چو آفتاب شد از اوج خود بخانۀ ماه
بخیش خانه رو و برگ بید و باده بخواه
شراب لعل بده ، اندکی بدور و بده
میان دور درون ساتگینیی گه گاه
بدشت بادۀ رنگین تلخ نوشیدن
کنون سبیل بود چون سپید گشت گیاه
بگر مگاه بدشت ار بیفگنی یاقوت
چنان گداخته گردد که نقره اندر گاه
کنون بروی بیابان سراب سیمابی
علم بچشمۀ خورشید بر کشد پنجاه
سپهر آینه گون از غبار تیره شود
چو روی آینه ای کاندرو کند کس آه
چو گوی آتش افروخته بزیر آید
کبوتر ، ار بهوا در بلند گیرد راه
چنان شدست ز گرما که موی خود از پوست
همی بناخن و دندان جدا کند روباه
گلاب توری و کتان و خیش و سایۀ بید
شراب و مجلس خالی و ساقیان چو ماه
شراب لعل درخشنده در چنین سره وقت
موافق آید و خوش خاصه با شمال هراه
غلام باد شمالم که می بزد خوش خوش
ببوی غالیه از غور بامداد پگاه
بمست خفته چنان می بزد که پنداری
حواس او ز بهشت برین شود آگاه
مرا شمال هری یا هری کی آید خوش ؟
چو شهریار و خداوند من بود بفراه
همام دولت عالی قوام ملت حق
جمال ملکت ، سلطان امیر میرانشاه
خدایگانی ، شاهنشهی ، خداوندی
که بنده ایست مر او را زمانه بی اکراه
نهیب او ز سرلشکری برآرد گرد
چو جنگ را تن تنها رود بلشکرگاه
کلاه گوشۀ خورشید چون پدید آید
ستارگان بحقیقت فرو نهند کلاه
سیاهیی که زره بر نهد بجامۀ او
برو ملیح تر آید ز نقش بر دیباه
وزان که شیر سیاهست شکل رایت او
دلیرتر بود اندر نبرد شیر سیاه
در آن زمان که جهان گرز و تیغ بیند و جنگ
بهر سویی که کند مرد تیز چشم نگاه
ز زخم کوس و خروش یلان چنان گردد
که از نهیب در اصلاب لرزه گیرد باه
بروی معرکه اندر شود کجا بشود
چنانکه تیغ در اشخاص حسی از افواه
بکارزار پناه جهان بود بدو چیز
چو کار تنگ درآید بطالع و بسپاه
باعتقاد درستست ، یا بزخم درشت
خدایگان مرا روزگار داد پناه
چو او برهنه کند تیغ ، تا بیندیشد
چه دشت مردم پوشیده چه یلی یکتاه
مرا بسند برین ، گر زمن گوا خواهند
مبارزان هری و آن نیمروز گواه
بروز بزم تو گویی که از طراوت و شرم
یکی نگاشته نقشست برنشانده بگاه
هزار گونه گناه ار ز دست او برود
هزار عذر نهد بیش از آن هزار گناه
بروی تازه بخندد برو که پنداری
خود او نصیب ندارد ز خشم و باد افراه
ایا بزرگ شهی ، خسروی ، که خدمت تست
نهاد دولت و بنیاد فخر و مایۀ جاه
بسیرت تو بفخرست بازگشت هنر
چنان کجا سوی دریاست بازگشت میاه
بطبع خوش ز نکو سیرت تو پیش آید
مدیح گوی زبانها و خاکبوس شفاه
بسی نماند که تا اختران ز چنبر چرخ
ز بهر خدمت تو بر زمین نهند جباه
ز خون خصم بدشتی ، کجا نبرد کنی
در و اجل بسماری رود ، قضا بشناه
مثال خلق تو و غایت ستایش تو
نه در عبارت گنجد همی ، نه در اشباه
و گر ستایش تو درخور تو باید گفت
مقصرم من و عاجز ، حدیث شد کوتاه
مرا بدین نرسد سرزنش ، کجا برسد
نهایت سخن کس بغور صنع اله
همیشه تا نه بخفت چو کاه باشدکوه
همیشه تا نه بشدت چو کوه باشد کاه
چو کوه باد دل ناصحت ز حال قوی
چو کاه باد رخ دشمنت ز عیش تباه
تو بر مثال فریدون نشسته از بر تخت
عدو بگونۀ ضحاک در فگنده بچاه



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده با توصیف گرمای سخت تابستان آغاز میشود: گیاه خشک، سراب، روباه و کبوتری که از گرما بیتاباند، و شاعر برای آن خیشخانه و شراب و نسیم شمال هرات را میستاید. سپس با این گریز که هرات بیحضور پادشاهش که در فراه است خوش نیست، به مدح میرانشاه میپردازد و دلاوری او در جنگ، بخشندگی و گذشت او در بزم و برتریاش را میستاید. در پایان به ناتوانی خود در ستایش درخور او اعتراف میکند و برای پایداری دوستان و تباهی دشمنانش دعا میکند و او را به فریدون و دشمن را به ضحاک تشبیه میکند.
هوش مصنوعی: هنگامی که خورشید از اوج خود به برج سرطان، خانهٔ ماه، رسید و تابستان آغاز شد، به خیشخانه (اتاقی که با پردهٔ کتانِ خیس خنک میشود) برو و برگ بید و شراب بخواه.
هوش مصنوعی: شراب سرخ بده، اندکاندک و به نوبت بده، و در میانهٔ نوبتها گاهگاهی جامی بزرگ هم بده.
هوش مصنوعی: اکنون که گیاه دشت از گرما خشک و سپید شده، رسم است که در دشت شراب رنگین و تلخ بنوشند.
هوش مصنوعی: در گرمای نیمروز اگر یاقوتی در دشت بیندازی، چنان آب میشود که نقره در بوتهٔ ذوب.
هوش مصنوعی: اکنون سراب سیمگون بر روی بیابان گویی پنجاه پرچم به سوی چشمهٔ خورشید برافراشته است.
هوش مصنوعی: آسمانِ آینهمانند از گرد و غبار تیره میشود، مانند آینهای که کسی بر آن نفس بدمد.
هوش مصنوعی: اگر کبوتر در هوا اوج بگیرد، از گرما مانند گلولهای از آتش افروخته به زمین فرو میافتد.
هوش مصنوعی: از شدت گرما روباه موی خود را با ناخن و دندان از پوستش جدا میکند.
هوش مصنوعی: در چنین هوایی گلاب توری، جامهٔ کتان، خیش، سایهٔ بید، شراب، مجلس خلوت و ساقیان ماهرو لازم است.
هوش مصنوعی: شراب سرخ درخشان در چنین وقت خوشی سازگار و دلپذیر است، بهویژه اگر با نسیم شمال همراه باشد.
هوش مصنوعی: بندهٔ باد شمالم که سحرگاهان خوش و آرام با بوی غالیه از سوی غور میوزد.
هوش مصنوعی: چنان بر مستِ خفته میوزد که گویی حواس او از بهشت برین خبردار میشود.
هوش مصنوعی: اما باد شمال هرات یا خود هرات چگونه برای من خوش باشد، وقتی پادشاه و خداوندگار من در فراه است؟
هوش مصنوعی: او بزرگمرد دولت والا، پایهٔ دین حق، زیبایی کشور، سلطان و امیر، میرانشاه است.
هوش مصنوعی: خداوندگار و شاهنشاه و سروری است که زمانه بیهیچ اکراهی بندهٔ اوست.
هوش مصنوعی: وقتی تنها به لشکرگاه دشمن برای جنگ میرود، هیبت او از سرداران لشکر گرد برمیآورد و نابودشان میکند.
هوش مصنوعی: همانگونه که با پیدا شدن گوشهٔ کلاه خورشید ستارگان کلاه فرو مینهند و ناپدید میشوند، با آشکار شدن او نیز دیگران در برابرش فروتن میشوند.
هوش مصنوعی: سیاهی زرهی که بر جامه میپوشد بر او زیباتر از نقشهای دیبا جلوه میکند.
هوش مصنوعی: چون نقش پرچم او شیر سیاه است، شیر سیاه در نبرد دلیرتر میشود.
هوش مصنوعی: در هنگامی که مرد تیزبین به هر سو بنگرد جهان را پر از گرز و شمشیر و جنگ ببیند،
هوش مصنوعی: از ضربهٔ کوس و فریاد پهلوانان چنان میشود که از هراس، نطفه در پشت پدران به لرزه میافتد.
هوش مصنوعی: به هر جا که بخواهد در میدان نبرد فرو میرود، چنانکه شمشیر در تنها آسان فرو میرود، مانند جرعهای که در دهان فرو رود.
هوش مصنوعی: هنگامی که کار در جنگ سخت شود، پناه جهان به دو چیز اوست: بخت نیک و سپاهش.
هوش مصنوعی: خداوندگار من با باور درست یا با ضربهٔ سخت شمشیر، به روزگار پناه داده است.
هوش مصنوعی: چون شمشیر برکشد، بیآنکه درنگ کند، برای او فرقی نمیکند که با انبوهی از مردان زرهپوش روبهرو شود یا با پهلوانی بیزره.
هوش مصنوعی: همین گواهی مرا بس است؛ اگر از من گواه بخواهند، جنگاوران هرات و نیمروز گواه این سخناند.
هوش مصنوعی: در روز بزم، از تازگی و شرم چنان است که گویی نقشی نگاشته است که بر تخت نشاندهاند.
هوش مصنوعی: اگر کسی هزار گونه گناه در حق او کند، خود او بیش از آن هزار گناه برایش عذر میتراشد و میبخشد.
هوش مصنوعی: با رویی گشاده بر گناهکار لبخند میزند، چنانکه گویی خود بهرهای از خشم و کیفر ندارد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه بزرگ و خسرو، خدمت تو پایهٔ دولت و بنیاد افتخار و سرمایهٔ مقام است.
هوش مصنوعی: بازگشت هنر با افتخار به سیرت توست، همانگونه که بازگشت همهٔ آبها به سوی دریاست.
هوش مصنوعی: به سبب نیکوخویی تو، زبانها با رغبت به ستایش تو و لبها به بوسیدن خاک درگاهت پیش میآیند.
هوش مصنوعی: چیزی نمانده که ستارگان از گردونهٔ آسمان برای خدمت تو پیشانی بر زمین بگذارند.
هوش مصنوعی: در دشتی که در آن نبرد کنی، از خون دشمن چنان دریایی پدید میآید که مرگ با کشتی و قضا با شنا در آن پیش میروند.
هوش مصنوعی: مانند خوی تو و نهایت ستایش تو نه در عبارت میگنجد و نه در همانندها و تشبیهها.
هوش مصنوعی: اگر باید ستایشی درخور تو گفت، من ناتوان و کوتاهیکنندهام و سخنم کوتاه میماند.
هوش مصنوعی: در این کوتاهی سرزنشی بر من نیست، زیرا سخن هیچ کس به ژرفای آفرینش خداوند نمیرسد.
هوش مصنوعی: تا همیشه که کوه در سبکی مانند کاه نیست و کاه در استواری مانند کوه نیست،
هوش مصنوعی: دل نیکخواه تو مانند کوه استوار و نیرومند باد و چهرهٔ دشمنت از زندگی تباه مانند کاه زرد باد.
هوش مصنوعی: تو مانند فریدون بر تخت نشسته باشی و دشمنت مانند ضحاک در چاه افکنده شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ز بهر تهنیت عید بامداد پگاه
بر من آمد خورشید نیکوان از راه
چو چین کرته بهم بر شکسته جعد کشن
چو حلقه های زره پر گره دو زلف سیاه
نبیدنی به کف و هر دو رخ به رنگ نبید
[...]
مبارکی و سعادت نمود روی بشاه
از آن مبارک و مسعود تحفهای زاله
چه تحفه ایست ؟ یکی فر خجسته فرزندست
موافقان را شادی فزای و انده کاه
بشهریاری و شاهی تمام نسبت او
[...]
ز در درآمد دوش آن نگار من ناگاه
چو پشت من سر زلفین خویش کرده دو تاه
چگونه شاد شود عاشقی ز هجر غمی
که یار زیبا از در درآیدش ناگاه
ز شادمانی گفتم چو روی آن دیدم
[...]
گشادهروی و میان بسته بامدادِ پگاه
فروگذشت به کویم بتی به روی چو ماه
اگر زمهر بود بامداد نور جهان
ز ماه بود مرا نور بامداد پگاه
مهی که بود به قد سرو دلبرانِ سرای
[...]
سری که خلق جهانرا ویست پشت و پناه
امین دین الله است و سعد ملکت شاه
ستوده فخر خراسان محمد یوسف
که چون محمد و یوسف جمال دارد و جاه
اگر محمد و یوسف ندیده اند بهم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.