رمضانی گذراندیم به صد نعمت و ناز
رمضانی نه که سی عید همه عیش طراز
روز او کوته و کم عمر چو شبهای وصال
در درازی شب او مایهده عمر دراز
روز گویی که ز کوتاهی بودش پر و بال
ورنه این گونه محالست سفر بیپرواز
همچو گرگی که رباید برهای بردی مهر
جدی را جانب مغرب به هزاران تک و تاز
گاه چون شوخ عروسی که رخی بنماید
رخ نمودی و کشیدی سر ازین منظره باز
یا که پنهان به سوی حقه مغرب میبرد
مهره از حقه مشرق فلک شعبدهباز
لیک ما را همه شب روز طرب بود که بود
اختر طالع ما عکس فلک دوستنواز
گاه از پند حکیمان خردمند شدی
بزم چون جوهر اول صدف گوهر راز
نبض مجلس چو شدی منحرف از جنبش اصل
از حذاقت به همان مرتبه بردندی باز
گاه از فیض ندیمان که بهار طربند
دهن غنچه چو گل نامدی از خنده فراز
ذوق غالب به حدی بود که بی خود میکرد
مرغ روح همه بر گرد سر هم پرواز
گاه از سیر کتب دیده گلستان گشتی
چه کتب! غنچه هر نقطه در او گلشن راز
تازه گلدستهای از معنی رنگین هر سطر
کش مسیحای خرد بسته به دست اعجاز
بس که شاداب وفا بود عبارت گفتی
هر رقم غنچه اشکی است ز مژگان نیاز
گاه افسانه عالم ورقی میخواندیم
بهر دلجویی اطفال دبستان مجاز
گاه از میخانه عشقی قدحی میدادیم
بهر سرگرمی مستان حقیقتپرداز
گاه در محفل ما جوهر کل خنیاگر
گاه در مجلس ما روح قدس دستانساز
بر سر مطرب از انجم گل تحسین میریخت
آسمان چونکه ز مضراب شکفتی رگساز
لهجه عود حدیثی به رگ جان میگفت
که نبود آگه از آن سر نه حقیقت نه مجاز
روح محمود کمانچه چو نوا ساز شدی
ناله خویش شنیدی ز خم زلف ایاز
ناله در سینه مرغان بهشتی میسوخت
لب نایی چو شدی با لب نی همآواز
گاه از عطر شدی هندی شب مشکفروش
راست همچون شکن زلف عروسان طراز
دهر میخواست بخوری پی این بزم که ماند
خال مشکین به سر آتش رخسار ایاز
بود آماده ز الوان نعم بیمنت
هر چه گنجیدی در حوصله خواهش آز
سفر فردوس برین سفره چی ما رضوان
میزبان رحمت یزدان و چنو بی انباز
هر چه در مخزن خود داشت نهان خازن هلد
همه را کردی در گوشه خوانی ابراز
جنت نسیه به پاداش دهد صایم را
آنکه از رحمت او گشته در روزی باز
لیک ما را همه شب جلوه جنات نعیم
نقد بود از کرم خان فریدون اعزاز
خان جم جاه فلک رتبه حسین آنکه بود
سخطش خصمگداز و کرمش بندهنواز
بحر حفظت چو زند موج فرو شوید پاک
اثر قوت گیرایی از چنگل باز
کارفرمای قوا گردد اگر همت تو
مرغ هم از قفس بیضه نماید پرواز
چرخ را دامن اقبال تو میگفت به لطف
چند بیفایده برگرد جهان این تک و تاز
مطلب خویش اگر میطلبی اینک من
لامکان در ته پا نه پس از آن دست نیاز
چون کنم فکر مدیح تو خرد جبهه خویش
پیشم آرد که بر آن نقش کنم این اعجاز
عشق هم صفحه جان بر کف خواهش بنهد
برم آید همه تن شوق و سراپای نیاز
خامه بردارم و از ناطقه گیرم دستور
پس شوم گاه برین گاه بر آن نقش طراز
بس که در باب ثنای تو حریصم خواهم
که همی تا ابد انجام گریزد ز آغاز
داورا خامه گستاخ فصیحی امروز
باز گردیده پی مدح تو معنیپرداز
نغمهپردازی کلک من و مدحت هیهات
من گرفتم که چو داود نمایم اعجاز
شعر سازیست بر آن تار فراوان لیکن
تارها جمله یک آهنگ نباشد در ساز
تا آهنگ درین ساز ثناسنجی تست
لیک مضراب من آنجا نبود محرم راز
به مشامش بجز از نکهت خجلت نرسد
به سوی چینچو برد تحفه صبا بوی پیاز
لیک آنجا که شود خلق تو بیاع متاع
بر رخش گرد کسادیست چو گلگونه ناز
نظم من آن زر قلبست به بازار خرد
که ز شرم محک تجربه آید به گداز
لیک اگر سکه اقبال تو یابد گردد
در صفای گهر از مغربی خور ممتاز
تا در این دیر مجازی بود آیین دو عید
عید تو باد حقیقت ز جهان باد مجاز
باد بر چهره آمال تو از همت شاه
در اقبال دو عالم چو در دولت باز



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مدح حسینخان شاملو، به وصف زندگی خوش و پر نعمت خود در ایام رمضان میپردازد و این ماه را همچون عیدهایی پر از شادی و لذت توصیف میکند. در این بزم، لحظات شادی از دوستی، علم، و شعر را تجربه میکند و به هنرمندی و زیباییهای زندگی اشاره دارد. شاعر مهر و محبت حسینخان را ستایش کرده و او را منبعی از کرم و بزرگی میداند که دیگران را جذب خود میکند. از مجلسهای شاد و غنایی یاد میکند که پر از زیبایی، موسیقی و عطر عشق و دوستی بوده و در آنجا، لحظات دلانگیزی سپری کردهاند. در پایان، با اشاره به دائمی بودن این عشق و مدح، خود را آماده میکند تا از این صفات با قلم روایت کند و همواره در جستجوی ثنای او باشد.
هوش مصنوعی: ماه رمضانی را با نعمت فراوان و آسودگی گذراندیم؛ چنان که گویی رمضان نبود، بلکه سی روز عید پر از شادی بود.
هوش مصنوعی: روزهای آن ماه مانند شبهای وصال کوتاه و زودگذر بود، و شبهای بلندش مایهٔ عمری دراز بود.
هوش مصنوعی: گویی روز از بس کوتاه بود بال و پر داشت؛ وگرنه ممکن نیست کسی بیپرواز اینگونه سریع سفر کند.
هوش مصنوعی: خورشید مانند گرگی که برهای را برباید، با شتاب فراوان برج جدی را به سوی مغرب میبرد؛ یعنی روزها در فصل جدی (زمستان) کوتاه بود و خورشید زود غروب میکرد.
هوش مصنوعی: گاهی خورشید مانند عروسی شوخ و طناز چهرهای کوتاه نشان میداد و بیدرنگ سر از این تماشاگاه پس میکشید.
هوش مصنوعی: یا گویی آسمانِ شعبدهباز مهرهٔ خورشید را از حقهٔ مشرق پنهانی به حقهٔ مغرب منتقل میکرد.
هوش مصنوعی: اما برای ما همهٔ شبها روز شادی بود، زیرا ستارهٔ بخت ما برخلاف آسمان، دوستنواز و مهربان بود.
هوش مصنوعی: گاهی مجلس ما از اندرزهای حکیمان خردمند میشد و مانند جوهر نخستین (عقل اول) صدفی برای گوهر اسرار میگشت.
هوش مصنوعی: هرگاه نبض مجلس از حال اصلی و درست خود منحرف میشد، آنان با مهارت خود آن را به همان مرتبهٔ درست بازمیگرداندند، چون طبیبانی حاذق.
هوش مصنوعی: گاهی از لطف همنشینانی که بهار شادی بودند، دهان غنچه مانند گل از خنده بسته نمیشد.
هوش مصنوعی: شور و لذت چنان غلبه داشت که همه را از خود بیخود میکرد و مرغ جان هر کس گرد سر دیگری پرواز میکرد.
هوش مصنوعی: گاهی از خواندن کتابها چشم ما گلستان میشد؛ چه کتابهایی که هر نقطهاش غنچهای بود که گلشنی از راز در خود داشت.
هوش مصنوعی: هر سطر آن دستهگلی تازه از معانی رنگین بود که گویی مسیحای خرد آن را با دست معجزه بسته بود.
هوش مصنوعی: عبارتها چنان از وفا سرشار و تازه بود که گویی هر حرف قطره اشکی است که از مژگان نیاز چکیده است.
هوش مصنوعی: گاهی برگی از افسانهٔ جهان را برای دلخوشی کودکان دبستان مجاز (اهل ظاهر و دنیا) میخواندیم.
هوش مصنوعی: و گاهی از میخانهٔ عشق جامی به مستانی میدادیم که اهل حقیقتاند تا سرگرم و سرمست شوند.
هوش مصنوعی: گاهی در محفل ما گویی جوهر کل (نفس کلی) نوازنده بود و گاهی روحالقدس آهنگساز و نغمهپرداز مجلس ما بود.
هوش مصنوعی: هنگامی که رگ ساز از ضربهٔ مضراب میشکفت، آسمان از ستارگان گل آفرین بر سر مطرب میریخت.
هوش مصنوعی: نوای عود رازی را به رگ جان میگفت که نه حقیقت و نه مجاز از آن راز آگاه بودند.
هوش مصنوعی: هنگامی که کمانچه نوا سر میداد، روح سلطان محمود نالهٔ خود را از پیچ زلف ایاز میشنید؛ یعنی آوای کمانچه همچون نالهٔ عاشق دلباخته بود.
هوش مصنوعی: هنگامی که لب نوازندهٔ نی با لب نی همآواز میشد، ناله در سینهٔ مرغان بهشتی از رشک یا شور میسوخت.
هوش مصنوعی: گاهی شبِ سیاهچهره چون هندویی از بوی عطر مجلس مشکفروش میشد، درست مانند پیچ زلف خوبرویان طراز که خوشبو است.
هوش مصنوعی: روزگار برای این بزم بخوری میخواست که مانند خال سیاه مشکین بر آتش چهرهٔ ایاز باشد؛ یعنی اسپند یا عودی که بر آتش نهند.
هوش مصنوعی: از انواع نعمتها، بیمنت هر چیزی که در اندازهٔ خواهش و آز میگنجید آماده بود.
هوش مصنوعی: در آن مهمانی، سفره همچون بهشت برین بود و رضوان، نگهبان بهشت، سفرهچی ما بود. میزبان نیز رحمت بیهمتای خداوند بود.
هوش مصنوعی: هر نعمتی که خزانهدار بهشت در گنجینهٔ خود پنهان داشت، همه را در گوشهای از آن سفره آشکار کرده بود.
هوش مصنوعی: خداوندی که درِ روزی به رحمت او گشوده است، به روزهدار بهشت را بهصورت نسیه، یعنی در آخرت، پاداش میدهد.
هوش مصنوعی: اما ما هر شب از بخشش خان که شکوهی چون فریدون دارد، جلوهٔ بهشتهای پرنعمت را نقد و همینجا میدیدیم.
هوش مصنوعی: آن خان، حسین است که جاهی چون جمشید و مرتبهای به بلندی آسمان دارد. خشمش دشمن را میگدازد و بخششش بندگان را مینوازد.
هوش مصنوعی: وقتی دریای حمایت تو موج بزند، نیروی شکار را از چنگال باز میشوید. یعنی در پناه تو هیچ شکارچیای بر ناتوان دست نمییابد.
هوش مصنوعی: اگر همت تو فرمانروای نیروها شود، پرنده حتی از درون قفس تخم هم پرواز میکند.
هوش مصنوعی: دامن بخت تو با مهربانی به آسمان میگفت: تا کی بیهوده گرد جهان میدوی؟
هوش مصنوعی: و ادامه میداد: اگر در پی مراد خویشی، اینک من هستم. نخست لامکان را زیر پا بگذار و سپس دست نیاز به سوی من دراز کن.
هوش مصنوعی: هرگاه به ستایش تو میاندیشم، خرد پیشانی خود را پیش من میآورد تا این شعرِ معجزهآسا را بر آن نقش کنم.
هوش مصنوعی: عشق نیز صفحهٔ جان خود را مشتاقانه بر کف دست مینهد و سراپا شوق و نیاز نزد من میآید.
هوش مصنوعی: قلم برمیدارم و از قوهٔ سخنگویی دستور میگیرم. آنگاه گاه بر صفحهٔ خرد و گاه بر صفحهٔ جان نقش مینگارم.
هوش مصنوعی: چنان به ستایش تو حریصم که آرزو دارم پایان این ستایش همیشه از آغازش بگریزد و هرگز تمام نشود.
هوش مصنوعی: ای فرمانروا، قلم بیپروای فصیحی امروز بار دیگر برای ستایش تو به معناآفرینی پرداخته است.
هوش مصنوعی: نغمهسرایی قلم من کجا و ستایش شایستهٔ تو کجا! حتی اگر فرض کنم که مانند داوود در آواز معجزه کنم، باز به آن نمیرسم.
هوش مصنوعی: شعر سازی است با تارهای فراوان، اما همهٔ تارهای یک ساز یک آهنگ ندارند.
هوش مصنوعی: در این ساز، آهنگی هست که درخور ستایش توست، اما زخمهٔ من به راز آن آهنگ راه ندارد.
هوش مصنوعی: اگر باد صبا بوی پیاز را بهعنوان ارمغان به سرزمین چین، که سرزمین مشک است، ببرد، جز بوی شرمندگی به مشامش نمیرسد. شعر من نیز در برابر تو چنین است.
هوش مصنوعی: اما جایی که خوی خوش تو کالا بفروشد، حتی مشک چین از بیرونقی گرد کسادی بر چهره دارد، همچون سرخابی که بر چهرهٔ نازنینان است.
هوش مصنوعی: شعر من در بازار خرد مانند زر ناسرهای است که از شرم سنگ محک آزمایش، آب میشود.
هوش مصنوعی: اما اگر سکهٔ اقبال تو بر آن زده شود، در پاکی و ارزش حتی از زر مغربی و از زر خورشید برتر میشود.
هوش مصنوعی: تا وقتی در این جهان مجازی رسم دو عید، یعنی فطر و قربان، برپاست، عید تو حقیقی باشد و عید جهان مجازی.
هوش مصنوعی: به عنایت شاه، درِ اقبال هر دو جهان بر روی آرزوهای تو باز باشد، همانگونه که درِ دولت و کامیابیات باز است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
یاد باد آن شب کان شمسه خوبان طراز
بطرب داشت مرا تا بگه بانگ نماز
من و او هر دو بحجره در و می مونس ما
باز کرده در شادی و در حجره فراز
گه بصحبت بر من با بر او بستی عهد
[...]
ای کهن گشته تن و دیده بسی نعمت و ناز
روز ناز تو گذشتهاست بدو نیز مناز
ناز دنیا گذرندهست تو را گر به هُشی
سزد ار هیچ نباشد به چنین ناز نیاز
گر بدان ناز تو را باز نیاز است امروز
[...]
نوبهار آمد و آورد گل تازه فراز
می خوشبوی فزار آور و بربط بنواز
ای بلنداختر نامآور، تا چند به کاخ
سوی باغ آی که آمد گه نوروز فراز
بوستان عود همیسوزد، تیمار بسوز
[...]
از غم هجر طراز همه خوبان طراز
زرد و باریکم و لرزانم چون تار طراز
به امید خبر یار و به طمع نظرش
به شبان سیه دیر و به روزان دراز
اگرم گوش بخارد نبرم دست به گوش
[...]
کرهای را که کسی نرم نکردهست، متاز
به جوانی و به زور و هنر خویش مناز
نه همه کار تو دانی، نه همه زور تراست
لنج پر باد مکن بیش و کتف بر مفراز
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.