نوبهار آمد و آورد گل تازه فراز
می خوشبوی فزار آور و بربط بنواز
ای بلنداختر نامآور، تا چند به کاخ
سوی باغ آی که آمد گه نوروز فراز
بوستان عود همیسوزد، تیمار بسوز
فاخته نای همیسازد، طنبور بساز
به قدح بلبله را سر به سجود آور زود
که همی بلبل بر سرو کند بانگ نماز
به سماعی که بدیعست، کنون گوش بنه
به نبیدی که لطیفست، کنون دست بیاز
گر همیخواهی بنشست، ملکوار نشین
ور همی تاختن آری به سوی خوبان تاز
بدوان از بر خویش و بپران از کف خویش
بر آهوبچه، یوز و بر تیهوبچه، باز
زرستان: مشک فشان، جام ستان، بوسه بگیر
باده خور، لاله سپر، صید شکر، چوگان باز
بخل کش، داد ده و شیرکش و زهره شکاف
تیغ کش، باره فکن، نیزه زن و تیرانداز
طلب و گیر و نمای و شمر و ساز و گسل
طرب و ملک و نشاط و هنر و جود و نیاز
بستان کشور جود و بفشان زر و درم
بشکن لشکر بخل و بفکن پیکر آز
آفرین زین هنری مرکب فرخ پی تو
که به یک شب ز بلاساغون آید به طراز
شخ نوردیکه چو آتش بود اندر حمله
همچنان برق مجال و به روش باد مجاز
پایش از پیش دو دستش بنهد سیصد گام
دستش از پیش دو چشمش بنهد سیصد باز
بانگ او کوه بلرزاند، چون شنهٔ شیر
سم او سنگ بدراند، چون نیش گراز
چون ریاضتش کند رایض چون کبک دری
بخرامد به کشی در ره و برگردد باز
نه به دستش در خم و نه به پایش در عطف
نه به پشتش در، پیچ و نه به پهلو در، ماز
بهتر از حوت به آب اندر، وز رنگ به کوه
تیزتر ز آب به شیب اندر وز آتش به فراز
بگذرد او به یکی ساعت از پول صراط
بجهد باز به یک جستن از کوه طراز
ره بر و شخ شکن و شاد دل و تیز عنان
خوش رو و سخت سم و پاک تن و جنگ آغاز
گوش و پهلو و میان و کتف و جبهه و ساق
تیز و فربی و نزار و قوی و پهن و دراز
برق جه، باد گذر، یوز دو و کوه قرار
شیر دل، پیل قدم، گورتک، آهو پرواز
بجهد، گر به جهانی، ز سر کوه بلند
بدود، گر بدوانی ز بر تار طراز
که کن و بارکش و کارکن و راهنورد
صفدر و تیزرو و تازه رخ و شیرآواز
به چنین اسب نشین و به چنین اسب گذر
به چنین اسب گذار و به چنین اسب گراز
رخ دولت بفروز، آتش فتنه بنشان
دل حکمت بزدای، آلت ملکت به طراز
بر همه خلق ببند و به همه کس بگشای
درهای حدثان و خمهای بگماز
نجهد از بر تیغت، نه غضنفر، نه پلنگ
نرهد از کف رادت، نه بضاعت، نه جهاز
ماه را راس و ذنب ره ندهد در هر برج
تا ز سعد تو ندارند مر این هر دو جواز
ذاکر فضل تو و مرتهن بر تواند
چه طرازی به طراز و چه حجازی به حجاز
نصرت از کوههٔ زینت نه فرودست و نه بر
دولت از گوشهٔ تاجت نه فرازست و نه باز
همچنین دیر زی و شاد زی و خرم زی
همچنین داد ده و نیزه زن و بخل گداز
دست زی می بر و بر نه به سر نیکان تاج
جام بر کف نه و بر نه به دل اعدا گاز
کش و بند و بر و آر و کن کار و خور و پوش
کین و مهر و غم و لهو و بد و نیک و می و راز
ده و گیر و چن و باز و گز و بوس و روو کن
زر و جام و گل و گوی و لب و روی و ره ناز
دل خویش و کف خویش و رخ خویش و سر خویش
بزدای و بگشای و بفروز و بفراز



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در وصف بهار و مدح شهریار است و به شادی و سرسبزی این فصل اشاره میکند. شاعر از طراوت گلها و خوشبویی میگوید و به دعوت شهریار برای حضور در باغ اشاره میکند. توصیفاتی از جشن نوروز و نشاط بهاری، همراه با تشویق به میگساری و شادی در محفلها وجود دارد. شاعر امیدوار است که شهریار در کنار ملت خود به مدت طولانی در خوشی و آسایش زندگی کند و بر دشمنان پیروز شود. همچنین، ستایشهای فراوانی نسبت به ویژگیهای شجاعانه و نیک شهریار و قدرت او در رهبری به چشم میخورد. این شعر با دعوت به خوشگذرانی و پاسداشت هنر و فضیلتها پایان مییابد.
هوش مصنوعی: بهار رسید و گلهای تازه و خوشبو را به همراه آورد؛ آتش زنده و لذتبخش را بیفروز و با ساز بربط موسیقی بزن.
هوش مصنوعی: ای ستاره بلند مرتبه و معروف، تا چه زمانی به کاخ خود بمانم؟ بیا به باغ برویم، چون فصل نوروز و سرسبزی فرا رسیده است.
هوش مصنوعی: در باغ، درختان عود (بخور خوشبو) در حال سوختن هستند و فاخته (پرندهای خوشصدا) موسیقی مینوازد؛ بنابراین، این فاخته برای ساختن طنبور (ساز موسیقی) هم آماده میشود.
هوش مصنوعی: زودتر لیوان را به بلبل بده تا سر به سجده بیاورد، زیرا بلبل هم اکنون بر درخت سرو آواز نماز میخواند.
هوش مصنوعی: به مراسم رقص و شادیای که بینظیر و زیباست، اکنون خوب دقت کن و به نوشیدنیای که خوشمزه و دلپسند است، اکنون دستات را بیاور و آماده کن.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به آرامی و با شکوه بنشینی، مانند پادشاهان باش؛ و اگر میخواهی به سرعت حرکت کنی، به سمت زیباییها برو.
هوش مصنوعی: برنید و از دست خود رها کنید، تا به دنبال آهوان و یوزها و پرندگان باز بروید.
هوش مصنوعی: بیت شامل تصاویری از زیباییها و لذتهای بهار و جشنهای خوشی است. "زرستان" به معنای سرزمین پر از زینتها و خوشیها است که در آن مشک و شراب و گلها وجود دارد. در این سرزمین، بوسهها، نوشیدن شراب، و گلهای لاله به عنوان نمادهای خوشی و زیبایی به تصویر کشیده شدهاند. "صید شکر" و "چوگان باز" نیز نمایانگر لذتهای شیرین و بازیهای شاداب هستند.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به توصیف ویژگیهای جنگجویان یا مردان شجاع میپردازد و آنها را به کسانی تشبیه میکند که در میدان نبرد به خوبی عمل میکنند؛ از بخل دوری میگزینند و به دیگران کمک میکنند، همچنین در نزاعها با قدرت و شجاعت میجنگند.
هوش مصنوعی: همهٔ آنچه را که خواسته و مطلوب است، بگیریم و به نمایش بگذاریم؛ همچنین شایسته است که خوشحالی، سلطنت، نشاط، هنر، بخشندگی و نیازمندی را به هم پیوند دهیم.
هوش مصنوعی: سرزمین بخشش و سخاوت را بپراکن با طلا و نقره، و سپاه بخل را بشکن و جسم آز را متلاشی کن.
هوش مصنوعی: او به خاطر هنر و دستاوردهایش که نشانگر خوشبختی و شایستگیاش است، تحسین میشود، زیرا در یک شب میتواند بر بلاساغون، که احتمالا به معنای نمود و زینت است، سلطه یابد و به اوج زیبایی برسد.
هوش مصنوعی: شخصی به نام «شخ نوردیکه» در حملهاش مانند آتش قدرت دارد و سرعتش چنان است که مانند برق میدرخشد و به اندازه باد، توانایی جابجایی و حرکت سریع دارد.
هوش مصنوعی: پای او به قدری سریع است که در هر قدم، معادل سیصد گام جلو میرود و دستانش نیز به اندازهٔ سیصد بال پرواز میکنند.
هوش مصنوعی: صدای او آنقدر رسا و قوی است که کوهها را به لرزه درمیآورد، و پاهای او به قدری محکم است که سنگها را میشکند، مانند نیش یک گراز.
هوش مصنوعی: وقتی که به تمرین و ریاضت میپردازد، مانند کبک دری که به زیبایی راه میرود، در مسیر، به آرامی حرکت میکند و سپس دوباره به سمت خودش برمیگردد.
هوش مصنوعی: او نه در خم و نه در عطف، نه در پیچ و نه در ماز (کجومعوج) است. یعنی حرکاتش بسیار نرم و زیباست و هیچگونه ناهماهنگی ندارد.
هوش مصنوعی: نسبت به بهترین چیزها، او از ماهی که در آب است بهتر و از رنگی که به کوه میخورد، تیزتر است و همچنین از آب که در شیب میریزد، سریعتر و از آتش که در بلندی بالاست، بیشتر درخشندگی دارد.
هوش مصنوعی: او به راحتی از پل صراط عبور میکند و با یک جست از بالای کوه طراز میگذرد.
هوش مصنوعی: این توصیف، به ویژگیهای یک اسب جنگی اشاره دارد که دارای شجاعت و سرعتمندی است. این اسب خوشقامت و زیبا، سرزنده و خوشروحیه، با نگاهی تیز و سُمهایی قوی و محکم برای شروع نبرد آماده است.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف ویژگیهای بدنی و ظاهری یک شخصیت میپردازد که دارای گوشها و پهلو و میانهی قوی و دراز است و همچنین نشانههای دیگری از قوت و تندی را به تصویر میکشد. اشاره به قد و قامت و شکل جسمانی او به خوبی نقاط قوتش را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: در این بیت، تصاویری از زیباییهای بهار و طبیعت با استفاده از نمادها و موجودات قوی و سریع مانند یوز و شیر به تصویر کشیده شده است. اشاره به چابکی یوز، عظمت و قدرت شیر و پیلی که به سادگی و با قدرت راه میرود، همچنین لطافت آهو را در پرواز نشان میدهد، که همه اینها تجلیگر زیبایی و سرزندگی طبیعت است.
هوش مصنوعی: به سرعت بیا و اگر بتوانی از بالای کوه بلند خود را به دنیا برسان، حتی اگر بخواهی از روی تارهای نازک مثل تار طراز هم بدوی.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف ویژگیهای یک اسب میپردازد و آن را به صفات و خصایص مختلفی چون "بارکش" (باربر)، "کارکن" (کسی که در کار خود تلاش میکند)، "راهنورد" (راهنما یا رهبر)، "صفدر" (مبارز و دلاور)، "تیزرو" (سریعالحرکت)، "تازه رخ" (زیبا و جوان) و "شیرآواز" (دارای صدای زیبا و قوی) توصیف میکند.
هوش مصنوعی: به چنین اسب سوار و با چنین اسب، به این ترتیب که قهرمانان و جنگجویان با چنین اسبهای تندرو و قوی میتازند. به نوعی این تصویر بیانگر دلاوری و شجاعت است که میخواهند با قدرت از موانع عبور کنند.
هوش مصنوعی: باید بر چهرهٔ دولت نور افشانی کنی و آتش فتنه را خاموش کنی. دل حکمت را پاک کن و ابزار سلطنت را به زیبایی و درستکاری بیارای.
هوش مصنوعی: برای همه مردم درها را ببند و به همه افراد، درهای نوآوری و لذت را بگشای.
هوش مصنوعی: هیچ حیوانی مثل شیر یا پلنگ نر نمیتواند از زیر تیغ تو بگریزد و هیچ اسلحهای هم نمیتواند در برابر قدرت تو مقاومتی داشته باشد.
هوش مصنوعی: در هر ماه، ماه تنها با چهرهای کامل و زیبا دیده میشود و نمیگذارد که دیگر ماهها (راست و چپ آن) در این زیبایی شریک باشند. نتیجه این است که تا زمانی که تو درخشش و سعادت خود را داری، دیگران حق ورود به این سعادت را نخواهند داشت.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که شخصی که در فضایل و خوبیهای تو یاد میکند و در واقع تحت تاثیر تو قرار دارد، نمیتواند در وصف تو مانند کسی که در لباسهای زیبا و نیز در نظر کسی که به حجاز (منطقهای در عربستان) تعلق دارد، نمایشی به پا کند. به عبارتی، نمیتوان به سادگی به اوج و مرتبت تو رسید.
هوش مصنوعی: نصرت و پیروزی از کوه زینت تو پایینتر نیست و از سوی تاج تو هم هیچکجا بالاتر یا پایینتر نیست.
هوش مصنوعی: باید به آرامی و شادابی زندگی کنی و در کنار این، بخشش و generosity داشته باشی و از کینه و حسد دوری کنی.
هوش مصنوعی: دستت را بر میدار و به سر نیکان، یعنی افراد خوب، تاج و جام را بده؛ ولی به دل دشمنان گاز بزن، یعنی نشان ده که با آنها دشمنی و مخالفت داری.
هوش مصنوعی: کش و بند و بر یعنی سرگرمیها و مشغولیات، و انسان باید کار کند و چیزهایی را که نیاز دارد فراهم کند، لذا همواره زندگی شامل عشق و غم و شادی و ناامیدی است؛ در کنار آن نوشیدن شراب و نگهداشتن رازها نیز بخشی از این زندگی است.
هوش مصنوعی: در این بیت، به لذتهای زندگی و خوشیهای ناب اشاره شده است. شاعر از زیباییها مانند گل و جام، و همچنین از عشق و محبت مانند بوسه و نوازش سخن میگوید. در واقع، دعوت به زندگی و پذیرش شادیها و لذتهای دنیوی است.
هوش مصنوعی: دل، دست، چهره و سر خود را از ناراحتی و اندوه دور کن و با شادی و نشاط به زندگی بپرداز و آن را روشن و سرزنده کن.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
یاد باد آن شب کان شمسه خوبان طراز
بطرب داشت مرا تا بگه بانگ نماز
من و او هر دو بحجره در و می مونس ما
باز کرده در شادی و در حجره فراز
گه بصحبت بر من با بر او بستی عهد
[...]
ای کهن گشته تن و دیده بسی نعمت و ناز
روز ناز تو گذشتهاست بدو نیز مناز
ناز دنیا گذرندهست تو را گر به هُشی
سزد ار هیچ نباشد به چنین ناز نیاز
گر بدان ناز تو را باز نیاز است امروز
[...]
تا هزارآوا از سرو برآرد آواز
گوید: او را مزن ای باربد رودنواز
که به زاری وی و زخم تو شد از هم باز
عابدان را همه در صومعه پیوند نماز
از غم هجر طراز همه خوبان طراز
زرد و باریکم و لرزانم چون تار طراز
به امید خبر یار و به طمع نظرش
به شبان سیه دیر و به روزان دراز
اگرم گوش بخارد نبرم دست به گوش
[...]
کرهای را که کسی نرم نکردهست، متاز
به جوانی و به زور و هنر خویش مناز
نه همه کار تو دانی، نه همه زور تراست
لنج پر باد مکن بیش و کتف بر مفراز
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.