به زلف غالیهرنگی به روی آینهگون
ز عشق هر دو مرا روی زرد و رای نگون
به رنگ آب گل و می شده است دیده من
ز مهر آن لب میرنگ و چهره گلگون
نه سرو نازد چون قامت تو در بستان
نه ماه تابد چون عارض تو بر گردون
زمانه تا به رُخت چشم بد همینرسد
همینویسد گردَش ز غالیه افسون
اگر کمر بندی زی میانت راهنمای
وگر سخن گویی زی دهانت راهنمون
کس از میانت نگفتی خبر که مدحش چیست
کس از دهانت نداری نشان که وصفش چون
از آن فزاید هر روز بر تو مهر مرا
که نیکوییت فزونست و مردمی افزون
به باغ پر گل ماند رخ تو مالامال
زمانه بسته به شمشاد گرد او پرهون
لب تو خسته مژگانت را دهد مرهم
دل من از پی این شد به مهر تو مرهون
چو موم شد دل سنگ من از هوای رخت
چو شد ز بهر ملک نرم روزگار حرون
جهان ستان چو ملوکان باستان جستان
که هست خانه فرهنگ را به فضل ستون
به شهریاری شکاری بسان اسکندر
به روزگار شناسی بسان افریدون
نه هیچ مرد بود بینوا به درگه او
نه هیچ خلق بود تشنه بر لب جیحون
کفش چو بحری، موجْ گهر، بُخارَش جود
سنانش ابری، بارانش سیل و سیلش خون
به تیغ تیز دمار صناعت داود
به کف راد هلاک فکنده قارون
هزار یک بنیاید برون دریا آب
که در و دینار آید ز دست او بیرون
به گاه خشم بود دور طبع او ز شتاب
به گاه جود بود دور طبع او ز شتاب
جفا بگوید و پیش آورد همی تأخیر
سخا بگوید و پیدا کند به کنفیکون
گه مجالسه خلقش چو عنبر سار است
گه مذاکره لفظش چو لؤلؤ مکنون
ایا بدانش چون مهتر ارسطالیس
بدین و دولت چون اوستاد افلاطون
همه به بدره دهی جعفری و منصوری
همه به رزمه دهی ششتری و سقلاطون
به روز رامش و رادی زبون دست و دلی
به روز کوشش و فرمان ترا زمانه زبون
ترا عدو نبود مرد طالع مسعود
ترا ولی نبود مرد اختر وارون
اگرچه عالم مأمور بود مأمون را
تراست بر در مأمور مهتر از مأمون
نکو خصال و نکوحال امیر شمس الدین
که کمترینش عطا هست بار صد گردون
باوالمعالی عالم نمای و عالم رای
که هست همت عالیش برتر از گردون
بسا مغاک کز او راست گشته با پشته
بسا حصار گز او راست گشته با هامون
هر آن هنر که ز رستم همیدهند خبر
از او همی به عیان یافتن توان اکنون
به روز بخشش قارون از او شود درویش
به روز رامش شادان از او شود محزون
ز بانگ سائل شادان شود روانش چنانک
ز بانگ لیلی، خرم شود دل مجنون
نداد و هم ندهد هیچ خلق را تیمار
نکرد و هم نکند هیچ خلق را معجون
به روز بزم چو یوسف بود فراز سریر
به روز رزم چو رستم بود فراز هیون
زمین ز جود کف او میانِ زر پنهان
هوا ز خلق خوش او به غالیه معجون
شود چو افیون بر دشمنان او شکر
شود چو شکر بر دوستان او افیون
همیشه تا نکند با فنا بقا پیوند
همیشه تا نبود فتنه با خرد مقرون
بقا و دولت با هر دو میر مقرون باد
بر این سعادت عاشق بر آن ظفر مفتون
فزون طربشان هر روز و بختشان فیروز
خجسته عید بر ایشان خجسته و میمون



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده با تغزلی در وصف زلف، چهره، میان باریک و دهان کوچک معشوق و رنج عاشق آغاز میشود. در بیت نهم، نرم شدن دل عاشق به نرم شدن روزگار برای پادشاه تشبیه میشود و شعر به مدح میرسد. شاعر ممدوح را در بخشش، دلاوری، دانش و درنگ در خشم با اسکندر، فریدون، رستم، ارسطو و مأمون میسنجد و برترش میشمارد. سپس امیر شمسالدین و ابوالمعالی را نام میبرد و قصیده را با دعای ماندگاری، پیروزی و تبریک عید برای هر دو امیر به پایان میرساند.
هوش مصنوعی: دل به معشوقی با زلف سیاه و خوشبو و رویی روشن چون آینه بستهام. عشق این زلف و روی، چهرهام را زرد و اندیشهام را آشفته کرده است.
هوش مصنوعی: از عشق آن لب شرابرنگ و چهرهٔ گلگون، چشمم از اشک خونین به رنگ گلاب و شراب درآمده است.
هوش مصنوعی: هیچ سروی در باغ به زیبایی قامت تو نمینازد و هیچ ماهی در آسمان مانند رخسار تو نمیدرخشد.
غالیه یعنی خط ریز و ظریف.
هوش مصنوعی: کمر و میان تو چنان باریک و دهانت چنان کوچک است که تنها وقتی کمربند میبندی میانت پیدا میشود و تنها وقتی سخن میگویی دهانت دیده میشود.
هوش مصنوعی: هیچکس از میان تو خبری ندارد تا بگوید ستایشش چیست، و هیچکس نشانی از دهانت ندارد تا وصفش کند، چون این دو از فرط باریکی و کوچکی ناپیدایند.
هوش مصنوعی: مهر من به تو هر روز بیشتر میشود، چون زیبایی و مهربانی تو هم روزبهروز افزون است.
پرهون بسته یعنی حلقه بسته است. پرهون: حلقه و هر چیز میان تهی.
هوش مصنوعی: مژگانت دل را زخمی میکند و لبت بر آن زخم مرهم مینهد. از همین روست که دلم در گرو عشق تو افتاده است.
هوش مصنوعی: دل سنگین من از هوای روی تو مانند موم نرم شد، همانگونه که روزگار سرکش برای پادشاه رام و نرم شد. این بیت گریز به مدح است.
هوش مصنوعی: پادشاه مانند شاهان کهن جستانی جهانگشاست و با فضل خود ستون خانهٔ دانش و ادب است.
هوش مصنوعی: در شهریاری و شکار مانند اسکندر است و در شناختن روزگار مانند فریدون.
هوش مصنوعی: همانگونه که کسی در کنار رود جیحون تشنه نمیماند، هیچکس هم بر درگاه او بیچیز نمیماند.
هوش مصنوعی: دست او دریایی است که موجش گوهر و بخارش بخشش است. نیزهاش ابری است که بارانش سیل است و آن سیل از خون دشمنان است.
هوش مصنوعی: با شمشیر تیزش زرههای ساختهٔ داود را نابود میکند و با دست بخشندهاش گنجهایی مانند گنج قارون را به باد میدهد.
هوش مصنوعی: آبی که از دریا بیرون میآید یکهزارم مروارید و دیناری نیست که از دست او بیرون میریزد.
هوش مصنوعی: هنگام خشم، طبعش از شتاب دور است و در کیفر درنگ میکند. هنگام بخشش نیز طبعش از درنگ دور است و زود میبخشد. ظاهراً قافیهٔ مصراع دوم در متن تکرار یا تحریف شده است.
هوش مصنوعی: اگر سخن از سختگیری بگوید، آن را به تأخیر میاندازد؛ اما اگر وعدهٔ بخشش دهد، آن را در دم و بیدرنگ انجام میدهد.
هوش مصنوعی: در همنشینی، خوی او مانند عنبر خوشبوست و در گفتوگو، سخنش مانند مروارید نهفته گرانبهاست.
هوش مصنوعی: ای کسی که در دانش مانند ارسطوی بزرگی و در دین و دولت مانند استاد افلاطونی.
در قدیم سکهها را به نام صاحبسکه و حاکم زنندهٔ سکه مینامیدهاند در اینجا هم جعفری و منصوری اسم سکه هستند.
هوش مصنوعی: در روز شادی و بخشش، فرمانبر دست و دل بخشندهٔ خویشی و هرچه داری میدهی. در روز نبرد و فرمانروایی، روزگار فرمانبر توست.
هوش مصنوعی: هیچ انسان نیکبختی با تو دشمن نمیشود و هیچ بدبختی دوست تو نیست؛ یعنی دشمنانت بداخترند و دوستانت خوشاختر.
هوش مصنوعی: اگرچه جهان فرمانبر مأمون خلیفه بود، بر درگاه تو فرمانبرانی هستند که از مأمون بزرگترند.
هوش مصنوعی: این ممدوح، امیر شمسالدین است که خصلتها و احوالش نیکوست و کمترین بخشش او به اندازهٔ بار صد آسمان است.
هوش مصنوعی: ممدوح دیگر ابوالمعالی است که راهنمای جهان و جهاناندیش است و همت بلندش از آسمان برتر است.
هوش مصنوعی: بسا گودالی که به دست او با تپه هموار شده و بسا دژی که به دست او با دشت یکسان گشته است.
هوش مصنوعی: هر هنر و دلاوری که از رستم حکایت میکنند، اکنون میتوان آشکارا در او دید.
هوش مصنوعی: در روز بخشش، قارون در برابر او درویش به نظر میآید. در روز شادی، شادترین کسان در مقایسه با شادمانی و بزم او اندوهگین مینمایند.
هوش مصنوعی: از صدای درخواست نیازمند چنان شاد میشود که دل مجنون از بانگ لیلی شاد میشد.
هوش مصنوعی: هرگز کسی را رنج و اندوه نداده و نخواهد داد، و هرگز کسی را با فریب و نیرنگ نیامیخته و نخواهد آمیخت.
هوش مصنوعی: در روز بزم، بر تخت مانند یوسف زیبا و آراسته است و در روز جنگ، بر مرکب مانند رستم دلاور است.
هوش مصنوعی: از بخشش دست او زمین زیر زر پنهان شده و از خوی خوش او هوا با بوی غالیه آمیخته است.
هوش مصنوعی: شکر برای دشمنانش مانند افیون تلخ و کشنده میشود و افیون برای دوستانش مانند شکر شیرین میگردد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که ماندگاری با نابودی نمیآمیزد و فتنه با خرد همراه نمیشود، یعنی برای همیشه...
هوش مصنوعی: ماندگاری و دولت با هر دو امیر همراه باد؛ یکی عاشق این نیکبختی باشد و دیگری شیفتهٔ پیروزی.
هوش مصنوعی: شادیشان هر روز افزون و بختشان پیروز باد، و این عید فرخنده بر آنان مبارک و خجسته باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شده است بلبل داود و شاخ گل محراب
فکنده فاخته بر رود و ساخته مضراب؟
یکی سرود سراینده از ستاک سمن
یکی زبور روایت کننده از محراب
نگر که پردر گردید آبگیر بدانکه
[...]
شبی چو روز فراق بتان سیاه و دراز
درازتر ز امید و سیاه تر ز نیاز
ز دور چرخ فرو ایستاده چنبر چرخ
شبم چو چنبر بسته در آخرش آغاز
برآمده ز صحیفه فلک چو شب انجم
[...]
گرفت مشرق و مغرب سوار آتش و آب
ربود حرص امارت قرار آتش و آب
همی شکنجد باد و همی شکافد خاک
به جنبش اندر دود و بخار آتش و آب
به خشگ و تر به جهان دربگشت ناظر عقل
[...]
خری سبوی سرو روده گوش و خم پهلو
کماسه پشت و کدو گردن و تکاو گلو
چو آمد آید با او سبوی و روده و خم
چو شد کماسه رود با وی و تگا و کدو
خری سرش ز خری چون کدوی بیدانه
[...]
زهی بمشرق و مغرب رسیده انعامت
شکوه خطبه وسکه زحشمت نامت
زتست نصرت اسلام از آن فلک خواند است
حسام دولت و دین و علاء اسلامت
بزرگ سایه یزدان و آفتاب ملوک
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.