بجان پاک تو ای خواجه احمد شباک
که همچو جان توام با تو پاک از دل پاک
سر من آنجا باشد که خاک پای تو است
وگرچه سر ز شرف برگذارم از افلاک
به چشم من تو چنانی که توتیا شمرند
دو چشم من تو به هر جا قدم نهی بر خاک
وگر جزین که بگفتم ز من شود ظاهر
بوند پیرهن باطن مرا زده چاک
من آنکسم که چو بنهم بر اسب شوخی زین
زدن نیارد ابلیس چنگ در فتراک
به جستجوی و تکاپوی کار من ابلیس
هزار نعلین را پیش بر دریده شراک
حرام زاده سر و شوخ چشم و قلاشم
فساد پیشه و محراب کوبم و دکاک
چو . . . نبطی خانه گرفته در کامک
چو مار سقفی ره یافته بهر کاواک
هزار تن را خر پیش برده ام بفراز
هزار تن را گوساله رانده ام بحباک
بکوی شوخی و بیشرمی و بداندیشی
اگر بدانی من نیک چستم و چالاک
ستور بدرامانم که می نیندیشم
نه از زیان خداوند و نی ز بیم هلاک
که را که در دهن از ریش آکله افتد
کنم هر آینه ز انگشت زیر خود مسواک
مرا بخواب نمودست بونواس چنین
نک المنیک باذنی وان یکون اباک
مکن تو فرق ز پیر و جوان که نکند فرق
شکال گرسنه انگور طایفی ز حکاک
چو گرگ باش که چون در فتد میان رمه
چه میش چه بره دندانش را چه بخته چه شاک
همه حدیث بلیط و بلاط خواهم گفت
همه حکایت من باشد از ملنگ و نیاک
هر آینه که یقین باشد آنچه گفت مرا
یقین شناسیم و در گفت او نیارم شاک
رفیق و مونس من هزلهای طیان است
حکایت خوش من خرزه نامه حکاک
هزار فتنه و بیداری و بدی بکنیم
کسی ندانم کو را پلنگ من در خاک
بسان بوالعجب مهره باز استادم
نگه کنی بمن اینخانه پاک و دیگر پاک
بدین صفت که منم هر کجا فتم خیزم
که آک ناید و من آک را خود آرم آک
همه بخارا را لوت خوردنی دارم
چه گاو سرزده لوک و چه مردک سقاک
وگر ز شهر بخارا ببایدم رفتن
برون جهم که نه اموال دارم و املاک
درست شهر بخارا ز من بفتنه درند
تو دور ازین چشم و پاکی از نژاد و سباک
اگرچه با همه خارم ترا شدم خرما
وگرچه با همه زهرم ترا شدم تریاک
بجنگ بزمجه اکنون چنین چو میدانی
گل نجات تو بودم نهفته در خاشاک
اگر نه کار تو جز بر مراد من بودی
بساطها نبدی روز فتنه را ادراک
مرا بعشق تو می متهم کنند و رواست
وزین سخن نه شکی هست مرمرا و نه باک
مرا مقابل خصمان خویشتن بینند
چو پای سنگ بر سنگ و ویل پیش مغاک
مرا بخدمت خود درپذیر و از همگان
بذره ای بدل خویش بر میار تراک
بدان نگارا من عاشقم بروی تو بر
ولیس احوج منی من الوری بلقاک
وگر ز صحبت پیوست مات نهی کنند
من السلام فقل یا منای من ینهاک
ترا شدم ز دل پاک بنده و مولی
فکن رحیما یا سیدی علی مولاک



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده با آنکه «هجو احمد شباک» نام گرفته، ظاهری ستایشآمیز دارد. شاعر نخست به جان خواجه احمد سوگند وفاداری میخورد، سپس با زبانی هزلآمیز و گاه زشت، خود را رند بیشرم و فتنهگری معرفی میکند که ابلیس هم به گردش نمیرسد و پیرو ابونواس و هزلگویان پیشین است و مردم بخارا از او در امان نیستند. در پایان میگوید که با همهٔ این تلخیها برای ممدوح شیرینی و پادزهر است، به عشق او اقرار میکند و با بیتهایی آمیخته به عربی از او میخواهد بندهاش را بپذیرد. نتیجه، ستایشی دوپهلو و تمسخرآمیز است که عاشقی و نوکری شاعر بدنام را به احمد نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: ای خواجه احمد شباک، به جان پاکت سوگند که من هم مانند جانت، با دلی پاک با تو یکدل و بیغلوغشم.
هوش مصنوعی: هرچند از سربلندی سرم از آسمانها برمیگذرد، جای سرم همان جایی است که خاک پای تو است؛ یعنی در برابر تو فروتنم.
هوش مصنوعی: در چشم من چنان عزیزی که هر جا بر خاک قدم بگذاری، دو چشمم آن خاک را سرمهٔ چشم میشمارد.
هوش مصنوعی: اگر از من چیزی جز آنچه گفتم آشکار شود، پیراهن باطنم دریده باد؛ یعنی رسوا شوم.
هوش مصنوعی: من کسیام که وقتی بر اسب گستاخی و بیپروایی زین مینهم، ابلیس هم جرئت ندارد به فتراک زینم دست بزند و به من برسد.
هوش مصنوعی: ابلیس در جستوجو و دنبال کردن کارهای من، بند هزار جفت کفش را پاره کرده است؛ یعنی به گرد من نمیرسد.
هوش مصنوعی: به طنز از خود میگوید: حرامزاده، گستاخچشم و رند بیسروپایم، کارم تباهی است و ریاکارانه محرابکوب و اهل کارهای ناشایستم.
هوش مصنوعی: خود را به چیزی پست که در سوراخی جا خوش کرده و به ماری که در سقف خانه به هر سوراخ و حفرهای راه یافته مانند میکند؛ یعنی همهجا نفوذ میکنم. واژهای از مصراع نخست افتاده است.
هوش مصنوعی: هزار نفر را فریب داده و خرشان را به بالا بردهام و گوسالهٔ هزار نفر را به بیراهه و آغل راندهام؛ کنایه از فریبکاری و نیرنگبازی.
هوش مصنوعی: اگر بدانی، در کوچهٔ گستاخی و بیشرمی و بدخواهی، بسیار چابک و زرنگم.
هوش مصنوعی: مانند چارپایی سرکش و رمندهام که نه به زیان صاحبش میاندیشد و نه از ترس هلاکت پروا دارد.
هوش مصنوعی: هر کس را که دهانش از ریش و زخم گندیده باشد، با انگشتی آلوده دهانش را مسواک میکنم؛ دشنامی زشت و هزلآمیز برای خوار کردن دیگران.
هوش مصنوعی: ابونواس در خواب به من چنین سفارشی هرزه به عربی کرد: با کسی که با تو چنان کرده، به اجازهٔ من همان کن، هرچند پدرت باشد.
هوش مصنوعی: میان پیر و جوان فرقی مگذار، چنانکه شغال گرسنه میان انگور طائفی و انگور پست فرقی نمیگذارد.
هوش مصنوعی: مانند گرگ باش که وقتی به گله میافتد، برایش میش و بره، و پخته و خام یکسان است و همه را میدرد.
هوش مصنوعی: همهٔ سخنم از یاوهها و هزلیات خواهد بود و همهٔ حکایتم از ولگردان و هرزگیها.
هوش مصنوعی: آنچه ابونواس به من گفت بیگمان درست است؛ آن را یقین میدانم و در سخنش شک نمیکنم.
هوش مصنوعی: همدم و یار من هزلیات طیان است و داستان دلپسندم «خرزهنامهٔ» حکاک؛ یعنی پیرو هزلگویان پیشینم.
هوش مصنوعی: هزار فتنه و شبزندهداری به بدی و تبهکاری میکنیم و کسی را نمیشناسم که پلنگِ من او را به خاک نیفکند.
هوش مصنوعی: مانند شعبدهباز و مهرهباز ایستادهام؛ اگر به من بنگری، این خانه را پاک و خالی و آن خانه را هم پاک میبینی؛ یعنی چیزها را با تردستی ناپدید میکنم.
هوش مصنوعی: با این خصلتی که دارم هر جا بیفتم برمیخیزم؛ اگر بلا و آفتی پیش نیاید، خودم آن را پدید میآورم.
هوش مصنوعی: همهٔ بخارا را لقمهٔ خوردنی خود میدانم، چه گاو بیشاخ و نر باشد و چه مردک سقا؛ یعنی از هیچکس نمیگذرم.
هوش مصنوعی: و اگر لازم شود از شهر بخارا بروم، بهآسانی بیرون میجهم، چون نه مالی دارم و نه ملکی.
هوش مصنوعی: بهراستی مردم بخارا از دست فتنههای من در رنجاند، ولی تو از اینها برکناری و از نژاد و گوهری پاک هستی.
هوش مصنوعی: هرچند برای همه خارم، برای تو خرما شدهام؛ و هرچند برای همه زهرم، برای تو پادزهر شدهام.
هوش مصنوعی: چنانکه خود میدانی، در آن نزاع و درگیری، من گل رهایی تو بودم که در میان خس و خاشاک پنهان بود؛ یعنی پنهانی نجاتت دادم.
هوش مصنوعی: اگر کار تو جز به خواست من پیش نمیرفت، در روز فتنه چیزی برای تو باقی نمیماند و بساطت برچیده میشد.
هوش مصنوعی: مرا به عشق تو متهم میکنند و درست هم میگویند؛ در این باره نه شکی دارم و نه ترسی.
هوش مصنوعی: مرا در برابر دشمنانت چنان میبینند که سنگ بر سنگ کوبیده شود و دشمن مانند کسی که بر لب گودال در خطر سقوط است.
هوش مصنوعی: مرا به خدمت خودت بپذیر و به خاطر سخن دیگران ذرهای شکاف و رنجش در دلت نسبت به من راه مده.
هوش مصنوعی: ای زیبارو، بدان که من عاشق روی توام و در میان مردم هیچکس از من نیازمندتر به دیدار تو نیست.
هوش مصنوعی: و اگر ما را از همنشینی پیوسته منع کنند، ای آرزوی من، به کسی که تو را منع میکند بگو: خداحافظ؛ یعنی از او دوری کن.
هوش مصنوعی: با دلی پاک بنده و غلام تو شدهام؛ پس ای سرور من، با بندهٔ خود مهربان باش.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
به مستحقان ندهی هرآنچه داری و باز
دهی به معجر و دستار سبزک و سیماک
بذروه ملکوت آی ازین نشیمن خاک
که نیست لایق تخت ملوک تحت مغاک
بخاک بازده این خاک و سوی علو گرای
که جان پاک سزا نیست جز بعالم پاک
تو شاه تخت وجودی چه جای تست اینجا
[...]
نشانه امل و بحر جود نورالدین
که قاصر است ز کنه جلال او ادراک
ز بار حلم تو رند است خاک بر سر آب
ز جور جود تو کرده است گنج بر سر خاک
ز بس گشایش کز توست هیچ بسته نماند
[...]
بیا، که خانهٔ دل پاک کردم از خاشاک
درین خرابه تو خود کی قدم نهی؟ حاشاک
به لطف صید کنی صدهزار دل هر دم
ولی نگاه نداری تو خود دل غمناک
کدام دل که به خون در نمیکشد دامن؟
[...]
کسی که لطف کند با تو خاک پایش باش
وگر ستیزه برد در دو چشمش آکن خاک
سخن به لطف و کرم با درشتخوی مگوی
که زنگ خورده نگردد به نرم سوهان پاک
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.