صبا به سبزه بیاراست دار دنیی را
نمونه گشت جهان مرغزار عقبی را
نسیم باد در اعجاز زنده کردن خاک
ببرد آب همه معجزات عیسی را
بهار در و گهر میکشد به دامن ابر
نثار موکب اردیبهشت و اضحی را
مذکران طیورند بر منابر باغ
ز نیم شب مترصد نشسته املی را
چمن مگر سرطان شد که شاخ نسترنش
طلوع داده به یک شب هزار شعری را
چه طعنهاست که اطفال شاخ مینزنند
به گونه گونه بلاغت بلوغ طوبی را
کجاست مجنون تا عرض داده دریابد
نگارخانهٔ حسن و جمال لیلی را
خدای عز و جل گویی از طریق مزاج
به اعتدال هوا داده جان مانی را
صبا تعرض زل بنفشه کرد شبی
بنفشه سر چو درآورد این تمنی را
حدیث عارض گل درگرفت و لاله شنید
به نفس نامیه برداشت این دو معنی را
چو نفس نامیه جمعی ز لشکرش را دید
که پشت پای زدند از گزاف تقوی را
زبان سوسن آزاد و چشم نرگس را
خواص نطق و نظر داد بهر انهی را
چنانکه سوسن و نرگس به خدمت انهی
مرتبند چه انکار را، چه دعوی را
چنار پنچه گشاده است و نی کمر بسته است
دعا و خدمت دستور و صدر دنیی را
سپهر فتح ابوالفتح آنکه هست ردای
ز ظل رایت فتحش سپهر اعلی را
زهی به تقویت دین نهاده صد انگشت
مثر ید بیضاست دست موسی را
نموده عکس نگینت به چشم دشمن ملک
چنانکه عکس زمرد نموده افعی را
ز کنه رتبت تو قاصر است قوت عقل
بلی ز روز خبر نیست چشم اعمی را
قصور عقل تصور کند جلالت تو
اساس طور تحمل کند تجلی را
به خاکپای تو صد بار بیش طعنه زدست
سپهر تخت سلیمان و تاج کسری را
روایح کرمت با ستیزهرویی طبع
خواص نیشکر آرد مزاح کسنی را
حرارت سخطت با گران رکابی سنگ
ذبول کاه دهد کوههای فربی را
دو مفتیاند که فتوی امر و نهی دهند
قضا و رای تو ملک ملک تعالی را
بهر چه مفتی رایت قلم به دست گرفت
قضا چو آب نویسد جواب فتوی را
تبارکالله معیار رای عالی تو
چو واجبست مقادیر امر شوری را
هر آن مثال که توقیع تو بر آن نبود
زمانه طی نکند جز برای حنی را
ز غایت کرم اندر کلام تو نی نیست
در اعتقاد تو ضد است نون مگر یی را
به هیچ لفظ تو نون هم به یی نپیوندد
وجود نیست مگر در ضمیر تو نی را
به بارگاه تو دایم به یک شکم زاید
زمانه صوت سؤال و صدای آری را
وجود بیکف تو ننگ عیش بود چنان
که امن و سلوت میخواند من و سلوی را
وجود جود تو رایج فتاد اگرنه وجود
به نیمه باز قضا میفروخت اجری را
زهی روایح جودت ز راه استعداد
امید شرکت احیا فکنده موتی را
چو روز جلوهٔ انشاد راوی شعرم
به بارگاه درآرد عروس انشی را
به رقص درکشد اندر هوای بارگهت
هوای مدح تو جان جریر و اعشی را
اگرچه طایفهای در حریم کعبهٔ ملک
ورای پایهٔ خود ساختند ماوی را
به پنج روز ترقی به سقف او بردند
چو لات و عزی اطراف تاج و مدری را
شکوه مصطفویت آخر از طریق نفاذ
ز طاقهاش درافکند لات و عزی را
طریق خدمت اگر نسپرند باکی نیست
زمانه نیک شناسد طریق اولی را
ز چرخ چشمهٔ تیغ تو داشتن پر آب
ز خصم نایژهٔ حلق بهر مجری را
ز باس کلک تو شمشیر فتنه باد چنان
که تیغ بید نماید به چشم خنثی را
همیشه تا که به شمشیر و کلک نظم دهند
به گاه خشم و رضا خوف را و بشری را
ترا عطیهٔ عمری چنانکه هیلاجش
کند کبیسهٔ سالش عطای کبری را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح ناصرالدین ابوالفتح به توصیف زیباییهای بهار و نعمتهای الهی میپردازد و مقام والای شاه را ستایش میکند. شاعر با استفاده از زبان طبیعت به تمجید از قدرت و کرامت او میپردازد و به تأثیر حاکمیتش بر مردم و دین اشاره میکند. همچنین، بارز است که ناصرالدین ابوالفتح به عنوان یک فرمانروای عادل به تصویر کشیده شده و زحمات او برای تقویت دین و کشور مورد ستایش قرار میگیرد. در نهایت، شاعرانگی و بلاغت سخن شاعر بر دقت نظر و شایستگیهای حاکم تأکید میکند.
هوش مصنوعی: باد بهاری دنیا را به زیبایی سبزهارایی کرد و این دنیا گلزار نمونهای از بهشت آخرت شده است.
هوش مصنوعی: نسیم باد، خاک را زنده و شاداب میکند و این کار به اندازهٔ معجزات عیسی (پیامبر) شگفتانگیز است.
هوش مصنوعی: بهار، با زیبایی و شکوه خود، به دامان ابرها طلا و جواهر میریزد و در این حال، خدمتگزار جشن اردیبهشت و عید قربانی (اضحی) است.
هوش مصنوعی: پرندگان نر بر منابر باغ (چوبهای بلند برای نشستن پرندگان) نشستهاند و در نیمه شب آمادهاند تا شعری را بخوانند.
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است که چمن به بیماری مبتلا شده باشد که شاخ نسترن (گلی زیبا و عطرآگین) در یک شب هزاران شعر را به بار آورده باشد؟ این تصویر به زیبایی و فراوانی شکوفههای نسترن اشاره دارد.
هوش مصنوعی: شاعران جوان و تازهکار مانند کودکان طعنههایی میزنند که به زیبا و محترم بودن سخن کسانی که در بلاغت و فصاحت مانند درخت طوبی (درختی بهشتی) رشد کردهاند، آسیب میزند.
هوش مصنوعی: کجاست مجنون (قصهگو و عاشق معروف) که بتواند زیبایی و حسن لیلی (عشقی که او را دیوانه کرده) را بشناسد و به دیگران بگوید؟
هوش مصنوعی: خداوند بزرگ به نظر میرسد که به واسطهٔ طبع و مزاج، هوا را به گونهای معتدل کرده که جان انسانی خوشبخت و با نشاط، مانند مانی (نقاش بزرگ ایرانی) را به وجود آورده است.
هوش مصنوعی: باد صبا شبی در عطر بنفشه وزید و از آنجا که سر بنفشه را برداشت، این آرزو را به دل نشانید.
هوش مصنوعی: گفتوگویی دربارهٔ زیبایی چهرهٔ گل و لاله آغاز شد و لاله از نسیمی که بهسوی آن میآمد، مفهوم این دو موضوع را دریافت کرد.
هوش مصنوعی: زمانی که نفس روحانی و معنوی جمعی از لشکر ناصرالدین ابوالفتح را مشاهده کرد، دید که آنها به طور نادرست و بیخود تقوا را زیر پا میگذارند.
هوش مصنوعی: سوسن به خاطر زیبایی و خوشبوییاش و نرگس به دلیل شکل خاص و زیباییاش در خدمت محبوبان هستند. این بیانگر این است که زیبایی و وجوه خاص هر یک از این گلها به آنها تواناییهایی در برقراری ارتباط و جلب توجه میدهد.
هوش مصنوعی: سوسن و نرگس به زیبایی و خدمت به آن نیکوپیکر (که اشاره به ناصرالدین ابوالفتح دارد) توجه و اهتمام دارند، پس چگونه میتوان این حقیقت را انکار کرد یا در مورد آن دعوایی داشت؟
هوش مصنوعی: درخت چنار در حال شکوفایی است و نی (نیزار) به خاطر زیبایی و زینت خود خود را محدود کرده است، همانطور که دعا و خدمت به مقامها و افراد بزرگ دنیایی را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: ابوالفتح، که شخصیتی برجسته و پیروزمند است، وقتی را به عنوان حاکم و صاحبکار خود انتخاب کرده، که آسمان پیروزیاش همچون ردایی است که سایهاش بر سر دیگر آسمانها افتاده.
هوش مصنوعی: دست موسی که به معجزهاش، یعنی ید بیضای معروف، اشاره دارد، به معنای تقویت دین به کار رفته و نشاندهندهٔ قدرت و تاثیر او در یاری دین و ایجاد پیروزی است. در این بیت، به قدرت ابوالفتح که به مانند دست موسی، دین را تقویت کرده، اشاره شده است.
هوش مصنوعی: عکس انگشتر تو در چشم دشمنان، مانند تصویری که افعی از زمرد نشان میدهد، باعث ترس و وحشت آنها شده است.
هوش مصنوعی: قدرت عقل از عمق مقام تو ناتوان است، زیرا کسی که از رازهای تو آگاه نیست، نمیتواند درک کند. برای مثال، چشمی که نابینا است، از اخبار روز بیخبر است.
هوش مصنوعی: عقل به خاطر عظمت و بزرگی تو نمیتواند به درستی درک کند که جلال تو چقدر زیاد است؛ مانند کوه طور که نمیتواند تجلی خداوند را تحمل کند.
هوش مصنوعی: آسمان به خدمتی که به تو دارد، هزار بار بیشتر از تخت سلیمان و تاج کسری تحقیر شده است.
هوش مصنوعی: عطر و بوی کرامت و بزرگواری تو با خصومت و دشمنی طبیعت، خواص نیشکر را به ذکر مرگامید و مزاح زخم برانگیخته است.
هوش مصنوعی: خشم تو مانند گرمای شدید، قدرتی دارد که سنگهای سنگین و عظیم را نرم کرده و مانند کاه فرومینآورد.
هوش مصنوعی: دو عالم فقهی هستند که دربارهٔ کارها و رفتارهای نیک و بد فتوا میدهند و این فتواها بر اساس قدرت تو (ناصرالدین ابوالفتح) در ادارهٔ امور کشور و سرنوشت مردم صادر میشود. در واقع، قضا و نظر تو بر تمام امور سلطنتی برتری دارد.
هوش مصنوعی: هر وقت مفتی (عالمان دین) قلم به دست گرفته و نظر خود را اعلام کند، قضا (سرنوشت) مانند آب، پاسخ فتوا (حکم) او را به راحتی مینویسد.
هوش مصنوعی: خدای را شکر که رأی و نظر بلندمرتبهٔ تو، معیار و معیاری است که برای تعیین مقدار امور مشورت و تصمیمگیری ضروری است.
هوش مصنوعی: هر چیزی که امضای تو بر آن نیست، زمان بههیچوجه آن را به پایان نمیرساند، مگر برای حنظله (که احتمالا مقصود شخص مهمی است).
هوش مصنوعی: در کلام تو به خاطر بزرگی و سخاوت تو هیچ کلمهای وجود ندارد که با «نون» (حرف «م» در زبان عربی) جدا شود، زیرا در ایمان و باور تو چیزی ضد و متضاد با «یی» (کلمهای که اشاره به وجود دارد) وجود ندارد.
هوش مصنوعی: در هیچ کلمهای نمیتوان به حرف "ی" (که از نون جداست) وابسته کرد، وجود "نی" فقط در دل تو یافت میشود.
هوش مصنوعی: همیشه در بارگاه تو، دنیا به طور مداوم سوالاتی را میپرسد و پاسخ مثبت را میجوید.
هوش مصنوعی: عدم وجود تو باعث ننگ زندگی است، مانند این که من و سلوی (غذای خوشمزهای که در عیش و خوشی بهکار میرود) را در زمانهایی ناامنی و دلهره بخوانند.
هوش مصنوعی: وجود بخشش و generosity تو به خوبی در میان مردم منتشر شده است، و اگر این بخشش نبود، قضا و سرنوشت نیمی از پاداشها را به فروش میبرد.
هوش مصنوعی: نعمتهای بخشش تو به قدری خوشبو و دلپذیر است که از راه لایق خود، امید به پیوستن انسانها به زندگی دوباره را زنده کرده و گنجی ارزشمند ایجاد کرده است.
هوش مصنوعی: چون روزی که راوی شعر، زیبایی را به نمایش بگذارد، عروس شعر نیز به بارگاه تو وارد میشود و خود را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: فضای بارگاه تو باعث میشود جان شاعران بزرگی چون جریر و اعشی به وجد بیاید و به شادی و رقص درآید.
هوش مصنوعی: به رغم اینکه گروهی در حریم کعبه، مرکز دین و قدرت، مکانی برای خود درست کردهاند که بالاتر از جایگاه خود باشد.
هوش مصنوعی: در مدت پنج روز، ترقی و پیشرفتی به او (ناصرالدین ابوالفتح) دادند که مانند لات و عزی، دو بت قدیم در اطراف تاج و ریاستش قرار گرفتند.
هوش مصنوعی: شکوه و عظمت خصوصیات پیامبر (مصطفی) از راه نفوذ و تاثیر او، لات و عزی (دو خدای باستانی عرب) را از عرصهای که در آن بودند، کنار زد و به زیر افکند.
هوش مصنوعی: اگر در راه خدمت دست رد بزنند، نگران نباشید، زیرا زمانه میداند که بهترین راه چیست و آن را خواهد شناخت.
هوش مصنوعی: از آسمان، تیغ تو مانند چشمهای پرآب و قوی است که خصم را در گردابی گرفتار میکند و اینچنین بر او مسلط میشود.
هوش مصنوعی: به خاطر قلم تو، فتنهها همچون شمشیر است، به گونهای که مانند تیغ بید، افراد بیعمل و منفعل را به روشنی نشان میدهد.
هوش مصنوعی: همیشه باید در زمان خشم و رضایت، با شمشیر و قلم به نظم و ترتیب بپردازند تا خوف و ترس را از بین ببرند و انسانیت را حفظ کنند.
هوش مصنوعی: تو را عطیهای دادهاند که مانند هیلاج (یکی از انواع خدمات و هدایا) سالیانهات را برکت دهد و این عطا همچون عطای بزرگ و عظیم است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۳۸
طریق خدمت اگر نسپرند باکی نیست
زمانه نیک شناسد طریق اولی را
به نکته، ننگ من از طرز انوری ست که گفت:
زمانه نیک شناسد طریق اولی را
سفر گزیدم وبشکست عهد قربی را
مگر به حله ببینم جمال سلمی را
بلی چو بشکند از هجر اقربا را دل
بسی خطر نبود نیز عهد قربی را
مرا زمانه به عهدی که طعنه ای می زد
[...]
اگر تو جلوه دهی قامت چو طوبی را
ز خلد باز ندانند دار دنیی را
گهی که سلسله زلف را بجنبانی
جنون شود متمنی عقول اولی را
ندید روی ترا بت پرست و گر بیند
[...]
قد تو داد به باد آبروی طوبی را
بهشت حور ز غیرت بهشت اعلی را
مرا از دیدهٔ معنی نظر به صورت تست
که صورت تو نماید کمال معنی را
به صورتت نگرد بتپرست گر مانیست
[...]
بسوخت آتش عشق تو زهد و تقوی را
بباد داد ورقهای درس و فتوی را
ز عاصفات خدا بحر قهر موجی زد
نهنگ عشق فرو برد طور موسی را
غرامتست نظر بر مهوسی که ندید
[...]
نقاب سنبل تر برشکن تجلّی را
بسوز زآتش عارض حجاب تقوی را
به باد رایحهٔ زلف عنبرین برده
هزار دفتر تعلیم و درس و فتوی را
تسلی دل عاشق به جز جمال تو نیست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.