شها ببین عمل عالم مکرم را
ببین جناب شریعتمدار اعظم را
روا بود که باسلام گوید المسلم
هر آنکه بنگرد این مفتی مسلم را
اگر نبود خود این پیشوای برصیصا
که بود زنده کند استخوان بلعم را
رساله ای که نوشته است دوش میخواندم
مگر که اخذ کنم حکمهای محکم را
بهر خطیش بدیدم هزار گونه خطا
درون هر رقمی صد هزار ارقم را
یکی به صفحه اول نوشته بد که حرام
مباح شد به مریدان اگر چه شلغم را
دیگر نوشته که مال یتیم اگر بینی
ببلع و هیچ میفکن بر ابروان خم را
ربودن بز و میش از میان مهرآباد
غنیمت است کنون چه زیاد و چه کم را
دگر نوشته که گشته است تازه زخم دلم
طبیب گفته علاجش چهار مرهم را
یکی زخان حسن آب و ملک مهرآباد
چنان برم که گرفتم حصار حاتم را
دوم به طشت طلا خون حلق یحیی را
بریزم و نهراسم تف جهنم را
سوم به فرق علی ضربت آنچنان بزنم
که آشکار کنم کار ابن ملجم را
چهارم آنکه چو احکام فلسفی خواندم
بباید آنکه مکذب شوم پسر عم را
شنیدم این حکمی دوش با مریدان گفت
چرا سجود کنید این خدای مبهم را
خدای را ز عناصر همی قیاس کنید
که عنصر است مؤثر جمیع عالم را
برو به خدمت مانکجی مجوس برس
اگر بخواهی تقلید حی اعلم را
شها مگر به سریر تو داد خویش آرم
به صولت تو نمایم علاج این غم را
مگر تو دیده اسفندیاریش بکنی
وگرنه بشکند این صدهزار رستم را
خدای را ملکا جرم خانه زاد چه بود
که ریخت ساقی گردون به جامش این سم را
سلیل شیر خدایم چه کرده ام که چو صید
بمن گماشته قهر تو این معلم را
ز اشتهای فزونی که دارد این ملحد
چو اژدها به نفس خشک میکند یم را
شنیده بودم اهریمن از طریق حسد
به خلد رفت و فریبنده گشت آدم را
کنون بدیدم بفریفت این مه طلعت
مهین جناب جلالت مآب صارم را
به اشتباه به درگاه صارم الدوله
ز پیش برد بسی باطل مجسم را
ایا شهی که نظیرت ندیده دیده دهر
مگر به چرخ چهارم مسیح مریم را
به قهر خویش بگو تا ز مهر زنده کند
پی نوشتن این قصه ابن اعثم را
ترا به تاج و به تخت و نگین شه سوگند
که بشکنند فرو حشمت کی و جم را
کز آتش دم شمشیر تیز خود ای شه
به خاندان وی افکن بساط ماتم را
فرو کش از دل سختش درخت نخوت را
برون کن از سر و مغزش غرور درهم را
بشکر آنکه خدا داد بر تو افسر و گفت
حمایتی کن شرع رسول خاتم را
اگر مخرب دین را رها کنی فردا
چه عذر داری پیغمبر مکرم را
منم وکیل ز شاهان شرع پیغمبر
که راضیند ز شاخه اش فروکشی نم را
به اعتقاد من از عدل شه نمی ترسد
کسی که خوف ندارد خدای عالم را
گر از سموم حسام تو بودش اندیشه
نمی شکست به هم شاخه های خرم را
نمی فزود به من مالیات ملکی خود
نمی ربود ز ناخن شکار ضیغم را
نمی گشود به سرباز شه طریق فرار
نمی نمود چنین کارهای اعظم را
کسی نمیشد بستی بسوی دارالکنز
کسی نمی دید اطریشی معمم را



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده هجویهای خطاب به پادشاه دربارهٔ حاج آقا محسن عراقی است. شاعر او را با طعنه «شریعتمدار اعظم» مینامد و با نقل احکامی ساختگی از رسالهاش، او را به حلالکردن حرام، خوردن مال یتیم، غصب ملک مهرآباد، دشمنی با خاندان پیامبر و انکار خدا متهم میکند. سپس شاعر که خود را سید و ستمدیده میخواند، از فریبخوردن صارمالدوله به دست او شکایت میکند. در پایان از شاه میخواهد به پاس پشتیبانی از شریعت او را کیفر دهد، زیرا کسی که از خدا نترسد از عدل شاه هم نمیترسد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، کارهای این عالِمِ بهظاهر محترم و این شریعتمدارِ بزرگ را ببین. لحن بیت طعنهآمیز است.
هوش مصنوعی: هر کس این مفتیِ مشهور را ببیند، سزاوار است با سلام، عبارت «المسلم» را بر زبان آورد؛ گویا اشارهای طنزآمیز به حدیث «مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبانش در امان باشند»، که درست برعکسِ حال اوست.
هوش مصنوعی: اگر این پیشوا که همانند برصیصای عابدِ گمراه است نبود، چه کسی استخوانهای بلعم باعور را زنده میکرد؟ یعنی او گمراهیِ زاهدان فریبخورده را دوباره زنده کرده است.
هوش مصنوعی: دیشب رسالهای را که او نوشته بود میخواندم، به این امید که احکام استوار شرعی از آن بیاموزم.
هوش مصنوعی: در هر سطرِ آن هزار گونه خطا دیدم و در هر نوشتهاش گویی صدهزار مار خوشخطوخال نهفته بود. میان «رقم» و «ارقم» بازی لفظی هست.
هوش مصنوعی: در صفحهٔ نخست نوشته بود که هر حرامی برای مریدانش حلال شده است، حتی شلغم؛ یعنی چیزی را که خود حلال است، به طنز در شمار مباحشدهها آورده است.
هوش مصنوعی: در جای دیگر نوشته بود که اگر مال یتیم دیدی، آن را ببلع و حتی ابرو هم در هم نکش.
هوش مصنوعی: و نوشته بود که ربودن بز و میش از مهرآباد، چه کم و چه زیاد، اکنون غنیمت به شمار میآید.
هوش مصنوعی: باز نوشته بود که زخم دلم تازه شده و پزشک برای درمانش چهار مرهم تجویز کرده است. از اینجا سخنان او به زبان خودش نقل میشود.
هوش مصنوعی: مرهم نخست این است که آب و ملک مهرآباد را چنان از خان حسن بگیرم که گویی دژ حاتم را فتح کردهام.
هوش مصنوعی: مرهم دوم این است که خونِ گلوی یحیای پیامبر را در تشت طلا بریزم و از گرمای دوزخ نترسم.
هوش مصنوعی: مرهم سوم این است که چنان ضربتی بر سر علی بزنم که کار ابن ملجم را دوباره آشکار کنم.
هوش مصنوعی: مرهم چهارم این است که چون احکام فلسفی را خواندهام، باید پسرعموی پیامبر، یعنی علی، را انکار کنم.
هوش مصنوعی: شنیدم دیشب به مریدانش گفته است: چرا این خدای مبهم و ناپیدا را سجده میکنید؟
هوش مصنوعی: و گفته است: خدا را با عناصر بسنجید، زیرا عنصرها هستند که در همهٔ جهان اثر میگذارند. شاعر او را به طبیعتگرایی و انکار خدا متهم میکند.
هوش مصنوعی: و گفته است: اگر میخواهی از مجتهدِ زندهٔ داناتر تقلید کنی، برو و در خدمت مانکجیِ زرتشتی باش. طعنهای است به بیدینی او.
هوش مصنوعی: ای شاه، امیدوارم دادخواهیام را به تخت تو برسانم و با شکوه و قدرت تو این اندوه را درمان کنم.
هوش مصنوعی: مگر تو چشمِ اسفندیاری او را، که تنها جای آسیبپذیر اوست، کور کنی؛ وگرنه او صدهزار رستم را هم شکست میدهد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، به خدا سوگند، گناهِ این بندهٔ خانهزاد چه بود که ساقی روزگار این زهر را در جام او ریخت؟
هوش مصنوعی: من از نسل علی، شیر خدا، هستم؛ چه کردهام که خشم تو این جانور شکاریِ آموخته را بر من گماشته تا مرا مانند شکار بگیرد؟
هوش مصنوعی: این بیدین از شدت آزمندی، مانند اژدها با یک نفس دریا را خشک میکند.
هوش مصنوعی: شنیده بودم که اهریمن از سر حسد به بهشت رفت و آدم را فریب داد.
هوش مصنوعی: اکنون دیدم که این خوشسیما جنابِ بزرگ و باشکوه، صارمالدوله، را فریب داده است.
هوش مصنوعی: او به نیرنگ، دروغها و باطلهای بسیاری را به درگاه صارمالدوله برد و پیش برد.
هوش مصنوعی: ای شاهی که چشم روزگار همانندت را ندیده است، مگر عیسی پسر مریم را در آسمان چهارم.
هوش مصنوعی: به خشم خود فرمان بده که از سر مهربانی، ابن اعثمِ تاریخنگار را زنده کند تا این ماجرا را بنویسد.
هوش مصنوعی: تو را به تاج و تخت و نگین شاهیات سوگند میدهم، همانها که شکوه کیخسرو و جمشید را در هم میشکنند.
هوش مصنوعی: ای شاه، با آتشِ لبهٔ شمشیر تیزت، بساط عزا را در خاندان او بگستران.
هوش مصنوعی: درخت خودپسندی را از دل سخت او برکن و غرورِ آشفته را از سر و مغزش بیرون کن.
هوش مصنوعی: به شکرانهٔ اینکه خدا تاج پادشاهی به تو داد و فرمود از شریعت پیامبر خاتم پشتیبانی کن.
هوش مصنوعی: اگر ویرانکنندهٔ دین را رها کنی، فردای قیامت پیش پیامبر گرامی چه عذری خواهی داشت؟
هوش مصنوعی: من از سوی پیشوایان شریعت پیامبر وکیل هستم و آنان خشنودند که تو شاخهٔ او را بیآب و خشک کنی، یعنی ریشهاش را بخشکانی.
هوش مصنوعی: به باور من، کسی که از خدای جهان نمیترسد، از عدالت شاه هم بیمی ندارد.
هوش مصنوعی: اگر از باد زهرآگینِ شمشیر تو بیم داشت، شاخههای سرسبز را نمیشکست، یعنی به مردم آباد و آسوده آسیب نمیزد.
هوش مصنوعی: اگر از تو میترسید، مالیات ملک خود را بر گردن من نمیافزود و شکار را از چنگال شیر نمیربود.
هوش مصنوعی: و راه فرار را برای سربازان شاه باز نمیکرد و چنین کارهای بزرگ و زشتی انجام نمیداد.
هوش مصنوعی: و کسی به سوی «دارالکنز» به بست نمینشست و کسی اتریشیِ عمامهبهسر نمیدید؛ ظاهراً اشاره به پناهبردن به بیگانگان یا بیگانهای در جامهٔ روحانی است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ز فضل داشته آدمی و آدم را
ز صنع ساخته هشده هزار عالم را
زهی به تیغ شجاعت گرفته عالم را
حدیث جنک تو جان تازه کرد ستم را
ابولمظفر منصور قاسم پرناک
که جرعه نوشی جامت نمیسزد جم را
غمی نماند جهان را بیمن دولت تو
[...]
منم که یافته ام ذوق صحبت غم را
به صبح عید دهم وعده ی شام ماتم را
ز لاف صبر بسی نادمیم، طعنه مزن
مروت که ملامت بلاست ملزم را
به لذت ابد ار زنم او دلا مژده
[...]
گذاشتیم به اغیار زلف پر خم را
به دست دیو سپردیم خاتم جم را
حریم سینه عاشق عجب شبستانی است
که یک هواست در او شمع سور و ماتم را
مکن به عشق سخن نقل ای خرد برخیز
[...]
منم که داغ دلم دشمن است مرهم را
نمیدهم به شب قدر روز ماتم را
خدنگ یار مگر چاک سینهام بگشود؟
که سوخت شعله طوفان عشق عالم را
به گلشنی که نسیم دلم گذشته بر آن
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.