از غیرت رکابت از دیده خون روان است
اما چه می توان کرد پای تو در میان است!
پاس ادب فکنده است بر صدر جای ما را
هر چند سجده ما بیرون آستان است
در پله ترقی است مشرب چو عالی افتاد
از خاک زود خیزد تاکی که خوش عنان است
مهر لب خموشی است دستی که خالی افتاد
آن را که خرده ای هست چون غنچه صد زبان است
با قامت خم از عمر استادگی مجویید
پا در رکاب باشد تیری که در کمان است
از جویبار همت تخمی که آب گیرد
گر زیر خاک باشد بالای آسمان است
در گلشنی که گلها دامنکشان گذشتند
بلبل ز ساده لوحی در فکر آشیان است
سیلاب غافلان را از دیده می برد خواب
خواب مرا گرانی از عمر خوش عنان است
دنبال ماندگان را هر کس که دست گیرد
در منزل است هر چند دنبال کاروان است
از پای خفته ماست منزل بلند صائب
عمر ره است کوته تا کاروان روان است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل صائب از رشک به رکاب معشوق آغاز میشود و سپس به مضمونهای اخلاقی میرسد: ادب و همت مایهٔ بلندی است، تهیدستی زبان را میبندد و دارایی آن را میگشاید، و عمرِ پیری که قامتش خمیده، رو به رفتن است. شاعر دل بستن به باغ ناپایدار دنیا را سادهلوحی میشمارد، دستگیری از واماندگان را خودِ رسیدن به منزل میداند و در پایان میگوید دوری راه از سستی خود ماست و با حرکت، راه کوتاه میشود.
هوش مصنوعی: از رشک به رکاب تو که پایت در آن جای دارد، از چشمم خون جاری است؛ اما چارهای نیست، چون پای تو در میان است و نمیتوان بر آن خرده گرفت. «پای کسی در میان بودن» در اینجا هم به معنای قرار داشتن پای معشوق در رکاب است و هم به معنای دخیل بودن او در کار.
هوش مصنوعی: رعایت ادب ما را در صدر مجلس نشانده است، هرچند سجدهمان را بیرون از آستانه به جا میآوریم. یعنی فروتنی و ادب، مایهٔ بلندی مقام است.
هوش مصنوعی: کسی که طبع و مشربش بلند باشد، همواره رو به پیشرفت است؛ همچنان که تاکِ خوشرشد زود از خاک برمیخیزد و بالا میرود.
هوش مصنوعی: دستِ خالی و تهیدستی، مُهر خاموشی بر لب میزند؛ اما کسی که اندکی مال دارد، مانند غنچه که زر در دل دارد، صد زبان پیدا میکند و پرگو میشود.
هوش مصنوعی: از کسی که قامتش از پیری خمیده است، انتظار ماندگاری عمر نداشته باشید؛ همچنان که تیری که در کمانِ خمیده نهاده شده آمادهٔ رفتن است و پایش در رکاب است.
هوش مصنوعی: دانهای که از جوی همت آب بخورد، اگرچه زیر خاک باشد، مقامش از آسمان بالاتر است. یعنی همت بلند، خاکنشین را هم سربلند میکند.
هوش مصنوعی: در باغی که گلها دامنکشان رفتهاند و نماندهاند، بلبل از سادهدلی هنوز در اندیشهٔ ساختن آشیانه است. کنایه از دل بستن به دنیای ناپایدار است.
هوش مصنوعی: سیلاب، خواب را از چشم غافلان میبرد و بیدارشان میکند؛ اما خوابِ مرا تندرفتنِ عمر سنگینتر کرده است. یعنی شتاب عمر به جای آنکه مرا بیدار کند، غفلتم را بیشتر کرده است.
هوش مصنوعی: هر کس دست واماندگان و عقبماندگان را بگیرد، هرچند خود در پی کاروان باشد، در حقیقت به منزل رسیده است.
هوش مصنوعی: صائب، دوری منزل از سستی و پای خفتهٔ ماست؛ تا کاروان در حرکت است، راهِ عمر کوتاه است و به مقصد میرسد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا چشم برندوزی از هرچه در جهان است
در چشم دل نیاید چیزی که مغز جان است
در عشق درد خود را هرگز کران نبینی
زیرا که عشق جانان دریای بیکران است
تا چند جویی آخر از جان نشان جانان
[...]
جانم فدای جانان گر میل او به جان است
فرمان دلپذیرش بر جان ما روان است
در پای سرو قدش افتادهام به خواری
من خاک آستانت، رویم به آستان است
از دل سوی زبانم، آتش زند زبانه
[...]
هر قطرهای از این بحر دریای بیکران است
در چشم ما نظر کن بنگر که عین آن است
هر آینه که بینی تمثال او نماید
آئینه این چنین بود تمثال آن چنان است
زنده دلان عالم دارند حیاتی از وی
[...]
از غیرت رکابت از دیده خون روان است
اما چه می توان کرد پای تو در میان است!
سر جوش نوبهارست روی شکفته تو
رنگ شکسته من ته جرعه خزان است
از شکوفه عاشقان را در خاک و خون کشد عشق
[...]
گفتم که روی خوبت از من چرا نهان است
گفتا تو خود حجابی ورنه رخم عیان است
گفتم که از که پرسم جانا نشان کویت
گفتا نشان چه پرسی آن کوی بی نشان است
گفتم مرا غم تو خوشتر ز شادمانی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.