و از شرارهٔ من جز دود چیزی باقی نگذاشت.
هوش مصنوعی: اگر نزد مردم خوار و بیمصرفم، چرا روز و شب نگهبان بر من گماشتهاند؟
هوش مصنوعی: هفت آسمان هر بلایی را که خداوند در هفتخوان آفریده است، مانند باران بر سر من فرومیبارد.
هوش مصنوعی: شمشیر آخته و تیزلبه و نیزهٔ صیقلخوردهٔ بلا در مغز من نشست و از جگرم گذشت.
هوش مصنوعی: آن شمشیر چنان در مغزم فرو رفت که خار در برگ گل، و آن نیزه چنان از جگرم گذشت که سوزن از پرنیان.
هوش مصنوعی: تو مرا از این بند بیرون آور؛ آهوی مشکِ ناب همیشه تنها شکار شیر خشمگین بوده است. یعنی من گوهری ارزشمندم و فقط شایستهٔ بزرگی چون تو هستم.
هوش مصنوعی: مرا مانند گوهری برای تاج هنر بازپس بگیر و مانند زر رایگان به این و آن مسپار.
هوش مصنوعی: من مانند زرِ بیوفا نیستم که زیر نام هر کسی سکه بخورد و رام او شود؛ در ارزش و پایداری، هنگام آزمودن، مانند گوهرم.
هوش مصنوعی: من خود شمشیرم و طبعم با فضل خویش شمشیر خرد را تیز میکند. جز گوهر من، چه کسی دیده است که شمشیر و سنگ فسان در یک چیز جمع باشند؟
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان بهرهٔ مردم را در دو بخش میدهد، لذت خود را در بهار و نعمت خود را در پاییز،
هوش مصنوعی: تو که آسمانِ بخشندگی هستی، مانند آسمان روشن و بلند بگرد، و تو که کوه وفاداری هستی، مانند کوه استوار و پابرجا بمان.
هوش مصنوعی: شادی و سرگرمیات گرم باد و سایهٔ زندگیات خنک؛ اندیشه و رأیت پخته و پیر باد و دولت و بختت جوان.
هوش مصنوعی: جهان و تأیید الهی رایزن و همراه تو باشند، و آسمان و اقبال یار و پشتیبان تو.
هوش مصنوعی: این سخن جانافزا فدای جان تو باد، سخنی که جاودانه در جهان باقی خواهد ماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
باده فراز آورید چارهٔ بیچارگان
قوموا شرب الصبوح، یا ایها النائمین
لفت بخورد و کرم درد گرفتم شکم
سر بکشیدم دودم مست شدم ناگهان
ملک ملک ارسلان
ساکن روض الجنان
شاه زمانه فروز
خسرو صاحبقران
رایت و رایش بلند
[...]
تا که بود آفتاب تا که بود آسمان
فرّخ بادت بهار خرّم بادت خزان
تا که بپاید سپهر تا که بماند جهان
هم به سعادت بپای هم به سلامت بمان
ای شده اشکال شعر از دل و طبعت بیان
ساخته از عقل و فضل بر تن و جان قهرمان
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.