گنجور

غزل شمارهٔ ۳۰۲

 
حافظ
حافظ » غزلیات
 

خوش خبر باشی ای نسیم شمال

که به ما می‌رسد زمان وصال

قصّةُ العشقِ لا انفصام لها

فُصِمَت ها هُنا لسانُ القال

ما لِسَلمی و من بذی سَلَمِ

أینَ جیرانُنا و کیف الحال

عَفَتِ الدارُ بعدَ عافیةٍ

فاسألوا حالَها عَنِ الاطلال

فی جمالِ الکمالِ نِلتَ مُنی

صَرَّفَ اللهُ عَنکَ عَینَ کمال

یا برید الحِمی حَماکَ الله

مرحباً مرحباً تعال تعال

عرصهٔ بزمگاه خالی ماند

از حریفان و جام مالامال

سایه افکند حالیا شب هجر

تا چه بازند شب روان خیال

ترک ما سوی کس نمی‌نگرد

آه از این کبریا و جاه و جلال

حافظا عشق و صابری تا چند

نالهٔ عاشقان خوش است بنال

 

با دو بار کلیک بر روی هر واژه می‌توانید معنای آن را در لغت‌نامهٔ دهخدا جستجو کنید.

شماره‌گذاری ابیات | وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون) | شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: ویکی‌درج | ارسال به فیس‌بوک

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

برای معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است اینجا کلیک کنید.

حاشیه‌ها

تا به حال ۹ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

ملیحه رجائی نوشته:

معنی بیت ۲: داستان عشق گسستنی نیست. ( بی نهایت است.) در انجا زبان گفتار بریده شده است.
معنی بیت ۳: سلمی معشوق ما را چه رسیده است و از صاحب سلمی بپرسید در منزلگاه محوب ماکیست ؟! همسایگان کجا هستند و حالشان چطور است ؟
معنی بیت ۴: خانه ای که آباد و درست بود ویران و ناپدید گردید وضع آن سرای را از ویرانه های بازمانده بپرسید.
معنی بیت ۵: با داشتن کمال زیبایی و نکویی کامروا شدی خداوند چشم زخم حسود را از تو دور کند.
معنی بیت ۶: ای قاصد معشوق خداوند تو را نگاه دارد. خانه بر تو فراز باد! خوش آمدی بیا و فرود آی!
معنی بیت ۷: میدان مجلس از یاران باده نوش و از قدح مالامال شراب خالی ماند.
معنی بیت ۸: شب فراق ظاهر گشت. عجبا در این شب فراق، شبروان خیال جانان چه بازی در بیاورند!

👆☹

امین کیخا نوشته:

لمالم هم درست است بجای مالامال

👆☹

امین کیخا نوشته:

مشت با زبر نخست یعنی پر به لری مثلا رود خانه مشت میزند یعنی پر است و مالامال

👆☹

جاوید مدرس (رافض) نوشته:

خوش خبر باشی ای نسیم شمال
…………………………… زمان وصال

کی به ما می‌رسد:
۲ نسخه (۸۰۱، ۸۱۹) عیوضی

که به ما می‌رسد:
۱۱ نسخه (۸۰۳، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۴۳ و ۲ نسخه یکی متأخر و دیگری بسیار متأخر: ۸۶۲ و ۸۹۴ و ۲ نسخۀ بی‌تاریخ) قزوینی- غنی، خانلری، نیساری، جلالی نائینی- نورانی وصال، سایه، خرمشاهی

که به ما می‌رسی: ۱ نسخه (۸۲۷)
که رسانی به ما {پیام وصال}: ۱ نسخۀ متأخر (۸۷۴)

غزل ۲۹۶ و بیت مطلع آن مندرج است در ۴۰ نسخه از نسخ قرن نهم اما ضبطهای ۱۵ نسخه در دسترس است. از ضبطهایی که در نسخه‌های جدیدتر دیده شد ضبط اکثریت ۱۱ نسخه در نسخ زیر نیز هست:
[نسخۀ فریدون میرزا تیموری (۹۰۷)، شرح سودی (۱۰۰۳)، ۸۰۵؟، نسخۀ باباشاه اصفهانی ۱۰۱۲، نسخۀ وصال شیرازی و نسخۀ علینقی شیرازی هر دو از عصر قاجار و چاپ قدسی]

در مصرع نخست:

باشی: ۷ نسخه (۸۰۱، ۸۰۳، ۸۱۳، ۸۲۴، ۸۲۵، ۸۲۷ و ۱ نسخۀ بسیار متأخر: ۸۹۴) و از نسخه‌های جدید [۸۰۵؟، ۱۰۱۲، وصال شیرازی]

بادی: ۹ نسخه (۸۱۹، ۸۲۱، ۸۲۲، ۸۲۳، ۸۴۳، ۸۶۲، ۸۶۶، ۸۷۴ و ۱ نسخۀ بی‌تاریخ) و از نسخه‌های جدید [شرح سودی: ۱۰۰۳]

باد: ۱ نسخۀ بی‌تاریخ و ۱ نسخۀ جدید [رونوشتی از نسخۀ مورخ ۹۰۷ مربوط به قرن دهم]

در نسخ جدید:
داری: [رونوشتی از نسخۀ مورخ ۹۰۷ مربوط به قرن قرن دهم]
باش: ۲ نسخه [نسخۀ خطی علینقی شیرازی و چاپ قدسی]

👆☹

محمدامین احمدی فقیه نوشته:

سلام و درود
برای شروع نگارش الاهی نامه خود از حافظ غزلی خواستم و چه زیبا این غزل هدیه شد.
ان شاءالله خیر است.
رمضان ۱۳۹۵

👆☹

رضا نوشته:

ظاهرا* در برابر واژه «سلمی» در واژه‌نامه دهخدا ذکر شده است که:
سلمی . [ س َ ما ] (اِخ ) از عرایس عرب . زنی معشوقه در عرب و مجازاً، هر معشوق را گویند. (غیاث )

👆☹

رضا ساقی نوشته:

خوش خبرباشی ای نسیم شمال
که به ما می‌رسد زمان وصال
بعد از ورود اسلام به ایران،ادبیّات ما تأثیرات زیادی چه ازنظر قالب و وزن و قافیه و چه از نظر زبان و مفهوم از اشعار عربی پذیرفته است. با بررسی سیر تحوّلات اشعار فارسی از زمان ورود اسلام مشخص می‌شود که شاعران ایران، به اشعار عربی دسترسی داشته، مطالعه کرده و شاعران آنها را می‌شناخته‌اند . “حافظ” نیز که پرورش یافته ی مکتب قرآن واسلام بود وبا درس و آموزش قرآن و تفاسیر آن سر و کار داشته ، با شاعران عرب و شعرشان کاملاًآشنابوده است. بی تردید حافظ بر زبان و ادبیات عرب تسلّط کامل داشته و از آنان نیز تأثیر بسیار پذیرفته‌است.
نسیم شمال: بادصبا، نسیمی که درادبیات ما به عنوان رابط میان عاشق ومعشوق شهرت دارد. ازجانب کوی معشوق می وزد وعطر وبو وپیام اورابه عاشقان می رساند.
دراغلب نسخه ها”که به ما می رسد” ودرچندنسخه نیزاتّفاقاً قدیمی تر ازسایرنسخه ها هستند “کی به ما می رسد” ثبت شده و باتوجّه به کل غزل بنظرمی رسد “کی” معنای حافظانه ترو متناسب ترباروح غزل می باشد که درفراق معشوق سروده شده است.
معنی بیت باخوانش “کی به ما”:
ای نسیم صبا امیدوارم خوش خبر بوده باشی وخبرهای خوب وامیدبخش آورده باشی. بگوبدانیم که کی نوبت وصال ودیدارما بامحبوب فراخواهد رسید؟
تاپیش بخت بازروم تهنیت کنان
کومژده ای زمَقدم عیدِوصال تو
قصّةُ العشقِ لا انفصام لها
فُصِمَت ها هُنا لسانُ القال
قصّه العشق : ماجراهای عاشقانه
انفصام: گسیختگی،شکستگی، قطع شدنش
لا: حرف نفی ، هیچ نیست
لـَها: برایش ، برای او
فُصِمَت : بـُریده شد
هاهُنا:اینجا
لِسان: زبان
القال: صحبت کردن ، گفتار
معنی بیت : برای داستان عشق ، به هیچوجه قطع شدنی وجود ندارد، لیکن اینجا در برابر عشق ( در مورد عشق) زبانِ سخن گفتن بُریده شده است. در اینجا زبان ازبازگویی ماجرا عاجز است وگرنه داستان عشق پایان ناپذیر است.
ماجرای من ومعشوق مراپایان نیست
آنچه آغازندارد نپذیرد انجام
ما لِسَلمی و مَن بذی سَلَمِ
أینَ جیرانُنا و کیفَ الحال
ما:چگونه است؟.
ل: حرف وصل.
سلمیٰ:از معشوقه های معروف درادبیات عاشقانه اعراب ، درادبیات ماکنایه ازمعشوق است.
مَن: کسی که
ذی‌سلم: صاحب سلامتی ، دارای آرامش ، نام مکانی و درختی در بیابان عربستان که مسافران صحرا در زیر سایه‌ی آن استراحت می‌کرده‌اند و اینطور که از قصاید عربی استنباط می‌شود ، سلمٰی در حین سفر گذارش بدانجا افتاده ومدتی استراحت کرده است. دراینجاکنایه ازمنزل معشوق است.
ایْنَ: کجاست؟
جیران: جمع جار،همسایگان دراینجا همدلان وعاشقان
کیْفَ:چگونه است؟
معنی بیت : سلمٰی و کسانی که در “ذی سلم” هستند، چگونه اند؟ همدلان وعاشقان کجایند و حال و روزشان چطور است ؟ ای بادصبا معشوق درچه حالیست، بارگاه اودروضعیست؟ ودوستان واطرافیانش چه کارمی کنند؟
گربه سرمنزل سلمی رسی ای بادصبا
چشم دارم که سلامی برسانی زمنش
عَفَتِ الدارُ بعدَ عافیةٍ
فاسألوا حالَها عَنِ الاطلال
عَفَتْ: ویران گردید
الدّار:خانه
عافیة: آبادانی ،سلامتی
فـَ : پس
اسْـألـُوا: جویا شوید،بپرسید
حالها: وضع و روزگارشان
عن: از
الأطلال: آثار باقی مانده ازویرانی ساختمان
معنی بیت: خانه ای که آبادشده بود اینک ویران شده است از وضع و روزگارهمراهان وهمدلان از باقیمانده ی ویرانه ها بپرسید ومرابا خبرکنید. (کنایه ازروزهای وصالیست که مبدّل به هجران وجدایی شده است)
صبازمنزل جانان گذر دریغ مَدار
وزوبه عاشق بیدل خبردریغ مدار
فی کـَمـال الـْجَمـال نـِلـْتَ مـُنی
صـَــــرَفَ اللهُ عـَنـْــــکَ عـَیـْـنَ
فی: در
جمال: زیبایی
کمال: تمام ، نهایت
نِلتَ: نایل شدی ، رسیدی
مَنٰی: جمع مُنیة ، آرزوها
صَرَفَ: در اینجا کارکرد دعایی دارد ، گرداند و دفع کند
عیْن: چشم
معنی بیت : در نهایتِ زیبایی به آرزوهایت رسیده ای ، خداوند بلا وچشم زخم را از تو دوربگرداند.
نصاب حُسن درحدّ کمال است
زکاتم ده که مسکین وفقیرم
یـا بـَریـدَ الـحِـمٰی حـَمٰـاکَ اللهُ
مـَـرحـَبـامـَـرحـَباتـَعـٰال تـَعـٰال
یـا: حرف ندا ، ای
بـَریدْ: قاصد ، پیام رسان
الحِمٰی: چراگاه قُرق شده برای چهارپایان پادشاه یا بزرگ طایفه ، علفزاری که برای چرای چهارپایان کسی قرق یا محصور شده باشد ، در اینجا سبزه‌زاری که اقامتگاه اختصاصی معشوق است و کسی به آن دسترسی ندارد
حَما: حمایت کرد ، حفظ کند
کَ : تـورا
مَرحَبا:خوش آمدی
تَعالْ: بـیـا تکرار “مرحبا” و “تعال” تاکیدی برشورواشتیاق است
معنی بیت : ای پیام آورویژه که به سرمنزل معشوق دسترسی داری (ای صبا)خداوند توراحفظ کند بـیـا بـیـا خوش آمدی خوش آمدی
یارب کی آن صبا بوزدکزنسیم آن
گردد شمامه ی کرمش کارسازمن
عرصه ی بزمگاه خالی ماند
از حریفان و جام مالامال
عرصه : میدان ، گستره
بزمگاه : مجلس شادخواری
حریف:هم پیاله
مالامال:لبریز، پـر
معنی بیت : مجالس شادخواری و بزمهای عیش وعشرت، از هم پیاله‌ها و جامهای لبالب ازشراب، خالی مانده است.
زُهره سازی خوش نمی‌سازد مگر عودش بسوخت
کس ندارد ذوق مستی میگساران را شد ؟
سایه افکندحالیا شب هجر
تا چه بازند شب روانِ خیال
شبروان: کسانی که در شب حرکت کنند. معمولاً به عیّاران می گفتند آنها که شبانه به کاروانهایورش می بردند وغنایم بدست آمده رادرمیان فقراتقسیم می کردند.
شبروان خیال: خیال عشق به عیّاری تشبیه شده که شبانه به ذهن عاشق شبیخون می زند.
چه بازند: چکارکنند،چه رقم بزنند
شب فراق و دوری فرارسیده،تاببینیم خیال عشق او دراین شب تارهجران چه نقشی رقم خواهدزد . تاببینیم چه خیالپروریها درطول شب هجران خواهیم داشت.
شبِ تنهائیم درقصدِ جان بود
خیالش لطف های بیکران کرد
تُرکِ ما سوی کس نمی‌نگرد
آه از این کبریا وجاه وجلال
تُرک: یغماگردل وجان، زیبا روی چابک وزرنگ، استعاره از معشوق است
کبریا : شکوه وبزرگی ، دراینجا غروروتکبّر
معنی بیت : معشوق مابسیارمغرور وخودپسنداست وبه راحتی به سوی کسی توجّهی نمی‌کند ، وای از دست این کبر و بزرگی و شکوه که چه هاکه نمی کند.
غلام نرگس جمّاش آن سهی سروم
که ازشراب غرورش به کس نگاهی نیست
حافظا عشق وصابری تا چند
ناله ی عاشقان خوش است بنال
صابری: شکیبایی،صبوری
معنی بیت : ای حافظ، عشق با شکیبایی جور در نمی‌آید ، تا کی می‌خواهی صبوری پیشه کنی ؟ آه و زاری وبی تابی عاشقان خیال انگیز و ودلنشین است ، بی تاب باش وبی قراری کـن که آه وناله یِ عاشقانه،روح افزا ودلپذیراست.
مرغ شب خوان رابشارت باد کاندرراه عشق
دوست راباناله ی شبهای بیداران خوشست.

👆☹

احمد نوشته:

بنظرمیرسد«لاانفصام لها» دربیت دوم این غرل ترجمان وتفسیری باشد برآیه۲۵۶سوره بقره(آیه دوم آیتالکرسی)که درآن
فرموده(فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (۲۵۶))که همهگان رابتحقیق …به تمسک بالعروة الوثقی دعوت میکند…وحافظ بنا برقرائن ونگاهش به عشق «عروة الوثقی»راقصه عشق دانسته وبنا برنظرپیشینش «ازهرزبان که مشنوم نامکرراست»یعنی دیدگاهی بوسعت همه عالم وعالمیان

👆☹

مسعود اکبری نوشته:

تعبیر: پیک شادی و خوشبختی از راه می رسد و بهار زندگی به تو طراوت و شادی می بخشد. صبور باش و به ایمان خود اتکا داشته باش که به زودی شاهد آرزو را در بر خواهی گرفت.

👆☹

کانال رسمی گنجور در تلگرام