با خلق چون حدیث کنم ز این ستارهها
با کودکان چه گویم ازین گاهوارهها
گهوارههای زرین بینی بر آسمان
همچون زمین غنوده در آن شیرخوارهها
چون کودکان به مادر گاهی شوند رام
با مهر و گه نفور شوند این ستارهها
خورشید را فروزه وزند ارنه در کفست
هردم چرا زبانه کشد زو شرارهها
سقط الزناد اوست تو گویی درین فضا
این جذوهها که بینی چون کوه پارهها
همواره گرد شمس بگردند این نجوم
چونانکه گرد قلعه طاغی سوارهها
این دانههای دُر که عروسان چرخ را
در گوش اندرون شده چون گوشوارهها
ناموس شمس را همه هستند متصل
چون دانههای لؤلؤ در سلک یارهها
این اختران که بینی بر برجها مدام
تابنده چون مصابیح اندر منارهها
هر یک نصاب خود را ملکیست چون زمین
کاقلیمهاست در وی و دزها و بارهها
از کوه و پشته گشته گرانپشت و کوهه شان
چون پشت سالخوردان از پشتوارهها
رگهای خاکشان همه نرم است از آبها
ستخوان کوهشان همه سخت از حجارهها
در جویبارهاشان روید درختها
در کوهسارهاشان باشد مغارهها
وز قلههای صعب کلانشان به اتفاق
آتش زند زبانه چو آب از فوارهها
اجرام مستنیرند اینان که روز و شب
از آفتاب باشدشان استنارهها
کشور خدای شمس منیرست و بهر خویش
آراست زین دوایر گردون ادارهها
اقلیم تیر از همه نزدیکتر بدو است
چون حاجیان خاص به دارالامارهها
ناهید باشد از بس وی در مدار خویش
دائر چنانکه خیره شود زو نظارهها
دیگر زمین که با ما ره طی کند مدام
از خواهران خویش همی بر کنارهها
مه گردوی بگردد و بر وی همیتند
فرمان پذیر تا چه بود زو اشارهها
در زمهریر ماه نه آبست و نه هوا
ایدر ندارد ایچ به جز سنگ خارهها
زین گونه بیست ماه فزون گرد اختران
باشد همی رونده چنان چون طیارهها
بهرام در مدار چهارم به صد شتاب
تازد چنانکه ترکان تازند بارهها
زین بعد چون بدان سو رفتی کواکبی
بینی به گردشند فزون از شمارهها
با اینکه از شماره فزونند ثبت شد
هفتاد و اند کوکبشان در اوارهها
برجیس در مدار ششم راه بسپرد
چابک چو از فلاخن مردان حجارهها
کیوان همیشتابد در هفتمین مدار
چون فارسان به معرکهها و اغارهها
و اندر مدار ثامن و تاسع دو روشنی
بینی ز اختران نه چو دیگر ستارهها
وان ثابتان جمله شموسند اگرچه تو
دانی به راه گمشدگانشان امارهها
چون رای با فروغ فروغی ذکاء ملک
سازند این شموس درخشان انارهها
آنکو به پای فکرش شاید شدن به چرخ
چون منجنیقها که گذاری به بارهها
دیباچه کلامش ام الکتاب فضل
بوسیدن رکابش خیرالزیارهها
ای در بیان مدح صفات کمال تو
قاصر زبان و کلک فصیح العبارهها
بر قینه مغنیه نظم دلکشت
هرگز کسی ندیده خلل ز استعارهها
آنجا که راه چاره شود بسته بر کسان
از رای روشن تو بجویند چارهها
داناتری به هر فن و هر کار و هر هنر
از مردم عرب به رسوم و به دارهها



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده با زبانی تصویری، دانش نوین اخترشناسی را شرح میدهد: خورشید در مرکز است و سیارهها از او جدا شدهاند و گرد او میچرخند. شاعر عطارد، زهره، زمین و ماه، مریخ، سیارکها، مشتری، زحل و دو سیارهٔ دورتر را به ترتیب برمیشمارد و ستارگان ثابت را خورشیدهای دیگر میداند. در پایان از روشنی این خورشیدها به اندیشهٔ روشن فروغی ذکاءالملک گریز میزند و دانش و سخنوری و چارهاندیشی او را میستاید.
هوش مصنوعی: چگونه دربارهٔ این ستارگان با مردم سخن بگویم و دربارهٔ این گهوارههای آسمانی به کودکان چه بگویم؟
هوش مصنوعی: در آسمان گهوارههایی زرین میبینی که در آنها سیارههایی مانند زمین، چون نوزادان شیرخوار، آرمیدهاند.
هوش مصنوعی: این ستارگان مانند کودکانی که با مادر رفتار میکنند، گاهی با مهر به خورشید نزدیک و رام میشوند و گاهی از او دور و رمیده میگردند.
هوش مصنوعی: گویا خورشید آتشزنه و سنگ چخماق در دست دارد؛ وگرنه چرا هر لحظه از او شرارهها زبانه میکشد؟
هوش مصنوعی: این پارههای آتشین که در فضا مانند تکههای کوه میبینی، گویی جرقههایی است که از آتشزنهٔ خورشید افتاده است؛ یعنی سیارهها از خورشید جدا شدهاند.
هوش مصنوعی: این ستارگان پیوسته گرد خورشید میچرخند، همانگونه که سواران گرد قلعهٔ یاغی حلقه میزنند.
هوش مصنوعی: این سیارهها مانند دانههای مروارید هستند که چون گوشواره در گوش عروسان آسمان آویختهاند.
هوش مصنوعی: همهٔ آنها به قانون و کشش خورشید پیوستهاند، مانند دانههای مروارید که در رشتهٔ دستبند به هم بستهاند.
هوش مصنوعی: این اختران که همواره در برجهای آسمان میبینی، مانند چراغهایی بر منارهها میدرخشند.
هوش مصنوعی: هر یک از آنها سرزمینی جداگانه مانند زمین است که در آن اقلیمها و دژها و باروها هست.
هوش مصنوعی: پشتشان از کوهها و تپهها سنگین و برآمده است، مانند پشت پیران که زیر بار خمیده است.
هوش مصنوعی: رگهای خاکشان از آبها نرم است و استخوان کوههایشان از سنگها سخت.
هوش مصنوعی: در کنار جویبارهایشان درخت میروید و در کوهستانهایشان غارها هست.
هوش مصنوعی: از قلههای بلند و سختگذرشان آتش زبانه میکشد، چنانکه آب از فواره میجهد؛ اشاره به آتشفشانها.
هوش مصنوعی: این سیارهها اجرامی روشنشدهاند، نه خودروشن، و شب و روز نور خود را از خورشید میگیرند.
هوش مصنوعی: خورشید درخشان فرمانروای این کشور است و از این مدارهای آسمانی برای خود دستگاه حکومت و اداره ساخته است.
هوش مصنوعی: سرزمین عطارد از همه به خورشید نزدیکتر است، مانند پردهداران خاص که در کاخ فرمانروا نزدیک او هستند.
هوش مصنوعی: پس از آن زهره است که چنان در مدار خود میچرخد و میدرخشد که چشم بینندگان خیره میشود.
هوش مصنوعی: سپس زمین است که پیوسته ما را با خود میبرد و در کنار خواهرانش، یعنی سیارههای دیگر، راه میپیماید.
هوش مصنوعی: ماه گرد زمین میچرخد و فرمانبردار بر گرد او میتند و چشم به اشارهٔ او دارد.
هوش مصنوعی: در سرمای ماه نه آب هست و نه هوا، و در آن جز سنگ سخت چیزی نیست.
هوش مصنوعی: بدینگونه بیش از بیست ماه گرد سیارهها میگردند و مانند پرندهها و پرندگان آهنین در حرکتاند.
هوش مصنوعی: مریخ در مدار چهارم با شتاب بسیار میتازد، چنانکه ترکان اسب میتازانند.
هوش مصنوعی: اگر از آنجا فراتر بروی، ستارگان کوچکی بیشمار میبینی که در گردشاند؛ اشاره به سیارکها.
هوش مصنوعی: با آنکه شمارشان بیحد است، هفتاد و چند تا از آنها در دفترهای اخترشناسان ثبت شده است.
هوش مصنوعی: مشتری در مدار ششم با چابکی راه میسپارد، مانند سنگی که مردان از فلاخن پرتاب میکنند.
هوش مصنوعی: زحل در مدار هفتم میشتابد، مانند سواران در میدان جنگ و تاختوتاز.
هوش مصنوعی: در مدار هشتم و نهم دو سیارهٔ روشن دیگر میبینی که مانند ستارگان دیگر نیستند؛ اشاره به اورانوس و نپتون.
هوش مصنوعی: آن ستارگان ثابت همه خورشیدند، هرچند تو آنها را تنها نشانههای راه برای گمشدگان میدانی.
هوش مصنوعی: این خورشیدهای درخشان همانند اندیشهٔ روشن فروغی ذکاءالملک روشنی میپراکنند؛ و شاعر از اینجا به ستایش او میپردازد.
هوش مصنوعی: او کسی است که با پای اندیشه میتواند به آسمان برسد، مانند منجنیقهایی که به باروها میگذارند تا بر آن بالا روند.
هوش مصنوعی: آغاز سخن او اصل و مادر کتاب فضیلت است و بوسیدن رکاب او بهترین زیارتهاست.
هوش مصنوعی: ای کسی که زبان و قلم سخنوران فصیح در بیان ستایش صفات کمال تو ناتوان است.
هوش مصنوعی: شعر دلنشین تو مانند کنیزکی خواننده است که هیچکس در استعارههایش عیب و کاستی ندیده است.
هوش مصنوعی: هر جا که راه چاره بر مردم بسته شود، از اندیشهٔ روشن تو چاره میجویند.
هوش مصنوعی: تو در هر دانش و کار و هنری داناتر هستی از عربها در آگاهی از آداب و رسوم و منزلگاههایشان.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چرخ کبود هرشب و رخشان ستارهها
دودیست زآتش من و در وی شرارهها
لاغر تنم ز گریه پر از قطرههای خون
باریک رشتهایست در او لعل پارهها
یکچند در نظاره رویت گذشت و نیست
[...]
در آتشم ز دیده شوخ ستارهها
در هیچ خرمنی نفتد این شرارهها!
خالی شده است از دل آگاه مهد خاک
عیسیدمی نمانده درین گاهوارهها
پهلو ز کار عشق تهی میکنند خلق
[...]
ای در بیان مدح و صفات کمال تو
قاصر زبان و کلک فصیحالعبارهها
دیباچه کلامت سردفتر کمال
بوسیدن رکابت خیرالزیارهها
برقینه مغنیه نظم دلکشت
[...]
سرگشته بانوان وَسَطِ آتشِ خِیام
چون در میانِ آبْ نُقُوش ستارهها
اطفالِ خردسال ز اطرافِ خیمهها
هرسو دوان چو از دِل آتشْ شَرارهها
غیر از جگر که دسترسِ اَشْقِیا نبود
[...]
چشمان پر فروغ تو دیگر ز یاد رفت
ابری سیاه آمد و گم شد ستارهها
آمیخت یاد سینهی پرتو فشان تو
در آسمان خاطره با ابرپارهها
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.