نخست آینهای بهر دیدن خود خواست
قرار کار، به خلق سرای امکان داد
به عقل آیه والایی دو عالم خواند
به عرش، پایهٔ بالایی نه ایوان داد
ز مرحمت، به طربگاه هشتمین ایوان
ضیاء مشعلهٔ اختران تابان داد
ز هفت منظر دیگر، به هفت سیاره؛
خجسته منزلی از ماه تا به کیوان داد
به خیل جن و به صف ملک، لباس وجود
ز فرط مرحمت و از کمال احسان داد
پس آنگه، از پی ایجاد ممکنات جهان
ز جود رونق بازار چار ارکان داد
به علم لم یزلی، کار جمله عالم را،
به آشنایی آبای سبعه فرمان داد
پدید کرد نبات و جماد از حکمت
وزان دو، رونق صحرا و زینت کان داد
شجر، ترنج و به و سیب روحپرور ریخت؛
حجر، زبرجد و یاقوت و لعل رخشان داد
نظاره کن که چه خاصیت و چه منفعت است
که او به باد شمال و به ابر نیسان داد؟!
گهی که این دم وافی به خاک دشت دمید
گهی که آن نم صافی به بحر عمان داد
هم این از آن دم جانبخش، بهر زیب جهان
چمن چمن سمن و، روضه روضه ریحان داد
هم آن از آن نم دلکش، برای زینت دهر؛
صدف صدف گهر و، رشته رشته مرجان داد!
در این دو آینه، چون آن صفا که خواست ندید؛
زلال صاف حیات از کرم به حیوان داد
ندید در طبقات صنوف حیوانی
ز عشق چون اثر، آن دم که جمله را جان داد
امانتی که شناساییش عبارت از اوست
چو عشق دید در انسان، به نوع انسان داد
به انبیا، که ز اسرار عشق آگاهند؛
خلافت بد و نیک جهان به برهان داد!
به اولیا، که ز صهبای معرفت مستند؛
شراب از خم تحقیق و، جام عرفان داد
به خسروان، که شبان رعیت از عدلند؛
به کف ز نیزهٔ فولاد، چوب چوپان داد
به ساکنان خرابات، داد معرفتی؛
که گوشمال حکیمان ملک یونان داد
به سالکان، که ره عشق او همیسپرند؛
لب خموش و دل تنگ و چشم حیران داد
تبارک الله، از آن مالک ممالک جود
که کام اهل جهان از گدا و سلطان داد
گهی سریر سلیمان، به دوش باد کشاند
گهی به مور سریر از کف سلیمان داد
کشید باز عنان سکندر، از ظلمات
به خضر، جام لبالب ز آب حیوان داد
دو تاجر متساوی متاع را، در دهر
یکی به سود حوالت، یکی به خسران داد
دو طایر متماثل جناح را، در شهر
یکی به قصر شهان جا، یکی به ویران داد!
دلیل قدرتش این بس بود، که افسر نور
ز مه گرفت و به خورشید داد، و آسان داد
گواه رحمتش این بس بود، که گوشهٔ امن
ز شه گرفت و به دوریش داد، و ارزان داد!
خموش باش دلا، جای خردهگیری نیست
مگو چرا ز فلان بستد و به بهمان داد
به حکم عقل حکیمان، چو حاکمی است حکیم؛
ز حکمت آنچه به هرکس ضرور دید آن داد
یکی به گوشهٔ میخانه جام باده گرفت
یکی به صفهٔ مسجد صلای ایمان داد
به این و آن چه عجب از ره ندامت و عجب
اگر نوید جنان یا وعید نیران داد؟!
خدای داند و، آن کش خدای کرد آگاه
که هر چه داد بهر کس، ز عدل و احسان داد
به شیخ، شهر، فقیری ز جوع برد پناه
به این امید که از جود خواهدش خوان داد
هزار مسأله پرسیدش از مسایل و گفت
که: گر جواب نگویی نبایدت نان داد!
نداشت حال جدل آن فقیر، شیخ غیور
ببرد آبش و، نانش نداد تا جان داد
عجب که با همهٔ دانایی این نمیدانست
که حق به بنده نه روزی به شرط ایمان داد!
من و ملازمت آستان پیر مغان
که جام می به کف کافر و مسلمان داد!
غرض، چو باعث ایجاد این جهان عشق است؛
تمام کار جهان را ز عشق سامان داد!
ز حسن و عشق، به هر گوشه فتنهها انگیخت؛
که شرح میدهمش، گرچه شرح نتوان داد
ز نور حسن، رخ شمع آشکار افروخت؛
سوز عشق، به پروانه داغ پنهان داد
به سرو جلوه شوخی، به فاخته فریاد؛
به گل تبسم شیرین، به بلبل افغان داد
به خواهش پدر، از صلب نطفهای انگیخت؛
به جذبه در رحم مادرانش سیلان داد!
در آن صدف، چو شد آن قطره منعقد چو گهر؛
به او ز لطف توانایی تن از جان داد
چو غنچه پرورش تن، به خون دل دادش
گذشت نه مه و، جایش چو گل به دامان داد
به شکریندهن نوشخند شیرینش
سفید شیر، ز سیمین حباب پستان داد
چو رفتهرفته به سرو قدش خرام آموخت
خجالت روش آهوی خرامان داد
ز سرمهاش، چو غزالان شوخ فارغ کرد؛
ز غازهاش، چو گل نوشکفته نسیان داد!
به غنچهٔ شکرین و، به نرگس نگرانش
تبسم و نگه آشکار و پنهان داد
به لعل کمسخنش، شوق خنده داد آن قدر؛
به جزع کم نگهش، میل غمزه چندان داد؛
که گاه خنده، چو پیمان به لعل نوشین بست؛
که وقت غمزه، چو رخصت به چشم فتان داد؛
به طرز خنده، ز جادوی ساحری دل برد؛
ز سحر غمزه، به هاروت بابلی جان داد
برای آنکه پریشان کند دل جمعی
ز سنبل سیهش کاکل پریشان داد
ز بهر آنکه فشاند نمک به زخم دلی
ز نازنین زنخش سیمگون نمکدان داد
به دور غبغبش، از زلف، رشتهها آویخت؛
ز سیم گویش و، از مشک ناب چوگان داد!
ز ابروان مقوس، سیه کمانی ساخت؛
به قصد اهل دلش، ناوکی ز مژگان داد!
قبای دلبری و نازش، آنچنان پوشید؛
که بر جبین بتان چین ز چین دامان داد
غرض، به زیور معشوقیش چنان آراست
کش از نظاره سرانگشتها به دندان داد
چه چاکها که نیفگند بر گریبانها
ره نسیم چو بر چاک آن گریبان داد
چو خضر خط، هوس آب زندگانی کرد؛
لبش سراغ سر چاه آن زنخدان داد
همه حدیث جفا خواند و، حرف جور نوشت؛
ادیب حسن، چو راهش سوی دبستان داد!
گرفت جا چو به حکم غرور بر سر زین
سمند ناز به میدان حسن جولان داد
کلاه غنج به سر، رایت دلال افراخت؛
سپاه غمزه و فوج کرشمه را سان داد
کشید خنجر بیداد از میان، و آنگاه؛
به قتل و غارت عشاق خسته، فرمان داد
در آن میانه دل زار من چو گشت اسیر
به دام زلف فگند و به دست هجران داد
مرا ز غیرت عشق است منتی، که چو غیر
مرا ز دادن دل منع کردو، خود جان داد
وگرنه آنچه کشیدم من از ملامت عشق
حکایتش نتوان کرد و شرح نتوان داد
به هرکه یار شدم، صاحب جنونم خواند؛
به هرکه حرف زدم، نسبتم به هذیان داد
دلم، که عمر شدش صرف باغبانی عشق؛
همیشه نخل وفا کشت و بار حرمان داد
سرم، که در قدم عشق سوده شد ز آغاز؛
در آخر افسرش از سایهٔ مغیلان داد!
بلی همیشه به سختی گذشت عمر کسی
که دل به عهدشکن یار سستپیمان داد
ز شوق، دست من از کار رفت و، آه که یار
به دست من نتواند ز ناز دامان داد
دل خراب من از عشق داد جان، بنگر
چگونه این ده ویران خراج سلطان داد؟!
ولی شکایتم از درد عشق، نیست به کس؛
تواند آنکه به من درد داد، درمان داد!
بس است آذر، از این گفتگو زبان دربند؛
کزین فزون نتوان زحمت عزیزان داد
دگر منال ز خار ملال، ای بلبل؛
کنون که ابر ز گل زینت گلستان داد
چو یونس، از شکم حوت، خسرو انجم؛
برآمد و حملش جا به صدر ایوان داد
هرآنچه دزد خزان برد، از خزانهٔ خاک
دوباره شاه بهارش ز راه احسان داد
زمین چو روضهٔ مینوست، منت ایزد را؛
که باغبانی این باغ را به رضوان داد
به عیش کوش و، به شادی گرای؛ کاین همه فیض
که دور چرخ به عالم، ز لطف یزدان داد
کنایهای است از این، کآسمان ز مام مراد
به دست حاجب درگاه خان بن خان داد
ابوالمظفر، ابوالفتح خان که از شوکت
شکست آل مظفر ز چوب دربان داد
بهین بهادر هوشنگ هوش، کاندر رزم؛
شکاف و رخنه ز خنجر به سنگ و سندان داد
گزین سپهبد جمشید شید، کاندر بزم
چراغ و شمع ز ساغر به قصر و ایوان داد
یگانهای که چنان بر بساط عدل نشست
که خاک شهرت کسری به باد نسیان داد
به هرکه خواست نویسد زمانه نامهٔ فتح
به نام نامی او، خامه زیب عنوان داد
دلاورا، تویی آن دادگر، ز دودهٔ زند؛
که داد خلق ز بیداد اهل طغیان داد
تو را چو داد به دارای مملکت ایزد
کسی که مژده به رای و خبر به خاقان داد
به هدیه لؤلؤ از بحر و در ز کان آورد
به رشوه مشک ز چین، لعل از بدخشان داد
ز درگه تو که خلقی به راحتند آنجا
نیم چو قابل، از آنم زمانه حرمان داد!
وگرنه پادشه اختران ز فرط کرم
به خار دشت و گل باغ، نور یکسان داد!
چو من، نداد در این عهد داد تحسین کس؛
که کس نه چون تو در این دور داد احسان داد!
مرا رسد اثر فیض از کف تو مدام
گهر همیشه به غواص بحر عمان داد
تو را بود نظر تربیت ز مهر پدر
همیشه نور به ماه آفتاب تابان داد
منم، که نیست چو من در زمانه درویشی؛
که از غمش نتواند خبر به سلطان داد
تویی که، غیر تو در روزگار نتواند؛
کسی که رابطهٔ مور با سلیمان داد
کریم خان کرم پیشه، آن سکندر عهد
که چین نزد به جبین، ملک چین به خاقان داد
ز پیر عقل، نشان بازجستم از لقبش؛
که بیلقب نتوان داد مدح آسان داد
لقب، امیر زمین، خسرو زمانش خواند؛
خطاب، داور گیتی، خدیو دوران داد!
به عجز گفت که: از خانی و ز سلطانی
به او لقب زره جاه و رتبه نتوان داد
ز جاه، حکم به نام هزار خان بنوشت؛
ز رتبه، راتبهٔ صد هزار سلطان داد
سپهبدی، که به شمشیر، فتح ایران کرد؛
شهنشهی، که به تدبیر نظم ایوان داد
به روز معرکه، شیراوژنی که از نی رمح؛
چو شیر بیشه، به شیر فلک نیستان داد
به وقت حادثه، رویینتنی که در صف رزم؛
کفن به دوش دلیران، ز تیغ عریان داد
خدیو عهد، که معمار قصر اقبالش؛
نخست پایهٔ ایوان به دوش کیوان داد
به بزم خسروی و، بارگاه جمشیدی
صفای خلد برین و بهشت رضوان داد!
ز خیل پادشهان، آنکه بر درش ره یافت؛
به شکر اینکه رهش در حریم ایوان داد؛
هزار سجده دمادم، به خاک درگه کرد؛
هزار بوسه، پیاپی، به پای دربان داد!
نماند غیر خراسان دیاری از ایران
که شوکتش نه در آنجا صلای احسان داد
دهم به مردم آن ملک مژده کز عدلش
کلید فتح خراسان، شه خراسان داد
چو طرح سان سپه، در کنار جیحون ریخت؛
چو عرض لشکر، در دشت زابلستان داد
به بانگ ولوله، پورپشنگ را لرزاند!
فشار زلزله، بر خاک پور دستان داد!
ز نور و ظلمت هم، صبح و شام تا برهند
به دست شحنهٔ گردون، ز عدل میزان داد
کرم نگر، که چو آباد کرد عالم را
خرابه از دل دشمن به جغد تاوان داد
کرا قرین تو گویم ز خسروان، که فلک
تو را ز عدل و کرم امتیاز از اقران داد!
سپهر، کام دل هر که را که مشکل دید؛
نگاه گوشهٔ چشم تو داد و، آسان داد
متاع ملک، که شاهان گران خریدندش؛
چو دید لایق آنت، زمانه، ارزان داد!
ز خار، شحنهٔ عدلت شکنجهای آراست؛
که بلبلی نکند از گل گلستان داد
حمایتت، چو به نظم زمان کرد اقبال؛
عنایتت، چو به کار سپهر سامان داد
به اقویا، ضعفا را چو میر و سرور ساخت؛
به اغنیا، فقرا را چو بار و مهمان داد
به پیش بلبل بیبال، باز بال افگند؛
به کام برهٔ بیشیر، شیر پستان داد
چو دید، صعوهای افتاده از آشیان بیپر؛
امین عدل تواش، جا به چشم ثعبان داد
چو دید از گله وامانده گوسفندی لنگ؛
شبان حفظ تو، جایش به دوش سرحان داد
به دستیاری جود، آن قدر که در همه عمر؛
به خلق، حاتم و یحیی و معن و قاآن داد
به یک دقیقه، گدای سرای احسانت؛
به سایلان جهان، صدهزار چندان داد!
نه نوحی و، بودت تیغ، کشتی و دریا؛
گهی رهاند ز طوفان، گهی به طوفان داد
نیی کلیم و، دو دستت ز جام و نیزه بود؛
که یاد از ید بیضا، نشان ز ثعبان داد
روان رستم و آرش، به موکب تو روان؛
جلادت تو، چو رخش ستیز جولان داد
همانت تیغ کج و، رمح راست پیش آورد؛
همینت تیز ز ترکش، کمان ز قربان داد
ز چرم ببر بیان، خصم پوشد از خفتان؛
چو رستم از دم تیغ تو بایدش جان داد
چرا که ببر، چو خود جان نبرد از دستت؛
چه سود از آنکه به غیری ز چرم خفتان داد؟!
زهی خدنگ ز بان آورت، که گاه جدل؛
جواب خصم دغل، از زبان پیکان داد!
شدند دوست، همه دشمنانت آخر، چون
دل رحیمت از اول خدای رحمان داد!
خدا یگانا، از راه لطف عام، ایزد؛
سه چار مزرعهام در قم و صفاهان داد
ولیکن، از ستم آسمان، در آن مدت
که داشتند رعایا ز جور سلطان داد
نکشتم و، چو دل دشمن تو گشت خراب؛
کنون خدا چو تو را جل شأنه این شان داد
کسی که قادر یکروزه قوت خویش نبرد
کنون تواند یکساله خرج دیوان داد
کسی که مالک یک مشت خاک نیز نبود
کنون ز ریع ده من، اجور دهقان داد!
چه میشود که نوازی مرا به فرمانی
که هیچکس نتواند جواب فرمان داد
اگر من از مدد بخت خرم تو کنم
زراعتی و توانم خراج سلطان داد
چه بهتر، ارنه بفرما که هرکه ملکم کشت
دهد چو ریع، نگوید ز راه احسان داد
در این قصیده، که رشک لآل عمان است
نخست محتشم از نظم زیب دکان داد
به این بضاعت مزجاة خامهٔ من نیز
نثار بارگهت کرد و، نظم دیوان داد
فقیرم و متزلزل ز محتشم، چه کنم؟!
توانم ار چه جواب ظهیر و سلمان داد!
ولی خوش است دل من، به اینکه داده استم
نثار خود به تو من، او به میر میران داد
همیشه تا ز نسیم بهار و باد خزان
توان طراوت باغ و شکست بستان داد
به دوستان مدهاد ایزدت به جز دل جمع
به دشمنان تو چون خاطری پریشان داد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به ستایش قدرت و جود خداوند و آثار عشق و محبت در جهان میپردازد. شاعر با توصیف خالق هستی، به خلقت موجودات و زیباییهای طبیعی اشاره میکند و همه چیز را به احسان و رحمت الهی نسبت میدهد. عشق به عنوان نیروی محرکه و دلیل وجود نشان داده شده و رابطه آن با باطن انسانها و پیامبران بیان شده است. در ادامه، شاعر بر وضعیت انسانها و تأثیر عشق و محبت در زندگی آنها تأکید میکند و به مقایسه میان زندگی افراد مختلف میپردازد. در نهایت، با بیان داستانهایی از تاریخ و ماضی، به فراخدستی خداوند و عدل او اشاره دارد و بر این مطلب تأکید میکند که همگان باید در شکرگزاری از این نعمتها بکوشند.
هوش مصنوعی: خداوند نخست آینهای خواست تا خود را در آن ببیند، و برای همین کار آفرینش را به آفریدن موجودات این جهانِ ممکن سامان داد.
هوش مصنوعی: به عقل، نشانهٔ برتری بر هر دو جهان را آموخت، و به عرش جایگاهی بالاتر از نُه آسمان بخشید.
هوش مصنوعی: از سر مهربانی، در فلک هشتم که بزمگاه ستارگان است، روشنایی مشعل ستارگان درخشان را قرار داد.
هوش مصنوعی: و از هفت فلک دیگر، به هر یک از هفت سیاره، از ماه تا کیوان، جایگاهی فرخنده بخشید.
هوش مصنوعی: از فراوانی مهربانی و کمال بخشش، به گروه جن و صف فرشتگان جامهٔ هستی پوشاند.
هوش مصنوعی: سپس برای پدید آوردن موجودات این جهان، از روی بخشش، چهار عنصر را رونق و کارکرد داد.
هوش مصنوعی: با دانش ازلی خود، اداره و فرمان کار همهٔ جهان را به هفت پدر یعنی هفت فلک سپرد.
هوش مصنوعی: از روی حکمت گیاه و جماد را آفرید، و از این دو، دشت را رونق و معدن را زیور بخشید.
هوش مصنوعی: درخت میوههایی جانافزا چون ترنج و به و سیب داد، و سنگ گوهرهایی چون زبرجد و یاقوت و لعل درخشان.
هوش مصنوعی: بنگر که خداوند چه ویژگی و سودی به باد شمال و ابر بهاری (نیسان) داده است!
هوش مصنوعی: گاهی باد شمال نفس وفادار خود را بر خاک دشت میدمد و گاهی ابر نیسان نم پاک خود را به دریای عمان میرساند.
هوش مصنوعی: باد با آن نفس جانبخش، برای آرایش جهان، چمنها پر از یاسمن و باغها پر از ریحان پدید آورد.
هوش مصنوعی: و ابر با آن نم دلپذیر، برای زیور روزگار، صدفها پر از مروارید و رشتههای مرجان پدید آورد.
هوش مصنوعی: چون در این دو آینه (گیاه و جماد) آن صفایی را که میخواست ندید، از بخشش خود آب زلال زندگی را به جانوران داد.
هوش مصنوعی: اما هنگامی که به همهٔ جانوران جان داد، در هیچیک از گونههای آنان نشانی از عشق ندید.
هوش مصنوعی: آن امانت الهی را که همان شناخت خداست، چون عشق را در انسان یافت، به نوع انسان سپرد.
هوش مصنوعی: به پیامبران که از رازهای عشق آگاهاند، با دلیل و حجت، جانشینی و سرپرستی نیک و بد جهان را داد.
هوش مصنوعی: به اولیا که از شراب معرفت مستاند، شراب از خم حقیقتجویی و جام عرفان بخشید.
هوش مصنوعی: به پادشاهان که با عدالت نگهبان رعیتاند، نیزهٔ فولادین را چون چوبدست چوپان به دستشان داد.
هوش مصنوعی: به ساکنان خرابات معرفتی داد که حکیمان یونان را ادب کرد و بر آنان برتری یافت.
هوش مصنوعی: به سالکانی که راه عشق او را میپیمایند، لب خاموش و دل تنگ و چشم حیران بخشید.
هوش مصنوعی: پاک و بزرگ است خداوندِ صاحب همهٔ قلمروهای بخشش که آرزوی همهٔ مردم، از گدا تا پادشاه، را برآورد.
هوش مصنوعی: گاهی تخت سلیمان را بر دوش باد روان کرد و گاهی تخت را از دست سلیمان گرفت و به مور داد؛ اشاره به داستان سلیمان و باد و مور.
هوش مصنوعی: اسکندر را از ظلمات ناکام بازگرداند و به خضر جامی لبریز از آب حیات داد.
هوش مصنوعی: از دو بازرگان با کالای یکسان، در روزگار، یکی را سود نصیب کرد و دیگری را زیان.
هوش مصنوعی: از دو پرندهٔ همانند، یکی را در کاخ شاهان جای داد و دیگری را در ویرانه.
هوش مصنوعی: برای دلیل قدرتش همین بس که تاج نور را از ماه گرفت و به خورشید داد و این کار را به آسانی کرد؛ یعنی نور ماه از خورشید است.
هوش مصنوعی: برای گواه رحمتش همین بس که آسودگی و گوشهٔ امن را از پادشاه گرفت و به درویش داد و به بهایی اندک داد.
هوش مصنوعی: ای دل، خاموش باش که جای خرده گرفتن نیست؛ مگو چرا از فلانی گرفت و به دیگری داد.
هوش مصنوعی: به داوری خرد حکیمان، خداوند فرمانروایی داناست و از روی حکمت به هر کس همان چیزی را داد که برایش لازم دید.
هوش مصنوعی: یکی را در گوشهٔ میخانه جام باده به دست داد و دیگری را بر سکوی مسجد به دعوت به ایمان واداشت.
هوش مصنوعی: چه جای شگفتی است اگر خدا به یکی به سبب پشیمانیاش مژدهٔ بهشت داد و به دیگری به سبب خودبینیاش بیم دوزخ؟ یعنی میخوارِ پشیمان ممکن است رستگار شود و زاهدِ خودپسند گرفتار.
هوش مصنوعی: تنها خدا و کسی که خدا آگاهش کرده میداند که هرچه به هر کس داد، از روی عدل و نیکی داد.
هوش مصنوعی: درویشی از گرسنگی به شیخ شهر پناه برد، به امید آنکه از بخشش، سفرهٔ نانی به او بدهد.
هوش مصنوعی: شیخ هزار مسئلهٔ شرعی از او پرسید و گفت اگر پاسخ ندهی، نباید به تو نان داد.
هوش مصنوعی: آن درویش توان بحث و جدل نداشت؛ شیخِ متعصب آبرویش را برد و به او نان نداد تا از گرسنگی جان سپرد.
هوش مصنوعی: شگفتا که شیخ با همهٔ دانشش این را نمیدانست که خداوند روزی بنده را به شرط ایمان نداده است.
هوش مصنوعی: من و خدمتِ درگاه پیر مغان که جام می را به دست کافر و مسلمان، هر دو، داد؛ یعنی بخشش بیتبعیض او را بر سختگیری شیخ برمیگزینم.
هوش مصنوعی: خلاصه، چون انگیزهٔ آفرینش این جهان عشق است، خداوند همهٔ کار جهان را با عشق سامان داد.
هوش مصنوعی: از حسن و عشق در هر گوشه شور و آشوبها برانگیخت که آن را شرح میدهم، هرچند شرحش ممکن نیست.
هوش مصنوعی: با نور زیبایی چهرهٔ شمع را آشکارا برافروخت و با سوز عشق بر دل پروانه داغی پنهان نهاد.
هوش مصنوعی: به سرو جلوهگریِ شوخ و به فاخته ناله داد؛ به گل لبخند شیرین و به بلبل فغان بخشید.
هوش مصنوعی: به خواستِ پدر، نطفهای از پشت او برانگیخت و با کششی آن را به رحم مادر روان کرد.
هوش مصنوعی: چون آن قطره در صدفِ رحم مانند مروارید بسته شد، از روی لطف به آن تن، به نیروی جان توانایی بخشید.
هوش مصنوعی: تنش را مانند غنچه با خون دل پرورش داد و چون نه ماه گذشت، او را چون گلی در دامان مادر نهاد.
هوش مصنوعی: به دهان شیرین و لبخندزنِ آن کودک، از پستانِ سیمینِ حبابمانند، شیر سفید داد.
هوش مصنوعی: چون کمکم به قامت سروگونهاش راه رفتن آموخت، رفتارش آهوی خرامان را شرمنده کرد.
هوش مصنوعی: چشمش را مانند آهوان شوخ از سرمه بینیاز کرد و رخسارش را چون گل تازهشکفته از سرخاب بینیاز ساخت.
هوش مصنوعی: به دهانِ غنچهمانند و شیرینش لبخند و به چشمِ نرگسمانندِ نگرانش نگاه داد، گاه آشکار و گاه پنهان.
هوش مصنوعی: به لبِ لعلگونِ کمسخنش چنان شوقی به خنده داد و به چشمِ کمنگاهش چنان میلی به غمزه بخشید،
هوش مصنوعی: که هنگام خنده، چون با لب شیرینش پیمان بست، و هنگام غمزه، چون به چشم فتنهگرش اجازه داد،
هوش مصنوعی: با شیوهٔ خندهاش دل از جادوگران ربود و با جادوی غمزهاش هاروتِ بابلی را به جانسپردن واداشت؛ یعنی از جادوگران افسانهای نیز افسونگرتر بود.
هوش مصنوعی: برای آنکه دل جمعی را پریشان کند، از سنبلِ سیاه موهایش کاکلی آشفته به او داد.
هوش مصنوعی: برای آنکه بر زخم دل عاشقی نمک بپاشد، از چانهٔ نازنینش نمکدانی سیمگون (چاه زنخدان) به او داد.
هوش مصنوعی: گرداگرد غبغبش رشتههایی از زلف آویخت؛ گویی از نقره گویی (چانه) و از مشک ناب چوگانی (زلف) به او داد.
هوش مصنوعی: از ابروان خمیدهاش کمانی سیاه ساخت و برای شکار دلباختگان، تیری از مژگان به او داد.
هوش مصنوعی: جامهٔ دلبری و ناز را چنان بر او پوشاند که چینِ دامنش بر پیشانی دیگر زیبارویان از رشک چین انداخت.
هوش مصنوعی: خلاصه، او را چنان به زیور معشوقی آراست که بینندگان از تماشایش از شگفتی انگشت به دندان گزیدند.
هوش مصنوعی: چون نسیم را به چاکِ گریبانش راه داد، چه بسیار عاشقان که از شوق گریبان خود را چاک زدند.
هوش مصنوعی: وقتی موی تازهرستهٔ پشت لب یار، مانند خضر، آرزوی آب حیات کرد، لب او نشانی چاهِ چانهاش را به آن داد. یعنی خط بر گرد لب و چانه دمید و آب حیات را در زنخدان یافت.
هوش مصنوعی: وقتی آموزگارِ زیبایی او را به مکتب فرستاد، او فقط داستان جفا خواند و حرف ستم نوشت. یعنی از آغاز جز بیوفایی و ستمگری نیاموخت.
هوش مصنوعی: وقتی از سر غرور بر زین نشست، اسب ناز را در میدان زیبایی به جولان درآورد.
هوش مصنوعی: کلاه عشوه بر سر گذاشت، پرچم دلبری برافراشت و از لشکر غمزه و دستهٔ کرشمه سان دید.
هوش مصنوعی: خنجر ستم را از کمر بیرون کشید و سپس به کشتن و غارت کردن عاشقان دلخسته فرمان داد.
هوش مصنوعی: در این میان، وقتی دل زار من اسیر او شد، آن را در دام زلف انداخت و به دست هجران سپرد.
هوش مصنوعی: از غیرت عشق سپاسگزارم؛ چون وقتی دیگری مرا از دل باختن بازداشت، غیرت عشق خود جان داد و نگذاشت از عشق دست بکشم.
هوش مصنوعی: وگرنه رنجی که من از سرزنشهای عشق کشیدم، نه میتوان حکایتش کرد و نه شرحش داد.
هوش مصنوعی: با هر کس دوست شدم، مرا دیوانه خواند و با هر کس سخن گفتم، حرفم را هذیان شمرد.
هوش مصنوعی: دل من که عمرش را در باغبانی عشق گذراند، همیشه نخل وفا کاشت و میوهٔ ناکامی و محرومی برداشت.
هوش مصنوعی: سر من که از آغاز در راه عشق ساییده شد، سرانجام تاجی جز سایهٔ خار مغیلان بیابان نیافت. یعنی پایان کارش آوارگی و سرگردانی بود.
هوش مصنوعی: آری، عمرِ کسی که دل به یارِ پیمانشکن و سستعهد بسپارد، همیشه به سختی میگذرد.
هوش مصنوعی: از شدت اشتیاق دستم از کار افتاد. دریغ که یار از روی ناز حاضر نیست دامنش را به دست من بدهد.
هوش مصنوعی: دل ویرانم از عشق جان سپرد. ببین این دهِ ویران چگونه خراج سلطان را پرداخت؛ یعنی دلِ خراب، جانش را خراجِ پادشاهِ عشق کرد.
هوش مصنوعی: اما از درد عشق به کسی شکایت نمیکنم، زیرا همان کسی که این درد را به من داد، میتواند درمانش را هم بدهد.
هوش مصنوعی: آذر، بس است؛ زبان از این گفتگو ببند، زیرا بیش از این نمیتوان عزیزان را به زحمت انداخت.
هوش مصنوعی: ای بلبل، دیگر از خارِ اندوه ناله مکن؛ اکنون ابر بهاری گلستان را با گل آراسته است.
هوش مصنوعی: خورشید که شاه ستارگان است، مانند یونس که از شکم ماهی بیرون آمد، از برج حوت بیرون شد و برج حمل او را در صدر ایوان نشاند. یعنی نوروز و آغاز بهار رسید.
هوش مصنوعی: هر چه دزدِ پاییز از گنجینهٔ خاک برده بود، شاهِ بهار از سر بخشش دوباره به آن بازگرداند.
هوش مصنوعی: خدا را سپاس که زمین مانند باغ بهشت شده است، زیرا باغبانی این باغ را به رضوان، نگهبان بهشت، سپرده است.
هوش مصنوعی: در پی خوشی باش و به شادی روی بیاور، زیرا این همه فیضی که گردش آسمان به لطف خداوند به جهان بخشیده است،
هوش مصنوعی: اشاره به این است که آسمان زمام کامروایی را به دست پردهدارِ درگاهِ خانِ خانزاده سپرده است. یعنی این خرمی نشانهٔ اقبال ممدوح است.
هوش مصنوعی: یعنی ابوالمظفر ابوالفتح خان، که شکوهش چنان است که چوبِ دربانش هم آل مظفر را شکست داد. «مظفر» و «فتح» در نام او با این معنا بازی لفظی دارد.
هوش مصنوعی: او بهترین دلاور و در هوش همچون هوشنگ است و در جنگ با خنجرش سنگ و سندان را میشکافد.
هوش مصنوعی: او سپهسالار برگزیده و درخشان همچون جمشید است و در بزم، ساغر شرابش کاخ و ایوان را مانند چراغ و شمع روشن میکند.
هوش مصنوعی: یگانهای است که چنان بر مسند عدالت نشست که آوازهٔ عدل انوشیروان را به دست فراموشی سپرد.
هوش مصنوعی: هرگاه روزگار بخواهد برای کسی فتحنامه بنویسد، قلم سرآغاز آن نامه را با نام بلند او میآراید.
هوش مصنوعی: ای دلاور، تو آن دادگرِ خاندان زند هستی که داد مردم را از ستم سرکشان گرفتی.
هوش مصنوعی: وقتی خداوند تو را به فرمانروای کشور (پدرت) بخشید، هر کس این مژده را به پادشاه رساند... جمله در بیتهای بعد کامل میشود.
هوش مصنوعی: هر کس این مژده را به فرمانروایان رساند، آنان در برابرش مروارید دریا و گوهر کان را هدیه کردند و مشک چین و لعل بدخشان را به او بخشیدند. یعنی رسیدن تو به فرمانروایی چنان خبر خوشی بود که پادشاهان برای آن گرانترین هدیهها را دادند.
هوش مصنوعی: از درگاه تو که مردم بسیاری در آن آسودهاند، چون شایستگی نداشتم، روزگار مرا محروم کرد.
هوش مصنوعی: وگرنه خورشید، که پادشاه ستارگان است، از بخشندگی بسیار به خار بیابان و گل باغ یکسان نور میدهد. یعنی بخشش تو همگانی است و محرومیت من از نالایقی خود من است.
هوش مصنوعی: در این روزگار هیچ کس مانند من حق ستایش را ادا نکرد، چون هیچ کس مانند تو در این دوران حق بخشش را ادا نکرد.
هوش مصنوعی: همیشه بهرهای از بخشش دست تو به من میرسد؛ همانگونه که دریای عمان همیشه به غواص مروارید میدهد.
هوش مصنوعی: تو از مهر پدرت پرورده شدهای و از او بهره میگیری؛ همانگونه که خورشید درخشان همیشه به ماه نور میدهد.
هوش مصنوعی: من درویشی بیمانندم که نمیتواند غم خود را به آگاهی پادشاه برساند.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که در این روزگار جز تو کسی نمیتواند میان موری مانند من و پادشاهی چون سلیمان پیوند برقرار کند.
هوش مصنوعی: آن پادشاه، کریمخانِ بخشنده و اسکندر روزگار است که بی آنکه اخم کند، سرزمین چین را به خاقان بخشید. یعنی کشورها را به آسانی میبخشد.
هوش مصنوعی: از خردِ کهنسال نشانی از لقب او پرسیدم، چون بیدانستن لقب، ستایش او را آسان نمیتوان به جا آورد.
هوش مصنوعی: خرد لقب او را «امیر زمین» و «خسرو زمان» گفت و او را «داور گیتی» و «خدیو دوران» خطاب کرد.
هوش مصنوعی: سپس با درماندگی گفت که به سبب بزرگی و مقامش نمیتوان به او لقب «خان» یا «سلطان» داد؛ این لقبها برای او کم است.
هوش مصنوعی: او از بزرگی خود فرمان فرمانروایی هزار خان را نوشت و از مقام خود به صد هزار سلطان مقرری داد.
هوش مصنوعی: سپهسالاری است که با شمشیر ایران را گشود، و شاهنشاهی است که با تدبیر به دربار و کشور نظم داد.
هوش مصنوعی: در روز جنگ، شیرافکنی است که مانند شیر بیشه، با نیزههای بسیارش برای برج اسد در آسمان نیزاری ساخت؛ یعنی نیزههایش تا آسمان میرسد.
هوش مصنوعی: در هنگام خطر، پهلوانی رویینتن است که در میدان جنگ با شمشیر برهنهاش دلاوران را کفنپوش کرد.
هوش مصنوعی: پادشاه روزگار است که سازندهٔ کاخ بختش نخستین پایهٔ ایوان را بر دوش کیوان نهاد؛ یعنی بنیاد بخت او بر بلندترین آسمان است.
هوش مصنوعی: او به بزم شاهانه و دربار جمشیدوار خود صفا و خرمی بهشت برین و بهشت رضوان را بخشید.
هوش مصنوعی: از میان پادشاهان، هر کس به درگاه او راه یافت، به شکرانهٔ آنکه به حریم کاخش راه داده شد،
هوش مصنوعی: پیاپی هزار بار بر خاک درگاه او سجده کرد و هزار بار پای دربانش را بوسید.
هوش مصنوعی: جز خراسان هیچ سرزمینی در ایران نماند که شکوه او در آنجا ندای بخشش سر نداده باشد.
هوش مصنوعی: به مردم خراسان مژده میدهم که به سبب دادگری او، شاهِ خراسان کلید گشودن خراسان را به او سپرده است؛ یعنی فتح آنجا نیز نزدیک است.
هوش مصنوعی: هنگامی که سپاه خود را در کنار رود جیحون آرایش دهد و در دشت زابلستان لشکرش را سان ببیند،
هوش مصنوعی: با غوغای سپاهش افراسیاب پسر پشنگ را به لرزه میاندازد و خاک گور رستم پسر دستان را به زلزله درمیآورد.
هوش مصنوعی: برای آنکه صبح و شام از کشمکش روشنایی و تاریکی آسوده شوند، از دادگری ترازویی به دست داروغهٔ آسمان داد؛ یعنی میان روز و شب نیز عدالت برقرار کرد.
هوش مصنوعی: بخشندگی او را ببین که چون جهان را آباد کرد و ویرانهای نماند، دل ویران دشمن را به جای ویرانهها به جغد غرامت داد.
هوش مصنوعی: از میان پادشاهان چه کسی را همتای تو بدانم، در حالی که آسمان تو را در دادگری و بخشندگی از همگنانت برتر کرده است.
هوش مصنوعی: آسمان آرزوی هر کسی را که دشوار دید، با نگاه گوشهٔ چشم تو و به آسانی برآورد.
هوش مصنوعی: کالای پادشاهی را که شاهان به بهای گران خریدند، روزگار چون تو را شایستهٔ آن دید، ارزان به تو داد.
هوش مصنوعی: داروغهٔ عدالت تو از خار ابزار شکنجهای ساخت تا هیچ بلبلی از گل گلستان شکایت و دادخواهی نکند.
هوش مصنوعی: هنگامی که حمایت تو به روزگار نظم بخشید و لطف تو کار آسمان را سامان داد، (دنبالهٔ سخن در بیت بعد است).
هوش مصنوعی: ناتوانان را بر نیرومندان فرمانروا و سرور کرد و تهیدستان را همچون یار و مهمان به توانگران سپرد.
هوش مصنوعی: باز شکاری بال خود را پیش بلبل بیبال انداخت و شیر درنده به برهٔ بیشیر پستان داد؛ یعنی در روزگار عدل تو دشمنان طبیعی به یاری ضعیفان برخاستند. در «شیر» میان شیر درنده و شیر نوشیدنی بازی شده است.
هوش مصنوعی: وقتی گنجشکی بیپر از آشیانه افتاده بود، نگهبان عدل تو او را در چشم اژدها جای داد تا ایمن بماند.
هوش مصنوعی: وقتی گوسفند لنگی از گله جا ماند، چوپانِ نگهبانی تو او را بر دوش گرگ نشاند.
هوش مصنوعی: آن مقدار که حاتم و یحیی و معن و قاآن با دست بخشندگی در همهٔ عمر به مردم بخشیدند، (دنباله در بیت بعد).
هوش مصنوعی: گدای درگاه احسان تو در یک لحظه صدهزار برابر آن را به نیازمندان جهان میبخشد.
هوش مصنوعی: نوح نیستی، اما شمشیرت هم کشتی است و هم دریا؛ گاهی کسی را از طوفان نجات میدهد و گاهی او را به طوفان میسپارد.
هوش مصنوعی: موسی نیستی، اما در دو دستت جام و نیزه است که یکی یادآور ید بیضا و دیگری نشانی از اژدهای عصای موسی است.
هوش مصنوعی: وقتی دلاوری تو اسب جنگ را به تاخت درآورد، روان رستم و آرش در رکاب تو روان شدند.
هوش مصنوعی: آن یکی (رستم) شمشیر خمیده و نیزهٔ راست پیش تو آورد و این یکی (آرش) تیر از ترکش و کمان از کماندان به تو داد.
هوش مصنوعی: دشمن همچون رستم از پوست ببر بیان جوشن میپوشد، اما از تیزی شمشیر تو باید جان بدهد.
هوش مصنوعی: زیرا وقتی خود ببر نتوانست جانش را از دست تو به در برد، چه سود که پوستش را برای جوشن به دیگری داده باشد؟
هوش مصنوعی: آفرین بر تیر سخنور تو که هنگام ستیز، پاسخ دشمن فریبکار را با زبان پیکان میدهد.
هوش مصنوعی: سرانجام همهٔ دشمنانت دوست تو شدند، چون خداوند رحمان از آغاز به تو دلی مهربان داده بود.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، خداوند از روی لطف همگانی خود چند مزرعه در قم و اصفهان به من داده است.
هوش مصنوعی: اما به سبب ستم روزگار، در آن مدتی که رعیت از ظلم پادشاه فریاد دادخواهی داشتند، (دنباله در بیت بعد).
هوش مصنوعی: آن زمینها را نکاشتم و مانند دل دشمن تو ویران شد؛ اکنون که خدا چنین مقام و شأنی به تو داده است، (دنباله در ابیات بعد).
هوش مصنوعی: کسی که توان به دست آوردن خوراک یک روزش را نداشت، اکنون میتواند هزینهٔ یک سالهٔ دیوان را بپردازد.
هوش مصنوعی: کسی که حتی یک مشت خاک نداشت، اکنون از حاصل ده مَن محصول مزد دهقان را میپردازد؛ یعنی در روزگار تو همه کامیاب شدهاند.
هوش مصنوعی: چه میشود اگر مرا با فرمانی بنوازی که هیچکس نتواند با آن مخالفت کند؟
هوش مصنوعی: اگر من با یاری بخت شاداب تو کشاورزی کنم و بتوانم خراج پادشاه را بپردازم، (دنباله در بیت بعد).
هوش مصنوعی: چه بهتر؛ وگرنه فرمان بده که هر کس زمین مرا کشت میکند، سهم حاصل را به من بدهد و آن را بخشش و احسان خود نشمارد.
هوش مصنوعی: در این قصیده که بر مرواریدهای دریای عمان رشک میبرد، نخستین بار محتشم با شعرش بازار را آراست؛ یعنی محتشم پیشتر در همین وزن و قافیه قصیده گفته است.
هوش مصنوعی: قلم من نیز با این سرمایهٔ اندک، این شعر را نثار درگاه تو کرد و به دیوان شعر افزود.
هوش مصنوعی: در برابر محتشم خود را فقیر و لرزان میبینم، چه کنم؟ هرچند میتوانم به ظهیر و سلمان پاسخ بگویم.
هوش مصنوعی: اما دلم از این خوش است که من نثار خود را به تو دادم و او نثارش را به میر میران داد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که نسیم بهار به باغ طراوت میدهد و باد پاییز بوستان را درهم میشکند، (دنباله در بیت بعد).
هوش مصنوعی: خداوند به دوستان تو جز آرامش خاطر ندهد، همانگونه که به دشمنانت پریشانخاطری داد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
دهندهای که به گل نکهت و به گل جان داد
به هرکس آن چه سزا بود حکمتش آن داد
به عرش پایه عالی به فرش پایهٔ پست
ز روی مصلحت و رای مصلحتدان داد
به دهر ظل خرد آن قدر که بود ضرور
[...]
مقدری که بگل نکهت و بگل جان داد
به هر که هر چه سزا دید حکمتش آن داد
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.