گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵

وزن:	مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۱۲

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به طوطی‌ای اشاره می‌کند که گویا اسرار عشق و رازهای زندگی را درک کرده است و از او می‌خواهد که شکر و نعمت‌های عشق را از دست ندهد. او از زیبایی‌های عشق و خوشحالی دل خود می‌گوید و از حریفان می‌خواهد که به اسرار این عشق پی ببرند. تصاویری از می و مستی و دلبستگی به معشوق به تصویر کشیده می‌شود و همچنین به سکندر اشاره می‌کند که حتی با تمام قدرتش نمی‌تواند به آب حیات دست یابد. در نهایت، شاعر از خداوند می‌خواهد که دل و دین او را حفظ کند و او را از آفات دور سازد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# الا ای طوطیِ گویا‌یِ اسرار!

مبادا خالیَت شَکَّر ز مِنقار

هوش مصنوعی: ای طوطیِ سخنگوی اسرار! مبادا که از منقار تو شکر (هیچ چیزی) خالی باشد.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# سَرَت سبز و دلت خوش باد، جاوید

که خوش نقشی نمودی از خطِ یار

هوش مصنوعی: به تو تبریک می‌گویم که سر و چهره‌ات زیبا و روح و دلت شاد و خوش باشد، زیرا تو با نقش و زیبایی‌ای که از معشوق به جا گذاشته‌ای، همیشه در یادها خواهی ماند.

# سخن سربسته گفتی با حریفان

خدا را زین معما پرده بردار

هوش مصنوعی: تو با دوستانت به صورت مبهمی سخن گفته‌ای، پس ای خدا، پرده از این معما کنار بزن و حقیقت را آشکار کن.

# به رویِ ما زن از ساغر گلابی

که خواب‌آلوده‌ایم، ای بختِ بیدار!

هوش مصنوعی: ای بخت بیدار، به ما از جام گلابی بنوشان که خواب‌آلود و غافلیم.

# چه رَه بود این که زد در پرده مطرب؟

که می‌رقصند با هم مست و هشیار

هوش مصنوعی: این بیت از حافظ به این معناست که مطرب چه راهی را پیدا کرده است که توانسته است مستی و هوشیاری را همزمان با هم در رقص حاضران ایجاد کند. گویا بزم و حالتی جادویی به وجود آمده که باعث شده عاشقان در حالی که در مستی غرق‌اند، به گونه‌ای طبیعی و هوشیارانه برقصند.

# از آن افیون که ساقی در مِی افکند

حریفان را نه سَر مانَد، نه دَستار

هوش مصنوعی: از آن افیونی که ساقی در شراب می‌ریزد، نه سر (سر عقل) برای حریفان باقی می‌ماند و نه دستار (عمامه) بر سرشان می‌ماند؛ یعنی از شدت مستی، آن‌ها هیچ کنترلی بر خود ندارند و وضعیتشان به هم می‌ریزد.

# سِکَندَر را نمی‌بخشند آبی

به زور و زر مُیَسَّر نیست این کار

هوش مصنوعی: حتی سکندر، که یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان تاریخ است، نمی‌تواند آب را با زور و ثروت به دست آورد، زیرا این کار امکان‌پذیر نیست.

# بیا و حالِ اهلِ درد بشنو

به لفظِ اندک و معنیِ بسیار

هوش مصنوعی: بیایید و حال کسانی که دچار درد و رنج هستند را بشنوید؛ این صحبت‌ها شاید کلمات کمی داشته باشد، اما معانی و احساسات عمیق و زیادی در آن وجود دارد.

# بُتِ چینی عدویِ دین و دل‌هاست

خداوندا دل و دینم نگه دار

هوش مصنوعی: بت چینی تجلی دشمنی با دین و دل‌هاست؛ خداوندا، دل و دین من را حفظ فرما.

# به مستور‌ان مگو اسرارِ مستی

حدیثِ جان مگو با نقشِ دیوار

هوش مصنوعی: به کسانی که در خفا و پنهانی هستند، از رازهای مستی نگو و رازی که به جان و دل تو مربوط می‌شود را با تصویرهای روی دیوار در میان نگذار.

# به یُمنِ دولتِ منصور شاهی

عَلَم شد حافظ اندر نظمِ اشعار

هوش مصنوعی: به برکت و لطف حکومت منصور، حافظ در سرایش شعرها نامدار و مشهور شد.

# خداوندی به جایِ بندگان کرد

خداوندا ز آفاتش نگه دار

هوش مصنوعی: حافظ در این بیت از خداوند درخواست می‌کند که او را از آسیب‌ها و بلایای دنیا محفوظ بدارد، زیرا به خاطر لطف و رحمتش به جای بندگان خود قرار داده است.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش فریبا علومی یزدی

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش محمدرضا کاکائی

غزل شمارهٔ ۲۴۵ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

دقیقی » ابیات پراکنده » شمارهٔ ۱۳

من این جا دیر ماندم، خوار گشتم

عزیز از ماندن دایم شود خوار

چو آب اندر شَمَر بسیار ماند

زُهومت گیرد از آرام بسیار

عنصری » قصاید » شمارهٔ ۱۳ - در مدح سلطان محمود غزنوی

منقش عالمی فردوس کردار

نه فرخار و همه پر نقش فرخار

هواش از طلعت ماهان پر از نور

زمینش از بوسۀ شاهان پر آثار

بتانی اندر و کز خط خوبان

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از عنصری

فرخی سیستانی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۶۹ - نیز درمدح سلطان مسعود بن سلطان محمود گوید

مرا با عاشقی خوش بود هموار

کنون خوشتر، که در خور یافتم یار

کنون خوشتر، که ناگاهان برآورد

مه دو هفته من سر ز کهسار

کنون خوشتر، که با او بوده ام دی

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از فرخی سیستانی

ناصرخسرو » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۹۳

نبینی بر درخت این جهان بار

مگر هشیار مرد، ای مرد هشیار

درخت این جهان را سوی دانا

خردمند است بار و بی‌خرد خار

نهان اندر بدان نیکان چنانند

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از ناصرخسرو

خواجه عبدالله انصاری » سخنان پیر طریقت » بخش ۱۰۰

چه باشد گر خوری صد سال تیمار

چو بینی دوست را یک بار دیدار

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۳۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

امیر در ‫۱۳ سال و ۹ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۲ دی ۱۳۹۱، ساعت ۱۲:۲۳ نوشته:

سلام. در مورد مصراع دوم بیت اول این شعر من خیلی فکر کردم. شکر از منقار خالی بودن یعنی چی؟ مگه نباید منقار از شکر خالی باشه؟
به نظر من درستش می تونه اینجوری باشه:
الا ای طوطی گویای اسرار مبادا خالی از شکرت، منقار
البته شکرت باید به سکون حرف ر خونده بشه و ک هم با تشدید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مرتضی در ‫۱۳ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۵ فروردین ۱۳۹۲، ساعت ۲۳:۳۰ نوشته:

سلام جناب امیر شما چطور به این نتیجه رسیدین؟! یعنی شما به دهان در شکر اعتقاد دارید تا دهان شکرین!؟ منظور شاعر اینه که همیشه شیرین لب و شیرین کام و شیرین سخن باشی!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیر در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۸ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۰۰:۰۷ نوشته:

سلام آقا مرتضی
نمیدونم از کجای نوشته من اعتقاد به دهان در شکر به مشام شما میرسه. من گفتم به نظرم معنی مصرع حافظ میشه: مبادا شکر از منقارت خالی باشد. درصورتیکه ما از اصطلاح مبادا منقارت از شکر خالی باشه استفاده می کنیم که اون مصرعی که من پیشنهاد کردم همین معنی رو میده. بعدشم با استفاده از این همه علامت سوال و تعجب چی رو میخواین القا کنید؟ منم منظور شاعر رو فهمیدم که میگم به نظرم باید یه جور دیگه نوشته بشه.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمدجواد بوالحسنی در ‫۲ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۷ شهریور ۱۴۰۳، ساعت ۱۷:۲۳ پاسخ داده:

درود

تفاوت شکر از منقارت خالی باشد با منقارت از شکرت خالی باشد چیست؟؟؟؟؟

اینجا نظم است و در نظم به ضرورت شعری میتوان جای صفت و موصوف را جابجا کرد و یا بعضی موارد را به قرینه لفظی حذف کرد و موارد فراوان دیگر

ارادت

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ارسک در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۲، ساعت ۰۱:۰۹ نوشته:

صرفن به معنای کلمه، و، بی منظور طنز
افیون با می مگه در تضاد نیستن؟ نظر؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین کیخا در ‫۱۲ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۲ آذر ۱۳۹۲، ساعت ۰۹:۴۹ نوشته:

ارسک جانم هنگامیکه ارداویراف را می خواهند بیهوش کنند که دچار وهم و پندار بشود در کتاب ارداویراف نامه به او میمنگ می دهند یعنی می را به منگ می امیزند پس میمنگ از می به معنی باده و منگ به معنی سبزک و حشیش است .اما برای لاغ( طنز) هم که شده سفارش می کنم که آزمون نفرمایید .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تانیا در ‫۱۱ سال و ۱۱ ماه قبل، جمعه ۷ آذر ۱۳۹۳، ساعت ۱۸:۵۱ نوشته:

هیچ اهل حالی مثل حافظ اینطور شاعرانه و هوس انگیز یه " اکس پارتی" کلاسیک و حتا یجورایی مدرن رو توصیف نکرده اونم در حالی که محتسب و شحنه(آمرین به معروف و گشت ارشاد) هر آن ممکنه بوده سر برسن : از آن افیون که ساقی در می افکند .....
حریفان را نه سر ماند و نه دستار!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محدث در ‫۱۱ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۳۹۴، ساعت ۰۴:۰۴ نوشته:

تانیای گلم! حکایت تو مثل همونیه که از غزل بانگ عیسوی و موسوی و...می خواست حافظ رو مسیحی یا کلیمی یا زردشتی نشون بده. برو قرص اکست روبخور عزیزم!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محدث در ‫۱۱ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۳۹۴، ساعت ۰۴:۰۷ نوشته:

در ضمن یه چیز یادم رفت. این اکس پارتی که حافظ ازش حرف می زنه رو هنوز بشر کشف نکرده تانی. چون تو اکس پارتی هایی که ما رفتیم! مست و هشایر با هم نمی رقصن. این اکس پارتی حافظ هنوز ساخته نشده و شاید تا قیام قیامت هم رونمایی نشه. لابد اون ور آب. بای.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امید در ‫۱۰ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۴، ساعت ۰۰:۵۴ نوشته:

شعر های حافظ مثل آیه های قرآنه ، بعضیاش دقیقا‌همونیه که میگه، محکم، برداشت دیگه ای نمیشه ازش کرد...
بعضیاش و هم شعر ها و بیتای دیگه کامل میکنه!
کمتر کسی هست که ندونه مستیه آب انگور یا سیر و سلوک با حشیش یا هر افیونی دیگه ای چیزی جز اختلالات اعصاب و واکنشای شیمیایی و در نهایت فیزیکی و خارج از بعد جسم نیست... در صورتی که تمام این بحثا بخاطر چیزی فرا تر از ماده است...
تماما نظرات شخصی هست و بی غرض

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عایشه در ‫۱۰ سال و ۳ ماه قبل، جمعه ۲۵ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۳۳ نوشته:

به یمن دولت منصور شاهی
علم شد حافظ اندر نظم اشعار
لطفأ یکی بالای همین مصراع روشنی اندازد و انرا معنی کند.
تشکر

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سعید در ‫۱۰ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۰۴ نوشته:

علم شدن به معنی معروف شدن است با این توضیح معنی بیت خیلی ساده است:
در سایه پادشاهی منصور، حافظ شاعر معروفی شد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهناز ، س در ‫۱۰ سال قبل، پنجشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۰۰:۵۵ نوشته:

سعید خان گرامی
به یمن دولت منصور شاهی
علم شد حافظ اندر نظم اشعار
علم شد به مانای قد علم کردن و همت گماشتن است
حافظ در نظم اشعار همت گماشت
مانا باشی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۲۲ نوشته:

الاای طـوطـی گــویـای اسـرار
مـبادا خـالیـت شـکر زمـنــقار
معنای ظاهری: هان ای طوطی که رازها واسراررا بازگو می کنی ، منقارت خالی مبادازشکرتاهمچنان به افشای اسراربپردازی.
طوطی ایهام دارد: ( قلم، نفس ناطقه، و طبع شاعر)
منقارت: (نوک قلم ، زبان شاعر)
شکر: (مرکب ؛ سخن وگفتار) اغلب اشعارحافظ ایهامی وچندپهلوست وبایدبه همه ی موارد ایهامی توجه شودتامفهوم ومعنای صحیح بیت و سرانجام منظورشاعردرکل غزل استخراج گردد.
معنای باطنی وایهامی: انتخاب واژه ی طوطی بجای طبع ازآن روست که هردو انعکاس دهنده ی مطلبی هستندکه می شنوند.طوطی تاطمانی که کلمه ای نشنیده نمی تواند ادا کند.تنهاکلماتی راکه می شنودقادربه بیان آنهاست.طبع آدمی نیز چنین است چنانچه شاعری مثل حافظ به درجات والای روحانی نایل می گرددوبه منبع لایزال هستی متصل می شود،مطالبی رابصورت الهام دریافت کرده ودرقالب شعربیان میکند. حافظ که دریافته است به چنین منبعی اتصال داردطبع خودرا مانندطوطی فرض کرده که شنیده هارابازگو می کند.بنابراین طبع خودرا خطاب قرارداده ومیگوید: ای طوطی گویای اسرار ،شکر(سخنان شیرین)ازمنقار (زبان ،قلمت) خالی مباشدتاهمچنان اسرار را بازگوکنی.
سـرت سـبزو دلت خوش باد جاوید
که خوش نقشی نمودی از خط یار از زاویه ی معنای ظاهری ،شاعرآرزوی سلامتی وخوشحالی طوطی راداردکه دربیت بالا مورد خطاب قرارگرفته، سرت سبز باد یعنی سرت سلامت.امابه زیبایی به رنگ سرطوطی نیزاشاره شده وتصویرسایه روشنی ازسبزی سرطوطی درپس زمینه ی بیت نمایان شده است.
حافظ خدارابه شکل نقاش بی نظیری می بیند و همه ی زیباییهای پیرامون خویش را اثری ازآن نقاش لطیف بی مثال می پندارد. خیزتابرکلک آن نقاش جان افشان کنیم
کین همه نقش عجب درگردش پرگارداشت.
طوطی خوش نقش ونگار است وبه همین سبب حافظ اعتقادداردکه طوطی توانسته است اندکی اززیباییهای صورت یار را نمودارسازد. ازنظرگاه عارفان روشندل بویژه حافظ شیرین سخن،هر پدیده ی زیبا مانند گل وگیاه وپرنده و....بمانند امضا ونمونه ای ازخط زیبای آفریدگار تواناست که مارا به آن منبع لایزال رهنمون می سازند.واژه ی خط که درحقیت سبزی موهای نرم ولطیف گرداگرد صورت یار رابه ذهن متبادرمی نماید،همزمان سبزی رنگ سرطوطی وظرافت ولطافت خطوط خوش نقش آن رانیز تداعی وبه تصویرمی کشد.
از زاویه ای دیگرشاعرطبع روان ولطیف ونفس ناطقه ی خودراستوده وآرزوی سلامتی ، دلخوشی واستمرارآن را دارد تا پیوسته باسخنان شیرین ،شکرافشانی کرده واسرار زندگانی رابازگونماید.
سخـن سـربـستـه گفتی با حریفان
خـدارا زیـن معـما پـرده بردار
حافظ ازطبع خودانتظاربیشتری دارد تاهمه ی شنیده ها رابه مخاطبین وتشنگان سخنان یار بازگونماید و مانند طوطی به اختصار و ایهام واشاره ودرپرده سخن نگوید.درجای دیگر می فرماید:وصف رخ چوماهش درپرده راست ناید.یعنی با "درپرده سخن گفتن " نمی توان صورت یار را توصیف کرد. پس ای طبع من بخاطر خدا ازاین معما پرده بردار وواضح تر سخن بگو تااندکی ازعطش درونیمان فرو نشیندوهم اینکه ممکن است همگان توانایی درک و فهم معناهاومفاهیم لایه های زیرین رانداشته باشند.
بـه روی مـازن از سـاغر گـلابی
کـه خواب آلوده ایم ای بخت بیدار
بخت بیدارهمان طبع شعری وزبان ناطقه ی شاعراست که همچنان موردخطاب اوست.دربیت بالا ازطبع خود درخواست داشت که واضح تر سخن بگوید .حالا درادامه ی همان درخواست می گوید: ما به سبب خماری جهالت ونادانی ،خواب آلوده ایم. پس ازساغر(پیمانه)مقداری گلاب(شراب) به روی مابپاش تابیدارشویم وبه آگاهی وهوشیاری برسیم.یعنی ای طبع من ازآن منبع لایزال که شنیده ها را به قالب وپیمانه ی غزل ریخته وبه تشنگان می نوشانی وسرمستشان می کنی، اندکی نیز بردار وبه روی مابپاش که خماروخراب وخواب آلوده ایم.
چه ره بود اینکه ز درپرده مطرب
کـه میرقصندباهم مست و هشیار
شاعردر حیرت فرورفته که این چه آهنگی بود که مطرب در پرده (درایهام وپوشیده) اجرا ساخت؟چراکه برخلاف معمول مست و هشیار با همدیگرمی رقصندو به پایکوبی برخاسته اند .
وامادقیقاً منظورحافظ کدام آهنگ است که وی رابه حیرت واداشته است؟ برای پیداکردن این آهنگ چنانچه به سراغ مطرب وآهنگ و موسیقی ساخت بشری برویم قطع یقین به بیراهه رفته وازهدف خود دورخواهیم شد.زیراکه دروادی میگساری ونواخت موسیقی، هیچکس آهنگی سراغ ندارد که عقل وهوش ازسرمست وهشیار برباید وآنهارا یکجابه چنان رقص وپایکوبی وادارد که حضرت حافظ به حیرت افتد. حافظی که خوداهل موسیقی است وبه این راحتی انگشت حیرت به دهان نمی گیرد! وانگهی آهنگی که حافظ را به حیرت فروبرده ، آهنگیست که مطرب آشکارا نزده ودرپرده ی ایهام زده است.پس به همین دلیل می بایست این آهنگ،آهنگی غیر از آهنگهای معمول موسیقی باشد.
طبع امثال حافظ که به منبع لایزال متصل اند، بعضی اوقات آهنگ ها یی می شنوندکه انسانهای عادی قادربه شنیدن ویاحداقل قادربه درک صحیح آنها نیستند. درهمین پیرامون مانیز آهنگهای زیادی نواخته می شود اماکمترکسی توانایی درک لطایف وظرافت این آهنگها را دارند. موسیقی رودخانه ها ،آوازپرندگان،ترنم باران ،نوازش شاخ وبرگ درختان بوسیله ی نسیم وسایرآهنگهایی که درمجموع سمفونی زندگانی رامی سازند،وهمه ی موجودات زنده وحتی نباتات راسرمست وشکوفامی نمایند، از نظرگاه عرفا وانسانهای وارسته آهنگهایی هستند که توسط مطرب هستی نواخته می شوندو بالندگی وشکوفندگی راارمغان می آورند. بنابراین به یقین آهنگی که شاعرشنیده آهنگی جانبخش و آسمانی بوده که درعالم مکاشفه درک کرده است.
از این افیون که ساقی درمی افکند
حـریفـان را نـه سر مـاند ودستار
جهان هستی درنظرحافظ میکده ایست که خداوندگار درنقش "ساقی " شراب ها وباده های گوناگونی باطعم های گوارا تهیه نموده تا مخلوقات خویش را به میزان ظرفیتشان بهره مند وسرمست سازد.دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند گل آدم بسرشتندوبه پیمانه زدند ویاعشق دردانه ست ومن غواص ودریا میکده....
ساقی ِهستی می ِبندگان ِخاصی مانند حافظ را که دارای جنبه های والا وعظیمی هستند بالطف وعنایات ذات خدا وندی غنی ترساخته و معجونی ویژه می نوشاند.ازهمین روست که شاعر بانوشیدن چنین میِ گوارایی دادسخن سر داده ومی گوید:از این افیون که ساقی در می افکند حـریفـان را نـه سر مـاند ودستار
ناگفته نماند که صوفیان درقدیم شراب را به بنگ آلوده کرده ومصرف می نمودندو توهماتی که پس ازمصرف این شراب حاصل می شد، گمان می کردند که به کشف وشهودنایل شده وبه بارگاه حق راه یافته اند.
حافظ دردوران جوانی درجریان سیرو سلوک و جستجوی حقیقت ، به صوفیان پیوسته وپس ازمدتی به پوچ بودن افکارآنها پی برده وراه دیگری "طریقت وعشق بازی باحق" رابرگزیده ودرنهایت خودبنیان گذار مکتبی می گرددکه باتمام مکاتب ومذاهب متفاوت بوده وجهان بینی نوینی رافرا راه بشریت می گشاید.حافظ همواربا ایهام واشاره صوفیان ریاکاررا مورد سرزنش قرارداده است. دراینجا نیزحافظ،بابیان ویژگی های آهنگ مطرب هستی واثرات میِ ِ غنی شده توسط ساقی ِ هستی، به صوفیان ریاکار طعنه می زند وبه جایگاه خویش می بالدومی گوید
سـکـنـدر را نـمی بـخشندآبی
بـه زور و زر میـسر نیست این کار
آری اسکندر که دارای زرو زور بسیاراست به دنبال آب حیات تمام عمردر جهان به جستجو می پردازدوبی نصیب می ماند.اماحافظ شایستگی نوشیدن باده ی ویژه ازدست ساقیِ هستی را بدست آورده وبهرمندمی گردد. زیراکه بعضی ازامورات به زرو زور قابل حصول نبوده وشایستگیها وتوفیقات دیگری لازم دارد که بایداول آنهافراهم گردند.
حافظ همواره دراغلب غزلها متناسب باوزن وقافیه وردیف غزل؛ مطالب ، مفاهیم ونکات فلسفی، روانشناسانه وحکمت آمیزی بیان می کند و این یکی رازهای ماندگاری اشعارآنحضرت است.
اگرهرکس توانست ازاین نکات پندآموز وزندگی ساز درس گرفته وآنهارا درزندگی بکارگیردبی شک به رستگاری رهنمون خواهدشد.حافظ دربیت بعدی همین مطلب رابیان می کند:
بـیـا وحـال اهـل درد بـشنـو
بـه لـفـظ انــدک و معنی بسیار اوخود اهل درداست وتنها شاعریست که اسرار زندگانی ورازآفرینش با ایهام واشاره وبه لفظ اندک ومعناهاومفاهیم فراوان بیان می دارد. دراینجا به استناد ابیات پایانی، روی سخن با شاه منصور است که به سبب فتوحات بزرگی که داشته ، اطرافیان اورابا عنوان خداوندگار خطاب قرارمی دادند. چون هنوز شیراز درزمان سرایش غزل تحت سلطه ی تیمور بوده،حافظ با ایهام واشاره از شاه منصوردرخواست دارد که احوالات دردمندان را ازلابلای این الفاظ اندک درک کند.
بُـت چـینی عدوی دین و دلهاست خـداونـدا دل و دیـنـم نـگه دار
بت چینی (عشوه های فریبنده ی اوکه درقدیم زبانزدعام وخاص بوده )دشمن دین و دلهای ماست . ای خدا دل و دین ما ار از شر او محافظت فرما.
ازمنظرایهام بت چینی همان تیموراست که باجنایات خود دل ودین مردم رابه باد داده است وحافظ این نکته را بارمزواشاره بگوش شاه منصور می رساند.
بـه مـستوران مگو اسرار مستی
حـدیـث جان مگو ، با نقش دیوار
حافظ به شاه منصور توصیه می کند که این اسراررابرملانکن واسرار مستی را با آنها که دلهایشان در پرده ی غفلت پوشیده شده است در میان مگذار و وصف وتعریف جان را با نقش بر دیوار بازگو مکن که هیچ حاصلی نخواهد داشت.
بـه یـمـن دولت منصور شاهی
عَـلَـم شـد حـافظ اندر نظم اشعار
حافظ به برکت دولت منصور شاه وحمایت های بیدریغ او ازفرهنگ وهنرپارسی در سرودن اشعار به شهرت رسید . باید دانست که درقدیم مدح پادشاهان جزو رسوم بوده وتمام شاعران به مداحی پادشاهان مبادرت می نمودند. اماآنچه که حافظ رادرمبحث مداحی پادشاهان متمایز می سازداین است که حافظ هرگز به مدح پادشاهان ظالم و ستمگر لب نگشوده وچنانچه درمدح شاعرانی همچون شاه شجاع وشاه منصور و....شعرسروده است، اول اینکه با آنها روابط نزدیک دوستی داشته ومدتی انیس ومونس همدیگربوده اند.دوم اینکه کسانی که حافظ ازآنها یادکرده،پادشاهانی ادب دوست وحامی فرهنگ وادب پارسی بودند
وبعضاٌ شعرنیزمی سروده اند.سوم اینکه حافظ درلابلای مداحی وتعریف وتمجیدازآنها،با رندی وزیرکی،مفاهیم ارزشمنداخلاقی همچون عدالت ودادگستری ودستگیری ازمحرومان وتهیدستان را با مهارت خاصی درلفافه ی ایهام واشاره پیچیده وآنهارا به انجام کارهای خداپسندانه تشویق وترغیب می نمود. چهارم اینکه بسیاری اوقات حافظ مدح خودرامانندبیت زیرچنان به مبالغه آغشته می نماید که در حقیقت مدح اوجزتمسخر مخاطب معنا ومفهومی ندارد: دریای اخضرفلک وکشتی هلال
هستندغرق نعمت حاجی قوام ما
پنجم اینکه: بسیاری ازغزلها که یکی ازبیتهای پایانی آنهاخطاب به یکی ازپادشهان می باشد، درحقیقت اصل موضوع غزل هیچ ارتباطی به مخاطب بیت پایانی ندارد وروشن است که شاعربه سبب درخواست مخاطب ویا علل دیگر،ازروی اجبارواکراه، بیت مدح آمیزی رامتناسب باردیف وقافیه ی غزل سروده وآن را به مخاطب هدیه نموده است تابظاهر دل مخاطب راشادکرده وبدینوسیله شر اورا دفع نموده باشد.
ششم اینکه: بقول استادشهریار: طبع کودکان وپادشهان مثل هم هستند چنانچه کسی قصد داشته باشد به کودک یاپادشاهی موضوعی رابقبولاند والقا نماید بایدآن موضوع راباظرافت ومهارت درلفافه ی تمجیدوتشویق بپیچاند تامؤثر واقع گردد وگرنه هرگزتوفیقی حاصل نخواهدنشد.
خـداونـدی به جای بند گان کرد
خـداونـد از آفـاتـش نـگـهـدار
منصورشاه درحق مردم بزرگواری کرد،خداوندی کرد. خدایا اورا از بلاها محافظت فرما.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جو شارک در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۶ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۶ نوشته:

با درود و عرض ادب.
منظور بیت اول رو میشه به صورت عامیانه وار به اصطلاح (شکر میون کلامت ... یا لا کلامت شکر) تعریف کرد. گفته ای طوطی(مقلد) گویای اسرار گفته شده از قبل. یعنی حقایقی که قبلا گفته شده رو چشم بسته غیب گفتی تو ؟!تنهایی فک کردی عایا؟!آیا
که خوش نقشی نمودی ... خوش نقشی نمودی یعنی سعی داری خوش نقش جلوه بدی خودتو و چاپلوسی و تملق کنی از خط یار یعنی مشیت ایزد و خداوندگار..
یعنی کار کاره کس دیگست تو میخوای پوزشو بدی عایا؟!
سخن سربسته گفتی با حریفان ... اشاره به مجهول نمایی خداوند بصورت چیزی که ما تابحال نمیدونستیم و ورای تصورات ماست ... توی یه هفت طبقه توی پنت هاوسش نشسته ولی ما اینجا یه چاردیواریه سیاهپوش درست کردیم گاهی ییلاق قشلاق میکنه بالا پایین بالا پایین.عایا
این معمایی که طرح کردی رو واسمون روشنش کن اشاره به تفسیر خدا توسط طوطیه
به روی ما زن از ساغر گلابی که خواب آلوده ایم ای بخت بیدا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جو شارک در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۶ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۷ نوشته:

با درود و عرض ادب.
منظور بیت اول رو میشه به صورت عامیانه وار به اصطلاح (شکر میون کلامت ... یا لا کلامت شکر) تعریف کرد. گفته ای طوطی(مقلد) گویای اسرار گفته شده از قبل. یعنی حقایقی که قبلا گفته شده رو چشم بسته غیب گفتی تو ؟!تنهایی فک کردی عایا؟!آیا
که خوش نقشی نمودی ... خوش نقشی نمودی یعنی سعی داری خوش نقش جلوه بدی خودتو و چاپلوسی و تملق کنی از خط یار یعنی مشیت ایزد و خداوندگار..
یعنی کار کاره کس دیگست تو میخوای پوزشو بدی عایا؟!
سخن سربسته گفتی با حریفان ... اشاره به مجهول نمایی خداوند بصورت چیزی که ما تابحال نمیدونستیم و ورای تصورات ماست ... توی یه هفت طبقه توی پنت هاوسش نشسته ولی ما اینجا یه چاردیواریه سیاهپوش درست کردیم گاهی ییلاق قشلاق میکنه بالا پایین بالا پایین.عایا
این معمایی که طرح کردی رو واسمون روشنش کن اشاره به تفسیر خدا توسط طوطیه
به روی ما زن از ساغر گلابی که خواب آلوده ایم ای بخت بیدا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جو شارک در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۶ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۵۸ نوشته:

نصف کامنت من نیست شد خود به خو؟!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جو شارک در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۶ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۲۹ نوشته:

ادامه از ای بخت بیدار... حافظ به رفیق همپیاله ی خودش میگه ... پاشو بابا یه آبی بزنیم به صورتمون که شانس آوردیم مست بودیم و کنج میخانه خوابمون برده و از این بلا به دور موندیم... بخت بیدار اشاره به شخص خوش شانس داره..
این چه عذابی از جانب خداوند بوده که هم قورباغه ابوعطا بخونه هم من بخونم..
از آن عفیون که.....
عفیون و می دو چیز متضاد هستن و با هم بزنی فاتحه...
میگه ای معجونی که خدای تو(به طوطی میگه) میکس کرده همه رو به فنا میده
این بیت باید اصلاح بشه... سکندر را نمیبخشند آنی..
یعنی اسکندر به خاطر حمله و خونریزی ایرانیان لحظه ای از طرف مردم ایران بخشیده نشده هیچوقت هم نمیشه...
حا

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جو شارک در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۲۶ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۳۱ نوشته:

بازم نصف کامنتم نیست که ..

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سمیره در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۲۴ نوشته:

با سلام. توضیح کوتاهی لازمه که گاهی در فارسی ضمیر ملکی می تونه جا به جا بشه. مبادا خالیت شکر ز منقار یعنی منقارت خالی از شکر مبادا.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سمیره در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۲۷ نوشته:

مثل : سحرم دولت بیدار به بالین آمد یعنی سحر دولت بیدار به بالینم آمد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۴ دی ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۴۵ نوشته:

بسمه تعالی
به گمان من حفظ اینجا با انسانی رو برو ست که طوطی وار است چیزهایی شنیده و همان ها را نقل می کند این حکایت ها به خودی خود شیرینند و جناب حافظ برا آن انسان طوطی صفت آرزو می کنند که لبشان از این سخن ها خالی نباشد سپس در بیت های بعدی او را به. درک عمیق تر دعوت کرده و می فرماید بیا و حال اهل درد بشنو به لفظ اندک و معنی بسیار
این از نشان اهل درد است که کم گوی هستند و در نهایت پس از اینکه ابتدا او را مورد تکریم و لطف قرار داده و به او مهربانی کرده نکته ای به او می فرماید که با مستوران مگو اسرار مستی ...
ای یار طوطی صفت من بیا از اهل درد بشنو کم بگو و با نقش دیوار راز و رمز مستی را مگو
باقی بقایتان

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فواد روستائی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ دی ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۰۱ نوشته:

مبادا خالیت شکر زمنقار یعنی منقارت (منقار تو) از شکر خالی نباشد. طوطی عاشق شکر (خوردن) است. البته این جا منظور خافظ از طوطیT "قلم" خودش است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Behzad Behzadi در ‫۷ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۱۰ نوشته:

شرح ابیات غزل(245)
وزن غزل: مفاعیلن فعیلن مفاعیل
بحر غزل: هزج مسدس مقصور
*
شیخ فریدالدین عطار :در آمد و دوش ترکم مست و هشیارزسر تا پای او اقرار و انکار
عماد فقیه :صبا بشکن دَرِ دکّان عطّار عبیری چون سر زلفش بدست ار
خواجو کرمانی:زهی تاری ز زلف مشک تاتار گل روی توبوده آب گلنار
این غزل در سالهای آخر زندگانی حافظ حافظ و در سالهای اول سلطنت شاه منصور سروده شده است.
شاید ایهامات این غزل سبب شگفتی خوانندگانی شود که هر گز منتظر چنین توجیهاتی نبوده اند لیکن با دقت به ریزه کاری ایهامی ابیات این غزل معلوم می شود که این غزل پس از صرف شرابی ممزوج با حشیش سروده شده و چنان ماهرانه این موضوع در لفافه ایهام پوشیده شده که در نگاه اول به نظر خواننده نمی رسد.
باید دانست که منظور از طوطی گویای اسرار در بیت اول همان حشیش یا سبزک است که صوفیان سطحی آن را در باده ریخته و توهمات ناشی از مستی وبیخودی پس از صرف آن را به حساب کشف اسرار لدّنی می گذاشتند . شاعر چنان در مطلع غزل ماهرانه به این برگ سبز حشیش اشاره کرده که همگان آن را به حساب طوطی شیرین گفتار نفس ناطقه می گذراند. دلیل اینکه منظور شاعر حشیش است که اولاً صفت گویای اسرار را به آن نسبت می دهد که همان است که در بالااشاره شد و اشاره به پندارهای شخص حشیش خورده است. ثانیاً در بیت دوم شاعر به این حشیش سبز خوش آمد گفته بدین دلیل که سبزی آن کاملاً شبیه سبزی خط عارض و موهای تازه رو ئیده چهره یار می ماند و گرنه اگر شاعر منظورش نفس ناطقه یا قلم بود این تشبیه را به کار نمی برد زیرا وافی به مقصود او نمی باشد.
باید گفت اینکه بعضی از حافظ شناسان محترم به این نکته اشاره نکرده اند این است که آنها در عالم قیاس بر آمده و ابیاتی مانند.
آب حـیوانـش ز مـنقـار بلاغت می چکد طوطی خوش لهجه یعنی کلک شکر خای تو
کنون که چشمه قند است لعل نوشینت سـخـن بـگوی و ز طـوطـی شـکر دریغ مدار
را گواه آورده و چنین پنداشتنه اند که هر کجا حافظ از طوطی سخن به مین آورد الزاماً مقصودش قلم یا نفس ناطقه است.
شاعر خود متوجه این ابهام در ایهام شعر خود شده و لذا در بیت سوم توضیح می دهد که سخن سربسته گفتی و مقصودت را خوب توضیح ندادی و اگر بشود کمی واضح تر مطلب را بیان کن . آنگاه برای اینکه از مستی به در آمده و قادر بر این باشد که اصل مطلبی را که می خواهد بگوید به صورت واضح بیان دارد در بیت چهارم می فرماید که من در حالت خواب آلودگی و بی خبری ناشی از خوردن شراب بنگ هستم چه بهتر که گلابی بر چهره ما بپاشید تا از این دردسر به آمده هشیار شوم وبه سخن گفتن بپردازم .
شاعر در بیت پنجم پس از اینکه می نمایاند که اکنون از مستی شراب بنگ به در آمده در عالم شگفتی می گوید این چه سازی بود که مطرب نواخت و مست وهشیار را باهم به پایکوبی واداشت ؟ و خود در بیت ششم توضیح می دهد همه اینها به سبب این بود که ساقی شراب را بنگ ممزوج کردبود و همه حریفان را به عالم بیخودی کشانید چنانکه سر از دستار نمی شناختند . تا اینجا شاعر در کمال هشیاری و در کمال مهارت از ویژگیهای حشیش و بنگ و اثرات ناشی از آن سخن می گوید و از بیت هفتم به بعد روی سخنش با شاه منصور است و موفقیت اورا مو هبتی الهی می داند و به او می گوید از دهن اهل درد و عارفی چون من این سخن سربسته و موجز را بشنو: تیمور دشمن بزرگ دیدن ودنیای ماست و ای صاحب اختیار ، دین ودنیای ما ار از شر این دشمن حفظ کن. باید دانست کلمه خداوندا در مصراع دوم بیت نهم مقصود عنوان خداوندگار شاه منصور است و شاعر به او در لفظ اندک ومعنی بسیار می فهماند که دین ودنیای ما ایرانیان را از شر او محفوظ بدارو در بیت دهم سفارش می کند که این موضوع را بر ملا مکن ، بلکه کاملاً محرمانه و بخردانه برای آن بیندیش و عمل کن . وبالاخره در ابیات یازدهم و دوازدهم در تعریف شاه منصور سخن گفته و به دعا گویی در حق آن مرد دلیر وطن پرست می پردازد.
آنچه گفتن آن ضرورت دارد اینکه بعضی از شارحین و حافظ شناسان محترم به سبب اینکه توجه چندانی به ایهامات اشعار حافظ نکرده استو اشعار اورا صرفاً از لحاظ عشقی و عرفانی وادبی بررسی می کنند مفاد پاره یی از ابیات بر ایشان ثقیل آمده و یاد در ارتباط آن با سیار ابیات دچار درماندگی شده و بهتر می داند آن ابیات را حذف کنند و این کاری است که لطمه جبران ناپذیری به امر تحقیق در آینده خواهد زد زیرا قراین و شواهدی از غزل دست رفته و آنچه مانده گفته ناقصی پیش نخواهد بود.
در پایان مضمون بیت هشتم این غزل را نظامی گنجوی در خسرو و شیرین چنین سروده است.
ذرسخن بسیار دانی اندکی گو یکی را صد مگو صد ی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Behzad Behzadi در ‫۷ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۱۱ نوشته:

شرح ابیات غزل(245)
وزن غزل: مفاعیلن فعیلن مفاعیل
بحر غزل: هزج مسدس مقصور
*
شیخ فریدالدین عطار :در آمد و دوش ترکم مست و هشیارزسر تا پای او اقرار و انکار
عماد فقیه :صبا بشکن دَرِ دکّان عطّار عبیری چون سر زلفش بدست ار
خواجو کرمانی:زهی تاری ز زلف مشک تاتار گل روی توبوده آب گلنار
این غزل در سالهای آخر زندگانی حافظ حافظ و در سالهای اول سلطنت شاه منصور سروده شده است.
شاید ایهامات این غزل سبب شگفتی خوانندگانی شود که هر گز منتظر چنین توجیهاتی نبوده اند لیکن با دقت به ریزه کاری ایهامی ابیات این غزل معلوم می شود که این غزل پس از صرف شرابی ممزوج با حشیش سروده شده و چنان ماهرانه این موضوع در لفافه ایهام پوشیده شده که در نگاه اول به نظر خواننده نمی رسد.
باید دانست که منظور از طوطی گویای اسرار در بیت اول همان حشیش یا سبزک است که صوفیان سطحی آن را در باده ریخته و توهمات ناشی از مستی وبیخودی پس از صرف آن را به حساب کشف اسرار لدّنی می گذاشتند . شاعر چنان در مطلع غزل ماهرانه به این برگ سبز حشیش اشاره کرده که همگان آن را به حساب طوطی شیرین گفتار نفس ناطقه می گذراند. دلیل اینکه منظور شاعر حشیش است که اولاً صفت گویای اسرار را به آن نسبت می دهد که همان است که در بالااشاره شد و اشاره به پندارهای شخص حشیش خورده است. ثانیاً در بیت دوم شاعر به این حشیش سبز خوش آمد گفته بدین دلیل که سبزی آن کاملاً شبیه سبزی خط عارض و موهای تازه رو ئیده چهره یار می ماند و گرنه اگر شاعر منظورش نفس ناطقه یا قلم بود این تشبیه را به کار نمی برد زیرا وافی به مقصود او نمی باشد.
باید گفت اینکه بعضی از حافظ شناسان محترم به این نکته اشاره نکرده اند این است که آنها در عالم قیاس بر آمده و ابیاتی مانند.
آب حـیوانـش ز مـنقـار بلاغت می چکد طوطی خوش لهجه یعنی کلک شکر خای تو
کنون که چشمه قند است لعل نوشینت سـخـن بـگوی و ز طـوطـی شـکر دریغ مدار
را گواه آورده و چنین پنداشتنه اند که هر کجا حافظ از طوطی سخن به مین آورد الزاماً مقصودش قلم یا نفس ناطقه است.
شاعر خود متوجه این ابهام در ایهام شعر خود شده و لذا در بیت سوم توضیح می دهد که سخن سربسته گفتی و مقصودت را خوب توضیح ندادی و اگر بشود کمی واضح تر مطلب را بیان کن . آنگاه برای اینکه از مستی به در آمده و قادر بر این باشد که اصل مطلبی را که می خواهد بگوید به صورت واضح بیان دارد در بیت چهارم می فرماید که من در حالت خواب آلودگی و بی خبری ناشی از خوردن شراب بنگ هستم چه بهتر که گلابی بر چهره ما بپاشید تا از این دردسر به آمده هشیار شوم وبه سخن گفتن بپردازم .
شاعر در بیت پنجم پس از اینکه می نمایاند که اکنون از مستی شراب بنگ به در آمده در عالم شگفتی می گوید این چه سازی بود که مطرب نواخت و مست وهشیار را باهم به پایکوبی واداشت ؟ و خود در بیت ششم توضیح می دهد همه اینها به سبب این بود که ساقی شراب را بنگ ممزوج کردبود و همه حریفان را به عالم بیخودی کشانید چنانکه سر از دستار نمی شناختند . تا اینجا شاعر در کمال هشیاری و در کمال مهارت از ویژگیهای حشیش و بنگ و اثرات ناشی از آن سخن می گوید و از بیت هفتم به بعد روی سخنش با شاه منصور است و موفقیت اورا مو هبتی الهی می داند و به او می گوید از دهن اهل درد و عارفی چون من این سخن سربسته و موجز را بشنو: تیمور دشمن بزرگ دیدن ودنیای ماست و ای صاحب اختیار ، دین ودنیای ما ار از شر این دشمن حفظ کن. باید دانست کلمه خداوندا در مصراع دوم بیت نهم مقصود عنوان خداوندگار شاه منصور است و شاعر به او در لفظ اندک ومعنی بسیار می فهماند که دین ودنیای ما ایرانیان را از شر او محفوظ بدارو در بیت دهم سفارش می کند که این موضوع را بر ملا مکن ، بلکه کاملاً محرمانه و بخردانه برای آن بیندیش و عمل کن . وبالاخره در ابیات یازدهم و دوازدهم در تعریف شاه منصور سخن گفته و به دعا گویی در حق آن مرد دلیر وطن پرست می پردازد.
آنچه گفتن آن ضرورت دارد اینکه بعضی از شارحین و حافظ شناسان محترم به سبب اینکه توجه چندانی به ایهامات اشعار حافظ نکرده استو اشعار اورا صرفاً از لحاظ عشقی و عرفانی وادبی بررسی می کنند مفاد پاره یی از ابیات بر ایشان ثقیل آمده و یاد در ارتباط آن با سیار ابیات دچار درماندگی شده و بهتر می داند آن ابیات را حذف کنند و این کاری است که لطمه جبران ناپذیری به امر تحقیق در آینده خواهد زد زیرا قراین و شواهدی از غزل دست رفته و آنچه مانده گفته ناقصی پیش نخواهد بود.
در پایان مضمون بیت هشتم این غزل را نظامی گنجوی در خسرو و شیرین چنین سروده است.
ذرسخن بسیار دانی اندکی گو یکی را صد مگو صد یکی را گو
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

MissSari در ‫۵ سال قبل، شنبه ۸ آبان ۱۴۰۰، ساعت ۰۱:۱۱ پاسخ داده:

درود بر شما

عمرتان دراز و سرتان سبز باد که با اندیشه و استدلال به شرح این غزل پرداخته‌اید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

طاهره در ‫۶ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۹ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۱۰:۵۸ نوشته:

سلام خدمت دوستان گرامی
اول خواهشی دارم و آن اینکه اینجا که محضر ادب پارسی و از نظر من ادب پارسی با عرفان الهی پیوند جدا ناپذیری دارد ، ادب بیشتری می طلبد ، از دوستان درخواست میکنم که هنگام ارائه مطالبشان ادب یکدیگر و محضر را نگاه دارند و با پرخاش و گاهآ با بی ادبی جواب یکدیگر را ندهند ، مطلب خود را بگویند ،لازم نیست که خود را اثبات کنند ، خواننده خود قضاوت خواهد کرد . خیلی از افراد به این سایت رجوع میکنند تا با ادب پارسی آشنا شوند و معنی ابیات را بدانند وای گاهی بی ادبی بد جور تو ذوق میزند . عرفان الهی راه از بین بردن « منیت» و اثبات خود است .
و اما نکته ای که راجع به این غزل برای من اتفاق افتاد را خدمتتان عرض میکنم.
خانم Lezlie Hazelton , نویسنده کتاب اولین مسلمان و کتاب بعد از پیامبر ( اختلاف بین شیعه و سنی) که خود یک یهودی و بقول خودشان یک اگناست هست ( و خود می گوید اگناست نه از این بابت که خدا را قبول ندارد ، بلکه از باب اینکه در خدا حیران هستم ) . مشغول خواندن کتاب و بخصوص مطلب تشریح واقعه کربلا بودیم که خواهرم هم داشت شعر حافظ می خواند ، با هم گفتیم ببینیم حضرت حافظ در مورد این کتاب چه نظری دارند و تفآلی زدیم که همین غزل الا ای طوطی گویای اسرار مبادا خالیت شکر ز منقار ..... آمد . و چه بجا و در حق این خانم محقق که صرف وقت بسیاری در خواندن 29 جلد کتاب تاریخ طبری و قرآن و سایر منابع طرفین کرده تا منصفانه و بی غرض شخصیت حضرت محمد ص و اسلام را بررسی کند و نتیجه اش این کتاب زیبا شده . هر چند خالی از عیب نیست ولی واقعا باید احسنت گفت به این خانم هفتاد و پنج ساله یهودی . توصیه میکنم حتما کتاب را بخوانید. و حافظ عزیز هم خوب هدیه ای به ایشان داد .در یوتیوب هم می تواند سخنرانی های این خانم را دنبال کنید . متشکرم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سوره صادقی در ‫۶ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۸، ساعت ۱۵:۵۶ نوشته:

در نسخه‌ی مورد استفاده‌ی من بیت هفتم ازین قرار است:
خرد هرچند نقد کاینات است
چه سنجد پیش عشق کیمیاکار
چرا این بیت اینجا افتاده؟ منسوب به حافظ نیست؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱، ساعت ۱۲:۴۰ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیر "گمنام" در ‫۲ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۴۰۳، ساعت ۲۳:۴۹ نوشته:

درود بر حافظ دوستان گرامی شرح صوتی این غزل را می توانید در کانال تلگرامی زیر گوش کنید: پیوند به وبگاه بیرونیl

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یوسف شیردلپور در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۳ شهریور ۱۴۰۳، ساعت ۲۱:۲۰ نوشته:

اجرای خسروخوبان دوعالم استاد شجریان طریق عشق گویی که حضرت حافظ سال‌ها پیش این شعر وغزل را دروصف خود استاد شجریان به یادگار گذاشته اند...

الا ای طوطیِ گویا‌یِ اسرار

مبادا خالی‌ات شِکَّر ز مِنقار

سَرَت سبز و دلت خوش باد جاوید

که خوش نقشی نمودی از خطِ یار

سخن سربسته گفتی با حریفان

خدا را زین معما پرده بردار

به رویِ ما زن از ساغر گلابی

که خواب آلوده‌ایم ای بختِ بیدار.... خدایا سپاسمندیم که همچو حافظان وسعدی ها و مولانا وهزاران شاعران شهیر ونام آور داریم وصدای رسا و گیرا و رسول راستین شعر وغزل وادبیات وموسیقی ناب ایران و جهان استاد شجریان 💯💯💛💛💗💚🖐️💞💯💯

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۱ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۶ بهمن ۱۴۰۳، ساعت ۰۸:۲۴ نوشته:

ای پرنده شیرین، ای طوطی سخن‌گوی رازهای دلنشین، هیچ‌گاه منقارت از شکر خالی نباد!(پیوسته الهام آور باشی)

۲- پیوسته سرت زنده و سبز و دلت قرین حال خوش، که از زیبایی معشوق نقشی شگرف برایمان آشکار کردی(دریافت‌های زیبا و بی‌نظیر)
۳- گرچه رازها را فروبسته رها کردی، خدایا این معما را برایمان آشکار کن!
۴- از ساغر شراب به روی ما گلابی بزن( در قدیم: گلاب برای دفع سردرد، خواب‌آلودگی و بیهوشی)که در بی‌خبری هستیم و تو دولت بیدارمان هستی!
۵-نوازنده در چه پرده‌ای می‌نوازد؟!که مست و هوشیار جملگی، به رقص آمده‌اند.
۶- چنان این شراب گیراست که گویا ساقی در آن مخدری ریخته است و حریفان عشق شال از سر انداخته و سر به باد داده‌اند.
۷- آب حیات را به اسکندر هدیه نمی‌دهند آری این کار سلوک به قدرت و ثروت میسر نشود(فقط هدیه شوق است)
۸-پس اگر خواهان آب حیاتی، به حال اهل درد گوش بسپار! که بسیار خلاصه و پرمعناست!
۹- معشوق زیبا که چون نگارگری چینی‌هاست(زریاب خویی: بت چینی مجسمه‌های بودا بوده که مسافران چین با خود می‌آورده‌اند، واژه بت با بودا از نظر زبان‌شناسی ارتباط دارد‌.آیینه جام، ۲۵۰)
۱۰- به آنان که در حجاب بی‌خبری‌اند و به خودآگاهی نرسیده، اسرار مستی و حال خوش را بازگو نکن! سخنان زنده کننده را چه نسبتی با نقش دیوار!(مولانا: نام تو حیف است با زندانیان...)
۱۱- به مبارکی پادشاهی منصور(آخرین شاه آل مظفر) حافظ بلند آوازه شد.
۱۲- ارادتمندان را نواخت و بخشش کرد، خدایا او را از آسیب‌های زمانه دور کن!

پیوند به وبگاه بیرونی
آرامش و پرواز روح

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۶ نوشته:

◉ الا ای طوطی گویای اسرار!

مبادا خالی‌ات شکر ز منقار
ای طوطی سخن‌گوی رازها، زبانت همیشه شیرین باد و هیچ‌گاه بیانت از شیرینی و سخن دلنشین تهی مباد.

◉ سرت سبز و دلت خوش باد، جاوید

که خوش نقشی نمودی از خط یار
سلامت باشی و دلت شاد، که تصویری زیبا و دل‌پسند از چهره ی یار به ما نشان دادی.

◉ سخن سربسته گفتی با حریفان،

خدا را زین معما پرده بردار
با یاران سخن سربسته و رازگونه گفتی، تو را به خدا ،پرده از این راز بردار و حقیقت را آشکار کن.

◉ به روی ما زن از ساغر گلابی

که خواب‌آلوده‌ایم، ای بخت بیدار!
به‌روی ما گلاب از شراب بپاش (کنایه از شادابی و بیداری بخشیدن) که در غفلت و بی‌خبری به‌سر می‌بریم، ای بخت و اقبال خوش و نیکو!

◉ چه ره بود این که زد در پرده مطرب؟

که می‌رقصند با هم مست و هشیار
مطرب در چه نغمه‌ای نواخت که همه –چه مست و چه هشیار– به رقص آمده‌اند؟

◉ از آن افیون که ساقی در می‌افکند،

حریفان را نه سر ماند، نه دستار
در اثر آن مخدری که ساقی در شراب ریخت، چنان گیرا و بی‌خودکننده شد که دیگر نه عقل بر جا می‌ماند و نه وقار و ظاهر آراسته.

◉ سکندر را نمی‌بخشند آبی،

به زور و زر میسر نیست این کار
آب حیات را حتی به سکندر هم نمی‌دهند؛ این راه با زور و زر به‌دست نمی‌آید، تنها با عشق و لیاقت کسب می گردد.

◉ بیا و حال اهل درد بشنو،

به لفظ اندک و معنای بسیار
بیا و به سخن اهل رنج و عاشقی گوش کن که با واژگان اندک، معناهای ژرف و فراوان بیان می‌کنند.

◉ بت چینی عدوی دین و دل‌هاست،

خداوندا دل و دینم نگه دار
آن نگار لطیف و زیبا که چون بت چینی است، دل و دین را می‌رباید؛ خدایا دل و ایمانم را از گزند عشق او در امان دار.

◉ به مستوران مگو اسرار مستی،

حدیث جان مگو با نقش دیوار
رازهای شور و مستی را برای کسانی که در حجاب بی‌خبری‌اند بازگو مکن؛ سخن جان‌پرور را با ناآگاهان ظاهربین، در میان نگذار.

◉ به یمن دولت منصور شاهی،

عَلَم شد حافظ اندر نظم اشعار
در سایه دولت شاهمنصور ، حافظ در سرودن شعر و بلندی آوازه، پایه‌ای استوار یافت.

◉ خداوندی به جای بندگان کرد،

خداوندا ز آفاتش نگه دار
منصور شاه کار بندگان را به نیکی انجام داد؛ خدایا او را از آسیب‌های روزگار محفوظ بدار.

خلیل شفیعی( مدرس ادبیات فارسی)

اردیبهشت ماه ۱۴۰۴

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

خلیل شفیعی در ‫۱ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۵۲ نوشته:

نگاه دوم: عناصر برجسته‌ی غزل ۲۴۵ دیوان حافظ

◉ طوطیِ گویای اسرار
نماد شخص سخنور و رازدان است که از ژرفای معنا سخن می‌گوید و گفتارش شیرین و الهام‌بخش است.

◉ نقش خوش از خط یار
بیان هنر تصویرگری کلامی حافظ است. با مهارتی شگرف نقش خط یار را چنان در سخن ترسیم کرده که جان‌دار و دل‌نشین جلوه می‌کند.

◉ سخنِ سربسته
گفت‌وگوی رمزآلودی‌ست میان اهل دل که نیاز به پرده‌برداری و کشف معنا دارد. نشان از گفت‌وگوهای عرفانی و رازآلود دارد.

◉ گلاب‌زدن بر خواب‌آلودگان
حرکتی نمادین برای بیدارسازی و آگاهی‌بخشی، دعوت به بیداری دل و خروج از غفلت و بی‌خبری.

◉ مطرب و رقص مست و هشیار
اشاره‌ای به نیروی موسیقی یا الهام الهی که همه، فارغ از حال ظاهری‌شان، در شور و جذبه‌ی آن مستغرق می‌شوند.

◉ افیون ساقی
بیانگر اثر سحرآمیز شراب عشق است که عقل و تعلقات دنیوی را می‌زداید و سالک را بی‌خود می‌سازد.

◉ آب حیات و سکندر
نماد کوشش بی‌نتیجه‌ی قدرت‌طلبان برای رسیدن به حقیقت و جاودانگی، و تأکید بر نارسایی زور و زر در مسیر سلوک.

◉ لفظ اندک و معنای بسیار
یکی از امتیازهای کلام حافظ و اهل معرفت است: ایجاز در زبان و ژرفا در معنا.

◉ بتِ چینی
نمادی از معشوقی دل‌فریب، فریبنده و دین‌برانداز. یادآور قدرت جذبه‌ی زیبایی و تأثیرش بر دل و دین عاشق.

◉ اسرار مستی و نقش دیوار
نهی از افشای حقیقت به ناآگاهان. بی‌فایده‌ بودن گفت‌وگوی ژرف با کسانی که پذیرای معنا نیستند.

◉ دولت منصور شاه
زمینه‌ی تاریخی و سیاسی غزل که حضور حافظ در دربار منصور شاه و قدردانی از او را بازمی‌تاباند.

◉ دعای پایانی
نیایش برای پادشاه نیک‌رفتار، که جنبه‌ی وفاداری و ادب شاعرانه حافظ را در برابر صاحب قدرت نشان می‌دهد.

خلیل شفیعی (مدرس ادبیات فارسی)
اردیبهشت ماه ۱۴۰۴

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ahmad f در ‫۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۵۱ نوشته:

این غزل خیلی زیرکانه و دو پهلو، و نوعی تشبیه از طوطی الاسرار به کار رفته و حافظ خودش رو در بالاترین مقام شهود قرار داده و خودش رو منبع الهام اسرار برای صوفیانی که به دنبال حق می‌گردند معرفی کرده.

حافظ در اینجا به خوبی بالا تر بودن عرفان خودش رو از عرفان های صوفی و قلندری تشریح می‌کنه و با تشبیهات طعنه آمیز به صوفیان افراطی در افیون، خودش رو معرفی می‌کنه و به خواننده‌ی غزل میگه نیازی نداری مثل صوفیان افیون مصرف کنی، هرچه الهام نیاز داری حافظ به تو می‌دهد.

حافظ خود را بدیل معنوی افیون می‌داند؛ یعنی آنچه صوفی با بنگ می‌جوید، در شعر حافظ بی‌نیاز از ماده حاصل می‌شود.

برای درک طعنه های غزل باید موارد تاریخی زیر را بدانید:

طوطی اسرار: یکی از نام های گیاه شاهدانه

بذر البنج(بنگ، سبزک، سر السرار): یک گیاه با گل های زرد و گاهی ارغوانی و دارای دانه هایی است که به دانه های آن دانه بنگ گفته می‌شده. همچنین سربازان اسکندر نیز از این دانه مصرف می‌کردند و وحشیانه بدون احساس زخم می‌جنگیدند. این دانه در مراسم جادوگری و احضار جن و طلسم و جادو توسط جادوگران استفاده می‌شده. نام های دیگر آن سبزک، و سر الاسرار است. نقلی از شمس تبریزی در انتقاد تصوف و قلندری داریم که می‌گوید:

یاران ما به سبزک گرم شوند.آن خیال دیوست. دیو همان جن کافر است که با جادوگران همکاری دارد.

شخصی به نام خراسانی مصرف گیاه شاهدانه را وارد تصوف کرد اما گفت برای او نام های دیگری بگذارند و مردم را از وجود آن آگاه نکنند، از جمله: حبه خضرا, حشیش، بنگ، برگ السرار و طوطی الاسرار.

دراویش گاهی در ازای هدیه و مبلغی که می‌گرفتند تحفه‌ی سبزی هم هدیه می‌دادند.

اشاره‌ی دیگری از حافظ در این زمینه داریم:

زان حبّه‌ی خضرا خور، کز رویِ سبک‌روحی

هرکـ‌او بِخورَد یک جو، بر سیخ زَند سی‌مرغ

زان لقمه که صوفی را، در معرفت اندازد

یک ذرّه و صد مَستی، یک دانه و صد سی‌مرغ

حبه‌ی خضرا نام دیگر گیاه شاهدانه در قدیم است که برای مخفی ماندن ماهیت گیاه شاهدانه از این اسم استفاده می‌شده. در عربی به «بنه» حبه خضرا گفته می‌شود. بنه در ایران نام های دیگری نیز دارد: کلخونگ، بنک، ونوشک

حافظ در اینجا با تشبیه خود به افیون تصوف می‌گوید طوطی اسرار منم و تمام الهامی که صوفی و درویش با افیون دنبالش میگرده در ابیات حافظ هست، اگر در کنار مستی عرفانی خودت شعر حافظ بخونی کار همون طوطی اسرار یا همون شاهدانه یا «حشیش» رو می‌کنه و تو رو به اسرار میرسونه و مثل افیون در مستیِ عرفانیِ تو عمل می‌کنه.

در واقع در اینجا حافظ به تصوف طعنه آمیز می‌گه شهود منم، نه افیون. مخصوصاً عرفان ابن عربی که شعر معروفشان این است:

بنگی زدیم و سر انالحق شد آشکار

ما را به این گیاه ضعیف این گمان نبود

بذر البنج یا همان بنگ کم کم با شاهدانه از یک نوع در عموم دیده می‌شد اما با هم تفاوت دارند. اما حافظ از این نام طوطی اسرار برای این طعنه استفاده کرده چون به تشبیه یک شاعر نزدیکتر بوده. اما با این وجود مصرف شاهدانه نیز در بین تصوف افراطی وجود داشته.

حافظ در این غزل، با زبانی چندلایه، هم به عرفان افراطی طعنه می‌زند، هم خود را به‌عنوان منبع الهام و شهود معرفی می‌کند، و هم با بهره‌گیری از رمزگان خرابات‌گرایانه، خواننده را به مستی بی‌نیاز از ماده دعوت می‌کند.

در این غزل، حافظ نه‌تنها طوطی الاسرار را از قفس ماده رها می‌کند، بلکه خود را به‌عنوان طوطیِ گویایِ اسرار معرفی می‌کند—بی‌نیاز از سبزک و بنگ، و سرشار از شکر منقار شعر.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۴ ماه قبل، جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۱ نوشته:

الا ای طوطی گویای اسرار     مبادا خالیت شکر ز منقار

طوطی پرنده ایست که به تقلید گویا می شود . در اینجا طوطی مورد خطاب گویای اسراریست که درک کرده است . اسرار حقیقت را هر کسی نمی تواند درک کند . از نگاه حضرت حافظ فقط عاشقان و رندان مست قادر به درک حقیقت هستند . به این رندان می گوید حال که از اسرار حقیقت شمه ای درک کرده اید آن را به ما هم بازگویید و ای کاش منقار شما طوطیان خالی از شکر نباشد و آنچه می گویید شیرین باشد.

سرت سبز و دلت خوش باد جاوید      که خوش نقشی نمودی از خط یار

همیشه سلامت و سبز باشید و دلتان خوش باشد چراکه در واقع شما طوطیان نشانه ای از دستخط یار را به خوبی نمیش می دهید. یکی از آرزوهای حافظ این است که همه انسانها مرام رندی و عشق ورزی را بیاموزند و در این راه قادر به درک حقایق آفرینش گردند و مانند طوطی آن را برای سایرین بیان نمایند .

سخن سربسته گفتی با حریفان       خدا را زین معما پرده بردار

ای طوطی که از حقیقت صاحب درکی شده ای به خاطر خدا از این معمای آفرینش پرده بردار و آن را برملا کن.

به روی ما زن از ساغر گلابی       که خواب آلوده‌ ایم ای بخت بیدار

ابزار درک حقیقت و حل معمای آفرینش از نگاه حافظ « حدیث می و مطرب » است . « حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو / که کس نگشود و نگشادست به کمت این معما را » لذا از طوطی می خواهد که از جام می بر رویش گلابی آغشته به می را بپاشد تا از خواب بیدار شود و به مستی برسد و بتواند درکی از حقیقت داشته باشد.

چه ره بود این که زد در پرده مطرب       که می‌ رقصند با هم مست و هشیار

مطرب کسی است که از عاشقی و درک حقیقت به طرب آمده و و موسیقی عشق می نوازد.می گوید این چه موسیقی بود که مطرب عشق نواخت که چه مست و چه هشیار همه می رقصند . شاید اشاره به موسیقی آفرینش است که همه انسانها چه اهل عشق باشند و چه نباشند ناچار با آن می رقصند .

از آن افیون که ساقی در می‌ افکند        حریفان را نه سر ماند نه دستار

اینجا برخلاف بیت قبل دیگر نگاه عام ندارد و فقط صحبت از حریفان است . حریفان یعنی همراهان راه عاشقی و آشنایان طریق.اینها با می آشنا هستند . صحبت از افیونی است که در شراب انداخته اند . افیون باعث سرخوشی می شود و عاشقان با نوشیدن این شراب که ساقی به آنها می دهد دیگر سر و دستار را فراموش می کنند و از جان و اعتبار دنیایی خود می گذرند و حاضرند آن را در راه عاشقی فدا کنند .

سکندر را نمی‌ بخشند آبی        به زور و زر میسر نیست این کار

چنین شرابی که در آن معنای زندگی جاوید نهفته است را با زور و زر به کسی نمی دهند . اسکندر هم که به دنبال آب حیات جاودانه بود با تام قدرت و ثروتی که داشت به آن نرسید و در جوانی از پای در آمد.پس باید چه کرد؟

بیا و حال اهل درد بشنو       به لفظ اندک و معنی بسیار

باید بیایی و حال اهل درد را بشنوی . کسی که درد عاشقی را چشیده می تواند با کمترین گفتار که حاوی معنای بسیار است به تو این را بیاموزد.کسانی مثل حافظ که با غزلهایی کوتاه و پر معنا می توانند راز های عاشقی و خلقت را به تو بگویند.

بت چینی عدوی دین و دل‌ هاست        خداوندا دل و دینم نگه دار

بت چینی کنایه از معشوق است که جلوه اعلای خداوند در زمین و آسمان است . جلوه ای که برای عاشقان قابل درک است و برای هر کسی ممکن است متفاوت باشد . این جلوه از جهت قابل درک بودن برای عاشق حتی از خداوند هم مهم تر است . امکان درک حضور خداوند با همه خصوصیاتش برای انسان ممکن نیست بلکه فقط جلوه ای خاص از اوست که برای انسان و با کمک عشق امکان پذیر است . چنین جلوه ای اگر درک شود دیگر دل و دین جلوه خود را از دست می دهد و ممکن است دل و دین از دست برود که از خدا می خواهد حافظ این دل و دین باشد.بدیهی است که دین به معنای مرام و آیین است و از نظر حافظ ، انسان برای ایفای نقش در جهان و جامعه به مرام نیازدارد .

در این بیت به راز مهمی در آفرینش اشاره می نماید و آن درک جلوه متعالی معشوق است . یکی از رازهایی که طوطی گویای اسرار بیان می کند همین است که پیمودن راه عاشقی و درک جلوه متعالی خداوند ممکن است با دل ( یعنی آنچه دل می خواهد ) و دین ( یعنی آنچه به آن باور داری ) متفاوت باشد.به عبارت دیگر آنچه دل و دین به تو می گویند هرچند محترم است ولی وقتی آن بت چینی یعنی معشوق خود بر تو عرضه می شود دیگر از دل و دین صحبت نکن و هر چه او بگوید حقیقت است. حقیقت را اگر درک کردی به باورها و آنچه دلت می خواهد شک کن .ممکن است آنچه دلت می خواهد و آنچه باور داری عین حقیقت نباشد.

به مستوران مگو اسرار مستی       حدیث جان مگو با نقش دیوار

چنین اسراری را به مستوران یعنی کسانی که در حجاب عقل و شریعت پنهان هستند نمی توان گفت . اینها چون عشق را نمی پذیرند زنده نیستند و مانند تصاویر روی دیوار هستند که چیزی از عشق و راز های خلقت درک نمی کنند.

این بیت اشاره به آیه ای از قرآن کریم هم دارد که می فرماید آیات قرآن بر کسانی اثر دارد که زنده اند «لِّیُنذِرَ مَن کَانَ حَیّا وَیَحِقَّ ٱلۡقَوۡلُ عَلَی ٱلۡکَٰفِرِینَ»و جالب است که در مقابل زندگان کافران را قرار داده است . کافر کسی است که خداوند که حقیقت کل و کل حقیقت است را انکار می کند و چنین کسی زنده محسوب نمی شود.از نگاه حافظ نیز نمی توان اسرار حقیقت جهان را برای کسانی که حقیقت را انکار می کنند بیان کرد چون آنها مثل تصاویر روی دیوار هستند و زنده واقعی نیستند.

به یمن دولت منصور شاهی        علم شد حافظ اندر نظم اشعار

به برکت دوران خوش دولت شاه منصور حافظ هم در نظم و شعر گویی معتبر شد .

خداوندی به جای بندگان کرد        خداوندا ز آفاتش نگه دار

او (شاه منصور ) در حق بندگان و مردم بزرگی کرد پس ای خداوند او را از آسیبها محفوظ نگهدار .

شاه منصور آخرین پادشاهی بود که حافظ او را دیده است و اینکه در زمان او شعر حافظ معتبر شده باشد به این معناست که احتمالا شاه توجه بیشتری به اشعار حافظ نموده است وگرنه پیش از آن نیز اشعار حافظ معتبر بوده است.

نکته مهم دیگر این است که حافظ عصاره درک خود را از راه عاشقی که پیموده و سالهای سال از جوانی تا پیری برای آن مایه گذاشته را در این غزل بیان فرموده است و توجه به این غزل از این حیث مهم است .این غزل می تواند نگاه حافظ به زندگی را بهتر از سایر غزلیات او به ما نشان دهد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۲۴۵

تازه‌های نرم‌افزار گنجور