این ز همت خالی و آن از طبع پر می شود
دست عالی زین سبب بهتر ز دست سافل است
چون بود انگور شیرین، باده گردد تلخ تر
می شود دیوانگی کامل، خرد چون کامل است
خرمن بی حاصلان از خوشه پروین گذشت
دانه امید صائب همچنان زیر گل است
هر که بر دوش است بارش در تلاش منزل است
راحت منزل ندارد هر که بارش بر دل است
بس که دلها از تماشای تو گردیده است آب
از سر کوی تو بی کشتی گذشتن مشکل است!
پنجه فولاد می تابد نگاه عجز ما
گر ببندد چشم ما را، حق به دست قاتل است
آهوی مشکین به آسانی نمی آید به دام
در کمند آوردن خوبان نوخط مشکل است
خاطر لیلی غبارآلود غیرت می شود
ورنه پیش چشم مجنون هر سیاهی محمل است
در کنار جسم جان را از کدورت چاره نیست
خاک می لیسد زبان موج تا در ساحل است
حسن را خودداری از اظهار مانع می شود
ورنه بهر عندلیبان غنچه هم خونین دل است
در زمین پاک ما ریگ روان حرص نیست
از رگ ابری مراد مزرع ما حاصل است
هیچ چشمی در غبار سرمه حیرت مباد!
زنده از دریاست ماهی و ز دریا غافل است
این که دست علو را از سفل بهتر گفته اند
این کرامت تا نپنداری غنا را حاصل است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل از مضمونهای جداگانه و تمثیلهای سبک هندی ساخته شده است. شاعر از برتری دست بخشنده بر دست گیرنده و نسبت خرد با دیوانگی عاشقانه سخن میگوید و از بیحاصلی امید خود در برابر کامیابی بیهنران گله میکند. در میانه به اثر نگاه عاشق، دشواری به دام آوردن خوبان، رشک لیلی و کدورت جان در قید تن میپردازد. سرانجام قناعت را میستاید، از غفلت انسان به مانند ماهیِ بیخبر از دریا یاد میکند و تأکید میکند که برتری دست بالا از بخشش است نه از ثروت.
هوش مصنوعی: دست بخشنده از سر همت و بخشش خالی میشود و دست گیرنده از سر آز و طمع پر میشود. برای همین گفتهاند دست بالا (دهنده) از دست پایین (گیرنده) بهتر است.
هوش مصنوعی: هرچه انگور شیرینتر باشد، شرابش تلختر و تندتر میشود. همینگونه هرچه خرد کاملتر باشد، دیوانگی عاشقانه هم کاملتر میشود.
هوش مصنوعی: خرمن کسانی که شایستگی و هنری ندارند به اندازهٔ خوشهٔ پروین بالا رفته است، اما دانهٔ امید صائب هنوز زیر خاک مانده و سبز نشده است.
هوش مصنوعی: کسی که بارش بر دوش است، دستکم در تلاش رسیدن به منزل است و با رسیدن آسوده میشود. اما کسی که بارش بر دل است، حتی در منزل هم آسایش ندارد.
هوش مصنوعی: آنقدر دلها از دیدن تو آب شدهاند که کوی تو دریا شده و گذشتن از آن بی کشتی دشوار است.
هوش مصنوعی: نگاه ناتوان و درماندهٔ ما چنان اثری دارد که پنجهٔ پولادین را هم میپیچاند و سست میکند. پس اگر قاتل هنگام کشتن چشم ما را ببندد حق دارد، چون نگاه ما او را از کشتن باز میدارد.
هوش مصنوعی: آهوی مشکدار بهآسانی در دام نمیافتد. به همین ترتیب به چنگ آوردن زیبارویانی که تازه خط بر رخسارشان روییده دشوار است.
هوش مصنوعی: اگر لیلی رشک نمیبرد و دلش از غیرت مکدر نمیشد، مجنون هر سیاهیای را که از دور میدید محمل لیلی میپنداشت و به سویش میرفت. یعنی تنها پاس غیرت معشوق او را از این کار باز میدارد.
هوش مصنوعی: جان تا وقتی همراه تن است ناگزیر از تیرگی و کدورت است. همانگونه که موج تا وقتی در ساحل است زبانش خاک میلیسد.
هوش مصنوعی: خویشتنداری زیبایی نمیگذارد عشقش را آشکار کند. وگرنه غنچه هم برای بلبلان دلی خونین دارد و عشق دوسویه است.
هوش مصنوعی: در زمین پاک وجود ما ریگ روان آز نیست که آب را فرو ببرد. برای همین کشتزار ما با یک رگهٔ کوچک از ابر هم به مراد خود میرسد. این بیت در ستایش قناعت است.
هوش مصنوعی: شاعر دعا میکند که هیچ چشمی گرفتار غبار حیرت و غفلت نشود. ماهی زندگیاش از دریاست، اما از خود دریا بیخبر است. اشاره به اینکه انسان هستیاش از حق است و از او غافل است.
هوش مصنوعی: اینکه گفتهاند دست بالا از دست پایین بهتر است، گمان مبر این برتری از توانگری و ثروت به دست میآید. این برتری از بخشش و همت است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
پای دل در کوی عشقت تا به زانو در گِل است
همّتی دارید با من زانکه کاری مشکل است
من ندانم کین دل دیوانه را مقصود چیست
کو همیشه سوی سرگردانی من مایل است
فیل محمودی فرو ماند اگر بیند به خواب
[...]
تا دلم در دست آن سیمین بر سنگین دل است
زیر پای من ز آب چشم و خون دل گل است
جز جفای من نگردد در دل سنگین او
بر ندارد سنگ خارا آنچه او را در دل است
نیست نرمی در دلش با دیده پرآب من
[...]
بار دل بر تن نهادن کار ارباب دل است
این که عیسی بار خر بر دوش گیرد مشکل است
ای عزیزان رهرو راه دلارام است دل
چون سبکبار است پیش از کاروان در منزل است
مرغ عرشی آرزوی آشیان دارد ولی
[...]
من خیال یار دارم، گر کسی را بر دل است
کز خیال او شوم، خالی، خیالی باطل است
چشم عیارش، به قصد خواب هرشب تا سحر
در کمین مردم چشم است و مردم، غافل است
عشق، در جان است و می، در جام و شاهد، در نظر
[...]
گرچه از باران دیده خاک آن کو پر گل است
پای عاشق در گل از دست دل از دست دل است
بنده را گر پیش خویش از مقیلان خوانی رواست
هر که رو در قبله روی تو دارد مقبل است
دل همه تن اشک خونین گشت و آمد سوری چشم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.