زنگییی زشت را ظریفی دید
گفت باید به ریش او خندید
با مویز سیاه برد جُعل
نزد آن زشتروی گندهبغل
گفت کاین نُقل بادهخواران است
لایق بزم شهریاران است
چون سیه ، دست به نقل کشید
جعلی چند از آن میان بدوید
گفت کاینها گریزپایانند
به مویز دگر نمیمانند
بخورم اول آن که خواهدجَست
کان دگرها نمیرود از دست
خنفسا میدوید از پس و پیش
زنگی از پی چو گرگ از پی میش
بر دهان میفکند یَکیَک را
خوش نمود آن شکار مَردک را
چون که نقل گریزپای بخورد
رو به نقل شکستهپای آورد
نه جعل ماند پیش او نه مویز
پیش ابله چه بانگ صبحُ چه تیز
روی عیش تو را کنند چو قیر
دوستی ابله و سلیطه ی پیر
نفط بر روی خویشتن ریزی
به که با ابلهی در آمیزی
آب حیوان به حلق خود در ریز
خر نه ای سر مبر به پیش گمیز
هذیان را به سمع راه مده
جیفه بر خوان پادشاه منه
بینیات پیش کون خر بهتر
زانکه گوش تو نزد مردم خر
جِرم سرگین به آب محو شود
وز دماغ تو گند آن برود
گند انفاس مردک جاهل
از دماغ تو کی شود زایل
هر زبانی که یاوهگوی بود
آلت دیو زشتخوی بود
دل احرار گنج اسرار است
خازن گنج عقل هشیار است
دیو دزدی ست در پی آن گنج
خازنش را همی نماید رنج
تا بدزدد جواهر اسرار
برد آن را به کلبه اشرار
یا به بازار حرص بفروشند
ثمنش می خورند و می نوشند
روزکی چند از آن بیاسایند
عاقبت هم اسیر دام آیند
هم به دنیی شوند خوار و خجل
همچو مستان فتاده اندر گل
هم به عقبی شوند ز اهل جحیم
ز آتش افتاده در عذاب الیم
بهر آسایش ای جان جهان
این همه رنجها منه بر جان
پند صاحبدلان به جان بنیوش
سخن ابلهان مکن در گوش
جهل بر علم اختیار مکن
پود مگذار و قصد تار مکن
عافیت را به درد سر مفروش
صوت نی را به تیز خر مفروش
لفظهای خشن درین ابیات
هست حنظل میان قند و نبات
هذیانی که بر زبان آمد
لایق وصف ابلهان آمد
قطران است لایق هندو
ارغوان را چه نسبت است بدو
هر نمط را معین سخن است
وز تناسب مبین سخن است
هرکه صاحب بیان معتبر است
وز فنون حدیث باخبر است
عذر من پیش او قبول آید
اعتراضی برین نفرماید



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این حکایتی طنزآمیز است: مردی شوخطبع سوسکهای سیاه را با مویز درمیآمیزد و به مردی زشت و ابله میدهد. مرد ابله سوسکها را مویزهای گریزپا میپندارد و همه را با مویزها میخورد. شاعر از این ماجرا نتیجه میگیرد که نادان خوب و بد را از هم بازنمیشناسد و همنشینی با او و گوشدادن به یاوهگویی، دل و عقل را تباه میکند و شیطان را به گنج اسرار دل راه میدهد. در پایان، شاعر برای واژههای زشت این ابیات عذر میخواهد و میگوید سخن باید با موضوع خود متناسب باشد.
هوش مصنوعی: آدم بذلهگو و شوخطبعی سیاهپوستی زشترو را دید و با خود گفت باید او را مسخره کرد و به او خندید.
هوش مصنوعی: او مقداری مویز سیاه را با سوسکهای سیاه (جُعَل) درهم کرد و نزد آن مرد زشتروی بدبو برد.
هوش مصنوعی: به او گفت این نُقلِ مجلس شرابخواران است و سزاوار بزم پادشاهان است.
هوش مصنوعی: وقتی آن مرد سیاه دست به سوی نقل برد، چند سوسک از میان مویزها گریختند و دویدند.
هوش مصنوعی: مرد ابله گفت اینها دانههای گریزپا هستند و به باقی مویزها شباهتی ندارند.
هوش مصنوعی: اول آنهایی را میخورم که میخواهند فرار کنند، چون بقیه از دستم نمیروند.
هوش مصنوعی: سوسکها اینسو و آنسو میدویدند و آن مرد مانند گرگی که دنبال میش باشد به دنبالشان میدوید.
هوش مصنوعی: آنها را یکییکی در دهان میانداخت و این شکار به نظر آن مردک خوشایند آمد.
هوش مصنوعی: وقتی نقلهای گریزپا (سوسکها) را خورد، به سراغ نقلهای بیحرکت، یعنی مویزها، رفت.
هوش مصنوعی: نه سوسکی باقی ماند و نه مویزی؛ برای آدم نادان فرقی میان بانگ خروس سحر و صدای باد شکم نیست، یعنی نیک و بد را از هم تشخیص نمیدهد.
هوش مصنوعی: دوستی با آدم نادان و زن بدزبان و پیر، زندگی و شادی تو را سیاه و تلخ میکند.
هوش مصنوعی: اگر نفت بر صورت خود بریزی بهتر از آن است که با نادانی همنشین شوی.
هوش مصنوعی: آب حیات بنوش؛ تو که خر نیستی، سرت را به سوی ادرار خر نبر؛ یعنی از سرچشمهٔ پاک بهره بگیر نه از پلیدی.
هوش مصنوعی: به سخن بیهوده گوش نده و دل را که مانند سفرهٔ پادشاه است با مردار آلوده نکن.
هوش مصنوعی: بهتر است بینیات نزدیک پشت خر باشد تا اینکه گوشت به سخن آدمهای نادان و خرصفت بسپاری.
هوش مصنوعی: زیرا آلودگی سرگین با آب شسته میشود و بوی بدش هم از بینیات میرود.
هوش مصنوعی: اما بوی بد سخنان آدم نادان هرگز از ذهن و جانت پاک نمیشود.
هوش مصنوعی: هر زبانی که سخن بیهوده بگوید، ابزار دست شیطان بدسرشت است.
هوش مصنوعی: دل آزادگان گنجینهٔ رازهاست و عقل هوشیار نگهبان این گنج است.
هوش مصنوعی: شیطان دزدی است که در پی این گنج است و نگهبان آن یعنی عقل را به زحمت و آزار میاندازد.
هوش مصنوعی: تا گوهرهای اسرار را بدزدد و به خانهٔ بدکاران ببرد.
هوش مصنوعی: یا آن را در بازار آز و طمع میفروشند و بهایش را صرف خوردن و نوشیدن میکنند.
هوش مصنوعی: چند روزی با آن آسودهاند، اما سرانجام گرفتار دام و عقوبت میشوند.
هوش مصنوعی: هم در این دنیا خوار و شرمسار میشوند، مانند مستانی که در گل افتادهاند.
هوش مصنوعی: و هم در آخرت از دوزخیان میشوند و در آتش به عذابی دردناک گرفتار میآیند.
هوش مصنوعی: ای عزیز، برای آسایشی زودگذر این همه رنج را بر جان خود تحمیل نکن.
هوش مصنوعی: نصیحت اهل دل را با جان بشنو و به سخن نادانان گوش نده.
هوش مصنوعی: نادانی را بر دانش برتری نده؛ مانند کسی نباش که پود را رها کند و فقط تار را بخواهد، یعنی کار را ناقص و نادرست انجام نده.
هوش مصنوعی: تندرستی و آرامش را با دردسر عوض نکن و نوای نی را به صدای باد شکم خر نفروش.
هوش مصنوعی: واژههای زشت و خشنی که در این بیتها آمده، مانند حنظل تلخ در میان قند و نبات است.
هوش مصنوعی: سخنان یاوهای که بر زبانم آمد، تنها برای وصف حال نادانان مناسب بود.
هوش مصنوعی: قطران سیاه شایستهٔ هندوی سیاه است و گل ارغوان با او تناسبی ندارد؛ یعنی هر کس را باید با زبانی متناسب با خودش وصف کرد.
هوش مصنوعی: هر موضوع و شیوهای سخنی ویژهٔ خود دارد و ارزش سخن با تناسب آن با موضوع آشکار میشود.
هوش مصنوعی: هر کس که در سخنوری معتبر است و از فنون سخن آگاهی دارد،
هوش مصنوعی: عذر مرا میپذیرد و بر این شیوهٔ بیان خرده نمیگیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.