نظاره کن بدایع گردون را
تا پی بری صنایع بیچون را
تا بینی آن عجایب کز هر یک
کالیوه گشته مغز، فلاطون را
بنگر چگونه ساخته بی پرگار
نقاش صنع این همه برهون را
گر صانعش خدای نه، کی انباشت
از گوهر این سفاین مشحون را
از اندرون و بیرون چون پرداخت
این برکشیده طاق بی آهون را
در این مدارها که به اندازه
ترتیب داده مرکز و کانون را
در تار و پود دیبه زنگاری
کی برکشیده لؤلؤ مکنون را
جولاهه کی تواند با گوهر
دیبا همی ببافد اکسون را
ور گنبد است بی ستن و پایه
کی برفراشت گنبد وارون را
هرگز کسی به گنبد وارون دید
سیر رحی و گردش طاحون را
ترکی است آسمان که دگرگونه
دارد صباح و شام دگرگون را
گاه از فلق گذارد سیمین تاج
گاه از شفق عمامه گلگون را
گیرم که مدرک است همی گردون
ادراک بخش کبود گردون را
ای مانده چون جنین بدل گردون
چون پی بری حقایق بیرون را
دل از خرد به موجد کل بسته است
خاک فسرده و گل مسخون را
رستن ز خاک تیره کجا باشد
ترکیبی از عناصر معجون را
کی ره دهند در صف علیین
جسمی به بند سجین مسجون را
از علت العلل چه خبر باشد
معلول فوق و علت مادون را
مریخ اگر نشیند با ناهید
کی جای ریزد مرخون را
وان زهره گر فضایل برجیسی
داند کجا نوازد قانون را
تیر ار نیوشد از ماه افسانه
با خامه کی طرازد افسون را
کیوان به تیر اگر نگرد کمتر
چین افکند عذار شبه گون را
ماه ار ز نور خویش بدی تابان
هر ماهه نو نکردی عرجون را
ور مهر نور وجهه حق دیدی
نفروختی فروزان کانون را
ای خواجه زی خدای گرا وز خلق
زنجیر در گل دل مجذون را
دیان دین ترا طلبد زی او
بشتاب وهل جماعت مدیون را
جائی برو که بر در وی خورشید
خاضع شده است یوشع بن نون را
آنرا بجو که ز امرش او بارد
ماهی بکام پیکر ذوالنون را
گیرم که چهره زرد کنی چندانک
زرچوبه را بمانی و زریون را
زرچوبه چیست خود چه بود زریون
آنجا که بنگری زر مخزون را
زر نیز خود چه باشدی ای بازر
در خاک دیده پنهان قارون را
تا در درون دیده و دل داری
دیو پلید و اهرمن دون را
آلایشی است در تو که دامانت
خواهد پلیدکردن جیحون را
بشکن طلسم روح مکرم را
بگشای دیده آن دل مفتون را
آسوده کن خیال گرامی را
پاکیزه کن وثاق همایون را
بسیار خفته ماندی و نابینا
بیدار باشد و بینا اکنون را
گر رستمی بزور و فریدونی
بر خود مناز و منگر کایدون را
سیمرغ بود عاقله رستم را
برمایه بود دایه فریدون را
رو سجده کن به بارگهی روشن
پس برفروز چهره گلگون را
رو تکیه کن به قائمهای محکم
پس برفراز قامت موزون را
از گلرخان عصر عنب بستان
فرموش کن عصاره افیون را
بیراهه است و دیو و دده زنهار
بی رهنمای مسپر هامون را
دامان خاصهای به کف آر آنگه
از کف بهل چرا و چه و چون را
هرگز کجا توانی قائم داشت؟
بی متکا عمود فر ستون را
در احتجاج خصم فرو ماندی
موسی اگر نبودی هارون را
بر صخره کی کنیسه بنا کردی؟
عیسی اگر نخواندی شمعون را
نوح این سخن به سام همی میگفت
روزی که ساخت سوق ثمانون را
کاین جان رهین حکمت و فضلستی
بستان بها و در ده مرهون را
هرگز مدار منت از این مردم
زیرا که خوار بینی ممنون را
این آز شوخکن کندت جامه
رو از قناعت آور صابون را
سوگند میخورم که در این گیتی
کس نیست رسته منت گردون را
جز خواجه من آنکه ندارد چرخ
از طوق طاعتش سر بیرون را
فرخ نظام سلطنه کز دانش
نگشوده نامه خواند مضمون را
من خواجگان شناخته ام افزون
اما از او نیافتم افزون را
خواندم کتاب دولت سامانی
و آل سبکتکین و فریقون را
یکتن نیافتم که همالستی
این صاحب خجسته میمون را
فضلش نوشته دفتر انگلیون
هم نامه های هرمس و سمنون را
کلکش که جاذبستی رحمت را
تیغش که نایبستی طاعون را
آلوده با عبیر طبرزد را
پالوده از حریر طبر خون را
ز انصاف بیمری که خداداد است
این مقتدر عمید همایون را
گر برخلاف مصلحتش قانون
اجراء شود گزیند قانون را
ای صیت احتشام تو بگرفته
در شش جهت جزیره مسکون را
عفوی است در سرشت تراکان عفو
بر عم خود نبودی مامون را
قدسی است در نهاد تراکان قدس
بی شک نبوده زاده مظعون را
جودی است در وجود تراکان جود
هرگز نبوده احمد طولون را
جودت کم از شمر شمرد مانا
چه زنده رود را و چه جیحون را
دست سحاب نزد کفت ماند
مصدوقه ثلث و تسعون را
عمر و زبیدی ار نگرد تیغت
صمصام را ببخشد و ذوالنون را
بن مقله بر بمقله کشد از جان
آن خامه سیاه شبه گون را
عبدالحمید یحیی آموزد
از سهم و قوس تو الف و نون را
با چون توئی قیاس کجا شاید
این خواجگان بی هنر دون را
دانا چگونه ماند نادان را
رایج کجا نماید مغبون را
رنگ گهر نه بینی خارا را
طعم رطب نباشد زیتون را
میرا به مدحتت صدف طبعم
زاد است این لئالی مکنون را
من نیستم ازان شعرا کایشان
قائد شوند زمره ی غاوون را
در مدح هر خسیس فرو خوانند
شعری دو نامناسب و موزون را
وز فرط بی تمیزی بر مردان
مدح آنچنان کنند که خاتون را
نه زان عروضیان که به هر رکنی
نسبت دهند مطوی و مخبون را
نه زان مرائیان که بر ایشان حق
فرموده والذین یرائون را
بل مادح تو باشم و نستانم
در درگه تو افسر ارغون را
از لب پدید آرم معجز را
وز خامه فاش سازم افسون را
پیش ترانهٔ غزل نغزم
بونصر کی نوازد قانون را
روئینه شعر گویم در مدحت
روئین تن است زاده کتایون را
تا آب ماه بگذرد و ایلول
تشرین فراز بینی و کانون را
خواند دو جا فرشته یزدانی
دو سوره بر ز گفته بی چون را
بر طلعت تو سورهٔ کوثر را
بر دشمن تو سورهٔ ماعون را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ شگفتیهای آفرینش و زیباییهای جهان هستی است. شاعر خواستار تفکر و نگاه به دنیای اطراف میشود و به آثار بینظیر خداوند در آسمان و زمین اشاره میکند. او بر این نکته تأکید دارد که هیچکس نمیتواند به تنهایی به حقیقت وجود پی ببرد و همواره به دنبال نور حقیقت باید رفت. در نهایت، شاعر به ستایش شخصیتی بزرگ میپردازد که نه تنها عالم و فرزانه است، بلکه از دیگران متمایز و برتر میباشد. این شخصیت، نمایندهٔ علم و فضل، و همیشه در پی جود و بخشش است.
هوش مصنوعی: شگفتیهای آسمان را با دقت تماشا کن تا به آفرینشهای خدای بیچون پی ببری.
هوش مصنوعی: تا شگفتیهایی را ببینی که هر یک از آنها مغز فیلسوفی چون افلاطون را حیران و آشفته کرده است.
هوش مصنوعی: ببین که نقاش آفرینش چگونه بیپرگار این همه نشانه و برهان را ساخته است.
هوش مصنوعی: اگر سازندهٔ آن خدا نبود، چه کسی این کشتیهای پر (اجرام آسمانی) را از گوهر ستارگان انباشته میکرد؟
هوش مصنوعی: چه کسی درون و بیرون این طاق بلند بیآهن و بیستون را چنین آراسته و ساخته است؟
هوش مصنوعی: در این مدارهایی که مرکز و کانونشان را با اندازه و حساب دقیق مرتب کرده است.
هوش مصنوعی: چه کسی در تار و پود این پارچهٔ زنگاریرنگ آسمان، مرواریدهای پنهان (ستارگان) را نشانده است؟
هوش مصنوعی: کدام بافندهای میتواند دیبای گرانبهای گوهرنشانی چون آسمان را ببافد؟
هوش مصنوعی: و اگر آسمان گنبدی بیستون و پایه است، چه کسی این گنبد واژگون را برافراشته است؟
هوش مصنوعی: آیا کسی هرگز در گنبدی واژگون گردش و چرخش آسیاسنگ را دیده است؟ یعنی آسمان شگفتانگیزانه گنبدی است که چون آسیا میچرخد.
هوش مصنوعی: آسمان مانند زیباروی ترکی است که صبح و شام چهره و جامهاش را دگرگون میکند.
هوش مصنوعی: گاهی با سپیدهدم تاجی نقرهای بر سر میگذارد و گاهی با شفق دستاری سرخرنگ.
هوش مصنوعی: فرض کنیم که آسمان خود دارای ادراک باشد؛ باز باید کسی باشد که به این آسمان کبود ادراک بخشیده است.
هوش مصنوعی: ای کسی که مانند جنین در دل آسمان ماندهای، چگونه میتوانی حقیقتهای بیرون از آن را دریابی؟
هوش مصنوعی: خاک افسرده و گل گرمشده (یعنی انسانِ آفریده از خاک) به نیروی خرد، دل به آفرینندهٔ همهچیز بسته است.
هوش مصنوعی: موجودی که از آمیزش عناصر ساخته شده، چگونه میتواند از خاک تیره رهایی یابد؟
هوش مصنوعی: جسمی را که در بند زندان سجّین (دوزخ) گرفتار است، کی در صف علیّین (بهشت برین) راه میدهند؟
هوش مصنوعی: معلولهایی که بالاتر یا پایینتر قرار دارند، از علتالعلل یعنی خدا چه آگاهی میتوانند داشته باشند؟
هوش مصنوعی: اگر مریخ (خدای جنگ و خونریزی) کنار ناهید بنشیند، کجا جای ریختن خون را خواهد داشت؟ یعنی ستارگان به خود اختیاری ندارند.
هوش مصنوعی: و اگر زهره از فضیلتهای برجیس (مشتری) آگاه شود، دیگر کجا ساز قانون مینوازد؟
هوش مصنوعی: اگر عطارد از ماه افسانه بشنود، چگونه با قلم خود افسون و نوشته میآراید؟
هوش مصنوعی: اگر کیوان (زحل) کمتر به عطارد بنگرد، بر چهرهٔ سیاهرنگ خود چین میاندازد.
هوش مصنوعی: اگر ماه از نور خودش روشن بود، هر ماه به شکل شاخهٔ خشک خرما (هلال) از نو درنمیآمد.
هوش مصنوعی: و اگر خورشید روشنی روی حق را میدید، دیگر کانون آتشین خود را برنمیافروخت و به نور خود نمینازید.
هوش مصنوعی: ای سرور، به سوی خدا روی آور و از مردم بگسل، و دل دیوانهوار خود را در گل زنجیر مکن.
هوش مصنوعی: داور دین تو را به سوی خود میخواند؛ بشتاب و جماعت وامخواه و گرفتار دنیا را رها کن.
هوش مصنوعی: به درگاه کسی برو که خورشید به فرمان او برای یوشع بن نون فروتنی کرد و از رفتن بازایستاد.
هوش مصنوعی: آن خدایی را بجوی که به فرمانش ماهی، پیکر یونس (ذوالنون) را به کام خود فرو برد.
هوش مصنوعی: فرض کنیم که از ریاضت و ترس چهرهات را چنان زرد کنی که به زردچوبه و گیاه زریون مانند شوی.
هوش مصنوعی: زردچوبه و گل زریون چه ارزشی دارند، در جایی که زرِ اندوخته را میبینی؟ یعنی زردیِ چهره در برابر زرِ ناب ارزشی ندارد.
هوش مصنوعی: ای زردار، خودِ زر هم چه ارزشی دارد، وقتی دیدهای که قارون با گنجش در خاک پنهان شد؟
هوش مصنوعی: تا وقتی دیو ناپاک و اهریمن پست را در چشم و دل خود جا دادهای،
هوش مصنوعی: در تو آلودگیای هست که دامنت حتی رود جیحون را هم ناپاک میکند.
هوش مصنوعی: طلسمی را که روح گرامیات را در بند کرده بشکن و چشم دلِ فریفتهات را باز کن.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ ارجمندت را آرام کن و خانهٔ فرخندهٔ دلت را پاک کن.
هوش مصنوعی: مدتی دراز خفته و نابینا ماندی؛ اکنون بیدار و بینا باش.
هوش مصنوعی: اگر در زور مانند رستم و فریدون هم باشی، به خود مناز و به حال کنونیِ خود دل مبند.
هوش مصنوعی: رستم هم سیمرغ را نگهبان و پشتیبان داشت و فریدون را گاو برمایه دایگی کرد؛ پس هیچ پهلوانی بییاور نبوده است.
هوش مصنوعی: برو و در درگاهی روشن سجده کن، آنگاه چهرهٔ سرخت را تابان کن.
هوش مصنوعی: برو و به ستونی استوار تکیه کن، آنگاه قامت موزونت را برافراز.
هوش مصنوعی: از زیبارویان روزگار شیرهٔ انگور بگیر و شیرهٔ تریاک را فراموش کن؛ یعنی از تریاک دست بکش.
هوش مصنوعی: این راه بیراهه است و پر از دیو و درنده؛ زنهار که بیراهنما در این دشت گام نزنی.
هوش مصنوعی: دامن راهنمایی برگزیده را به دست بگیر و آنگاه چونوچرا را کنار بگذار.
هوش مصنوعی: چگونه میتوانی ستونی شکوهمند را بیتکیهگاه برپا نگه داری؟
هوش مصنوعی: اگر موسی نبود، هارون در حجت آوردن با دشمن درمیماند.
هوش مصنوعی: اگر عیسی شمعون را فرا نخوانده بود، او کی کلیسا را بر صخره بنا میکرد؟
هوش مصنوعی: نوح این سخن را روزی که شهر سوق ثمانین را ساخت به پسرش سام میگفت:
هوش مصنوعی: که این جان در گرو حکمت و فضیلت است؛ بهایش را بگیر و گرو را آزاد کن.
هوش مصنوعی: هرگز منت این مردم را مپذیر، زیرا کسی را که زیر بار منت است خوار میبینی.
هوش مصنوعی: این آز جامهات را چرکین میکند؛ برو و از قناعت صابون بیاور و آن را بشوی.
هوش مصنوعی: سوگند میخورم که در این جهان هیچکس از منت روزگار رها نیست.
هوش مصنوعی: جز سرور من، کسی که آسمان سر از حلقهٔ فرمانبرداری او بیرون نمیبرد.
هوش مصنوعی: نظامالسلطنهٔ فرخنده که از دانایی، مضمون نامهٔ گشودهنشده را میخواند.
هوش مصنوعی: من بزرگان بسیاری را شناختهام، اما کسی برتر از او نیافتهام.
هوش مصنوعی: تاریخ دولت سامانیان و غزنویان و آل فریغون را خواندم،
هوش مصنوعی: و یک تن را نیافتم که همتای این سرور فرخنده و خجسته باشد.
هوش مصنوعی: فضل او در کتاب انجیل و نیز در نوشتههای هرمس و سمنون ثبت شده است؛ یعنی آوازهٔ دانشش در کتابهای کهن آمده است.
هوش مصنوعی: قلم او رحمت را به سوی خود میکشد و شمشیرش در کشتن دشمنان جانشین طاعون است.
هوش مصنوعی: قلمش سخن را چون نبات آغشته به عبیر، شیرین و خوشبو میکند و شمشیرش خون را چنان روان میکند که گویی از پارچهٔ ابریشمی صاف شده است.
هوش مصنوعی: این وزیر توانا و فرخنده از انصافی بیچونوچرا برخوردار است که خدا به او بخشیده است.
هوش مصنوعی: اگر قانونی به زیان مصلحت خود او اجرا شود، باز هم قانون را بر سود خود برتری میدهد.
هوش مصنوعی: ای کسی که آوازهٔ شکوهت از هر شش سو سراسر جهانِ آباد را فرا گرفته است.
هوش مصنوعی: ای کانِ بخشش، در سرشت تو چنان گذشتی هست که مأمون هم در بخشیدن عمویش نداشت.
هوش مصنوعی: ای کانِ پاکی، در نهاد تو چنان پاکی و پارسایی هست که بیگمان پسر مظعون هم نداشت.
هوش مصنوعی: ای کانِ بخشندگی، در وجود تو چنان دهشی هست که احمد بن طولون هرگز نداشت.
هوش مصنوعی: گویی بخشش تو زایندهرود و جیحون را از برکهای کوچک هم کمتر میشمارد.
هوش مصنوعی: دست ابر در برابر دست بخشندهٔ تو مانند مشتی بسته است؛ در شمارش انگشتی، عدد نود و سه را با مشت بسته نشان میدهند و این نشانهٔ بخل است.
هوش مصنوعی: اگر عمرو زبیدی، پهلوان نامدار عرب، شمشیر تو را ببیند، شمشیرهای مشهورش صمصام و ذوالنون را از سر شرم به دیگری میبخشد.
هوش مصنوعی: ابن مقله، خوشنویس نامدار، قلم سیاه و شبقرنگ تو را از جان و دل چون سرمه به چشم میکشد.
هوش مصنوعی: عبدالحمید بن یحیی، دبیر نامدار، نوشتن «الف» و «نون» را از تیر و کمان تو میآموزد؛ یعنی در دبیری و سپاهیگری هر دو سرآمدی.
هوش مصنوعی: این بزرگان بیهنر و فرومایه را چگونه میتوان با کسی چون تو سنجید؟
هوش مصنوعی: دانا کی به نادان میماند و سکهٔ رایج و پرسود کی همانند کالای زیاندیده است؟
هوش مصنوعی: در سنگ خارا رنگ گوهر را نمیبینی و زیتون مزهٔ خرمای تازه را ندارد.
هوش مصنوعی: ای امیر، صدفِ طبع من برای ستایش تو این مرواریدهای پنهان را پدید آورده است.
هوش مصنوعی: من از آن شاعرانی نیستم که پیشوای گمراهان میشوند؛ اشاره به آیهٔ قرآن که گمراهان از شاعران پیروی میکنند.
هوش مصنوعی: آن شاعرانی که در ستایش هر فرومایهای دو بیتِ ناشایست اما موزون میخوانند.
هوش مصنوعی: و از بس تشخیص ندارند، مردان را چنان میستایند که گویی بانویی را میستایند.
هوش مصنوعی: از آن عروضدانان هم نیستم که تنها به نامگذاری زحافهای «مطوی» و «مخبون» بر هر رکن شعر سرگرماند.
هوش مصنوعی: از آن ریاکارانی هم نیستم که خداوند دربارهٔ ایشان «والذین هم یراؤون» را فرموده است.
هوش مصنوعی: بلکه ستایشگر تو هستم و در درگاه تو حتی تاج ارغون را هم در برابر آن نمیپذیرم.
هوش مصنوعی: با زبانم معجزه پدید میآورم و با قلمم جادو را آشکار میکنم.
هوش مصنوعی: در برابر ترانهٔ غزل زیبای من، ابونصر فارابی کی میتواند قانون بنوازد؟
هوش مصنوعی: در ستایش تو شعری رویین و آسیبناپذیر میگویم، همچنانکه اسفندیار، پسر کتایون، رویینتن بود.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که ماههای آب و ایلول بگذرند و تشرین و کانون فرا رسند، یعنی تا گردش ماهها و سالها برپاست.
هوش مصنوعی: فرشتهٔ خدا در دو جا دو سوره از کلام خداوند بیهمتا را میخواند.
هوش مصنوعی: بر چهرهٔ تو سورهٔ کوثر را، که نوید فراوانی نیکی است، و بر دشمنت سورهٔ ماعون را، که با «وای» آغاز میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.