تاج دین محمودبن عبدالکریم است آنکه هست
از می احسان او گیتی پر از هشیار روست
صاحب دیوان استیفا که اهل فضل را
اندر او اهلیت صاحب قرانی بود و هست
از دوات کله گیسوی منیر افسر بکلک
بر سر اهل هنر افسر نهاد و کله بست
چون برآرد ماهی زرین نقش انگیز او
قطره از قلزم قطران بقدر نیم شست
بر بساط سیمگون از دست دریا جود او
نقش مشک آثار خیزد دام دام و شست شست
عمرو و زید عصر دل خستند و در بستند بخل
سائلان و زائران را پشت خست و دل شکست
تاج دین در عمر خود روزی چو عمرو و زید عصر
زائری را در نبست و سائلی را دل نخست
رسم و آئین بخیلی جود او منسوخ کرد
شد یقین کان رسم و آئین تباه است و تبست
همتی دارد چنان عالی که چرخ برترین
با فرودین پایگاه همتش دونست و نیست
گر بچشم همت خود بنگرد بر دست خویش
آید اندر چشم او چون بر سخا بگشاد دست
اطلس رومی عبا زر نشابوری سرب
در عمانی شبه یاقوت رمانی جمست
هست فتوی فتوت را قلم در دست او
پاسخ فتوی نعم راند بجای لاولست
لفظ و او شیرینتری دعوی کند بر انگبین
این کسی داند که داند انگبین را از کبست
هر که اندر سایه اقبال او مسکن گرفت
از سموم فاقه ادبار و محنت جست و رست
زانکه در کردار نیکش چشم بد را راه نیست
بدسگال دولتش را دل درید و دیده خست
خلق ایزد را ازو شکر است و آزادی مدام
همچنین باشد همی آزاده و ایزد پرست
خوار باد و خسته دل بدخواه جاه و دولتش
گر ببغداد اسپ و ری یا در تخارستان و بست
سوزنی در مدح وی با قافیت کشتی گرفت
قاضیت شد نرم گردن گرچه توسن بود گست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قصیده در ستایش تاجالدین محمود پسر عبدالکریم، رئیس دیوان استیفاست. شاعر قلم و خط او را با تصویرهایی چون ماهی زرین و دریای دوات میستاید، بخشش او را در برابر بخل مردمان روزگار مینهد و همت بلندش را چنان میداند که گرانبهاترین گوهرها در چشمش بیارزش است. سپس از شیرینی سخن و پناهدادن او به نیازمندان میگوید، بدخواهانش را نفرین میکند و در پایان به چیرگی خود بر قافیهٔ دشوار این قصیده میبالد.
هوش مصنوعی: ممدوح، تاجالدین محمود پسر عبدالکریم است؛ کسی که از شراب بخشش او جهان پر از هشیار و مست شده است، یعنی همه از احسان او بهرهمند و سرخوشاند.
هوش مصنوعی: او رئیس دیوان استیفا (دیوان حساب و مالیات) است. اهل فضل همیشه او را شایستهٔ سروری و بخت بلند میدانستهاند و میدانند.
هوش مصنوعی: او با قلمی که از دوات سیاهی برمیگیرد، گویی بر سر هنرمندان تاج نهاده و کلاه افتخار بسته است؛ یعنی با نوشتهها و فرمانهایش اهل هنر را بزرگ داشته است.
هوش مصنوعی: قلم زرین و نقشآفرین او مانند ماهیای است که از دریای قیرگون دوات، قطرهای به اندازهٔ نیم قلاب ماهیگیری بیرون میکشد؛ یعنی مرکب برمیدارد.
هوش مصنوعی: بر کاغذ سفید و سیمگون، از دست دریاصفت و بخشندهٔ او خطهایی سیاه و خوشبو چون مشک، دامدام و قلابقلاب پدید میآید.
هوش مصنوعی: مردمان عادی این روزگار از بخل دلها را آزردند و در را بستند و پشت و دل گدایان و دیدارکنندگان را شکستند.
هوش مصنوعی: اما تاجالدین در همهٔ عمرش هرگز مانند آنان در را به روی دیدارکنندهای نبست و دل هیچ نیازمندی را نیازرد.
هوش مصنوعی: بخشش او رسم و آیین بخیلی را باطل کرد و معلوم شد که آن رسم تباهکننده و مایهٔ نابودی است.
هوش مصنوعی: همت او چنان بلند است که بالاترین فلک در برابر پایینترین پایهٔ همت او پست و ناچیز است.
هوش مصنوعی: اگر هنگامی که دست به بخشش میگشاید، با چشم همت بلندش به آنچه در دست دارد بنگرد، این چیزها در نظرش چنین مینماید (دنبالهٔ سخن در بیت بعد است).
هوش مصنوعی: اطلس رومی در نظرش چون عبای ساده، زر نیشابوری چون سرب، مروارید عمانی چون سنگ سیاه بیارزش، و یاقوت سرخ چون جمست (سنگی کمبهاتر) جلوه میکند؛ یعنی گرانبهاترین چیزها را ناچیز میشمارد.
هوش مصنوعی: قلم صدور فتوای جوانمردی در دست اوست و در پاسخ هر درخواستی به جای «نه» و «نیست» همیشه «آری» مینویسد.
هوش مصنوعی: سخن او ادعا میکند که از عسل شیرینتر است و این را کسی درمییابد که عسل را از حنظل تلخ تشخیص دهد.
هوش مصنوعی: هر کس در سایهٔ اقبال و دولت او جای گرفت، از باد سوزان فقر و بدبختی و رنج رهایی یافت.
هوش مصنوعی: چون چشم بد به کارهای نیک او راه ندارد، بدخواه دولتش است که دلش دریده و چشمش زخمی میشود؛ یعنی حسد به خود حسود بازمیگردد.
هوش مصنوعی: بندگان خدا همیشه از او سپاسگزارند و به سبب او آزاد و بینیازند؛ آزاده و خداپرست همینگونه است.
هوش مصنوعی: دعا میکند که بدخواه مقام و دولت او، خواه در بغداد باشد خواه در ری یا تخارستان و بست، همیشه خوار و دلشکسته باشد.
هوش مصنوعی: سوزنی (شاعر) در ستایش او با قافیه کشتی گرفت و قافیه با آنکه سرکش و دشوار بود، رام و فرمانبردار او شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای شهی کز مهر تو چون بهرمان گردد چمست
جام می بستان که عید فرخ و جشن جمست
چون جمت با دادیار و ملک نارفته ز چنگ
رخ ز می بیجاده رنگ و دل ز ناز و نوش مست
با رضای تو ولی را خار گردد چون حریر
[...]
رای نورانی او جز آفتاب چرخ نیست
زآنکه نورش در جهان نزدیک هست و دور هست
هفت کشور در خط فرمان سلطان سنجرست
هفتگردون در کف پیمان سلطان سنجر است
جز خداوندی که عالم بندهٔ تقدیر اوست
کیست در عالم که او سلطان سلطان سنجر است
گرچهگیتی روشنیگیرد ز نور آفتاب
[...]
توبهٔ من جزع و لعل و زلف و رخسارت شکست
دی که بودم روزهدار امروز هستم بتپرست
از ترانهٔ عشق تو نور نبی موقوف گشت
وز مغابهٔ جام تو قندیلها بر هم شکست
رمزهای لعل تو دست جوانمردان گشاد
[...]
ای خدا آیینۀ روی جمالت این دل است
جان ما برگ گلست و عشق تو چون بلبل است
در جمال نور تو خود را ببینم بیوجود
بس درین عالم مراد هر یکی خود حاصل است
در ازل موجود بودم سایه مر نور ترا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.