بخش ۴۹ - فی ذمِ حبّ الدّنیا و منع شرب الخمر
می همی خور کنون به بوی بهار
باش تا بردمد ز گور تو خار
ای چو فرعون شوم گردنکش
از ره آب رفته در آتش
چکنی در میان رنج خمار
کار آبی که آتش آرد بار
زان چنان خون که از لگد ریزند
پس ز تابوت خم برانگیزند
نه که زنده شوی گزنده شوی
از لگد مردهای چه زنده شوی
چون چو شیران به کرد خود نچری
همچو روباه خون رز چه خوری
عشق بیرون برد ترا ز خودی
بیخودی را بدان ز بیخردی
با خرد میل سوی مُل چکنی
سپر خار برگ گل چکنی
آنکه دارد خرد نخواهد مُل
وانکه باشد حزین نبوید گُل
از پی هوش برمگردان میل
خاصه مستی و خانه بر ره سیل
چون براتی ندارد اندر ره
لاشه خر را به دست دزد مده
به بُوَد خواجه را در این بازار
وندرین گلشن و درین گلزار
کیسه خالی و شهر پر ماتم
شرع خصم و ندیم نامحرم
کوی پر دزد و زو بعست و پری
تو همی کوک و کو کنار خوری
حزم خود کن که دزدت از خانه است
خازنت خاینست و بیگانه است
تا کی از خویشتن کمی بودن
دلت نگرفت ز آدمی بودن
اندرین سور پر ز شور و شغب
دل پر از غم نشین و مُهر به لب
باده خوردی ولیک باهی نه
دوغ خوردی ولیک با کینه
چون شدی مست هستی ای ساده
خیک باده چو خاک افتاده
چکنی باده کاندرین فرسنگ
بار شیشه است و ره یخ و خر لنگ
خرِ لنگ ضعیف و بار گران
منزلت سنگلاخ و تو حیران
راه تاری چراغ بیروغن
باد صرصر تو بادخانه شکن
سر بیمغز و پای محکم نی
مال همدست و یار محرم نی
خوابگه ساخته ز شاخ درخت
تا نهاده قدم به جایی سخت
تا ترا اندرین سفر ز گزاف
باشد اندر خیال خانهٔ لاف
شب سر خواب و روز عزم شراب
چه کند جز که دین و ملک خراب
تو به می شاد و آدم اندر بند
اینت بد مهر و ناخلف فرزند
گرچه شادی نمای اوّل اوست
کیسهٔ گم شده معوّل اوست
کو بدین خاکدان و ویران دِه
کیسه لاغر کنست و تن فربه
داند آن کو گشاده رگ باشد
که میان بسته تیزتگ باشد
مرد فربه چو پنج گام برفت
هفت عضوش ز چار طبع نهفت
تو به چُستی حساب از او برگیر
چون بپوشند جامهٔ شبگیر
که گریبان چو دامن و تیریز
عطسه و خوی گرفت و سرفه و تیز
او سرت را گرفته زیر دو پای
تو ز جان ساخته تنش را جای
تو بدو دین و بخردی داده
او به تو دیوی و ددی داده
تو ازو آن خوری که پستی تست
و او ز تو آن بَرد که هستی تست
عمر دادی به باد از پی می
غافلی زین شمار عزّ علی
به نشاط و سماع مشغولی
وز سرای بقا تو معزولی
فارغ از مرگ و ایمن از گوری
من چه گویم ترا به دل کوری
چنگ در دنیی زبون زدهای
دل پاکیزه را به خون زدهای
حبهای نزد تست کوه اُحد
سیم باید که باشدت لابد
ور نباشد خدا و دین باشد
دیو دنیی چنینت فرماید
هیچ خصمت بتر ز دنیا نیست
با که گویم که چشم بینا نیست
گل به نزد تو زان فراز آمد
که گلو را به گل نیاز آمد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به ذم حب دنیا و منع از نوشیدن شراب میپردازد، تأکید میکند که عشق به دنیا انسان را از خودی و خویشتن خارج میکند و باعث غفلت و بیخبری از حقیقت میشود. وی به مخاطب هشدار میدهد که باید از شهوات دوری کند و به دنبال خرد و ایمان باشد، زیرا دنیا و خوشیهای زودگذر آن بتواند انسان را به ورطه هلاکت بیندازد. شاعر به تصویرسازی ناهنجاریهای دنیوی و عواقب منفی تکیه میکند و میگوید که در این دنیای پر زرق و برق و فریبنده، در نهایت چیزی جز خسران نصیب آدمی نخواهد شد. در نهایت، شاعر با دعوت به تفکر و تأمل در زندگی و آخرت، خواستار رهایی از بند دنیا و نگریستن به معانی عمیقتر حیات میشود.
هوش مصنوعی: به طعنه میگوید: اکنون به هوای بهار شراب بنوش، اما صبر کن تا روزی که از گورت خار بروید؛ یعنی این خوشی گذراست و پایانش مرگ و پشیمانی است.
هوش مصنوعی: ای کسی که مانند فرعون بدشگون و سرکشی، که از راه آب به آتش رفت؛ تو نیز با این آبِ شراب راه آتش دوزخ را در پیش گرفتهای.
هوش مصنوعی: در میان رنج خماری چه میکنی؟ سراغ آبی (شرابی) میروی که میوهاش آتش است.
هوش مصنوعی: آن شراب، خونِ انگوری است که با لگد کوبیده و ریختهاند و سپس آن را از تابوتِ خم بیرون میآورند؛ چیزی مرده و پایمالشده است.
هوش مصنوعی: با خوردن آن زندهدل نمیشوی، بلکه آزارنده و زهرآگین میشوی؛ از چیزی که با لگد مرده است چگونه زندگی مییابی؟
هوش مصنوعی: تو که مانند شیر از شکارِ دسترنج خود نمیخوری، چرا مانند روباه خونِ تاک را مینوشی؟ یعنی این کار فرومایگی است، نه دلیری.
هوش مصنوعی: عشق است که تو را از خودپرستی بیرون میبرد؛ بیخودیِ مستی را از نادانی بدان، نه از کمال.
هوش مصنوعی: اگر خرد داری چرا به شراب میل میکنی؟ چرا برگ گل را سپر خار میسازی؟ یعنی شراب درمان رنج نیست.
هوش مصنوعی: خردمند شراب نمیخواهد، همانگونه که اندوهگین بوی گل را نمیجوید.
هوش مصنوعی: رویت را از هوشیاری برمگردان، بهویژه مستی، آن هم وقتی خانهات بر سر راه سیل است و خطر نزدیک.
هوش مصنوعی: وقتی در این راه برات و اماننامهای نداری، خرِ لاغرت (هستی و هوش ناچیزت) را به دست دزد مده.
هوش مصنوعی: آیا برای خواجه در این بازار و در این باغ و گلزارِ دنیا چنین حالی سزاوار است؟ (ادامه در بیت بعد)
هوش مصنوعی: که کیسهاش خالی، شهر پر از سوگ، شریعت دشمنش و همنشینش بیگانه و نامحرم باشد؟
هوش مصنوعی: کوچه پر از دزد و گردباد و دیو و پری است و تو در چنین جایی مواد سستکننده و کوکنار میخوری و بیهوش میشوی.
هوش مصنوعی: احتیاط کن که دزدت از درون خانهٔ خودت است؛ نگهبان گنجت خائن و بیگانه است؛ یعنی نفس خودت دشمن توست.
هوش مصنوعی: تا کی از خودت فروتر و کمتر باشی؟ آیا از این آدمیِ فرومایه بودن دلت نگرفته است؟
هوش مصنوعی: در این جشن دنیا که پر از هیاهو و آشوب است، با دلی اندوهگین و لبی بسته و خاموش بنشین.
هوش مصنوعی: شراب خوردی اما از آن نیرو و بهرهای نیافتی؛ دوغ خوردی اما با کینه؛ یعنی نه مستیات سودی داشت نه پرهیزت از سر صفا بود.
هوش مصنوعی: ای سادهدل، چون از هستیِ خود مست شدی، مانند مشک شرابی بر خاک افتادهای.
هوش مصنوعی: در این راه شراب به چه کارت میآید، وقتی بارت شیشه است و راه یخزده و خرت لنگ؟
هوش مصنوعی: خرت لنگ و ناتوان است و بارت سنگین، منزلگاهت سنگلاخ است و تو سرگردانی.
هوش مصنوعی: راه تاریک است و چراغت بیروغن، باد تند میوزد و تو چراغی هستی که پناهش در برابر باد شکسته است.
هوش مصنوعی: در این سفر سری بیخرد داری و پایی استوار نداری؛ نه مالی در دست داری و نه یاری محرم و همراه.
هوش مصنوعی: خوابگاهت را بر شاخهٔ درخت ساختهای که جایی ناپایدار است، در حالی که پا در راهی سخت و خطرناک گذاشتهای.
هوش مصنوعی: و با این حال در این سفر، بیهوده در خیال خود خانهای از لاف و خودستایی ساختهای.
هوش مصنوعی: شب در فکر خوابی و روز در اندیشهٔ شراب؛ چنین کسی جز ویران کردن دین و دنیای خود کاری نمیکند.
هوش مصنوعی: تو با شراب شادی میکنی در حالی که پدرت آدم به سبب لغزش، از بهشت رانده و گرفتار است؛ چه فرزند بیمهر و ناخلفی هستی.
هوش مصنوعی: هرچند شراب در آغاز شادیآور مینماید، سرانجامش گم شدن کیسهٔ پول و افسوس و ناله است.
هوش مصنوعی: زیرا شراب در این دنیای خاکی و ویرانه، کیسه را تهی و لاغر میکند و تن را فربه.
هوش مصنوعی: کسی که اهل تجربه و آگاه به حال تن است میداند که آدمِ کمربسته و سبکبار، تند و چالاک راه میرود.
هوش مصنوعی: اما مرد فربه پس از چند گام راه رفتن از نفس میافتد و اندامهایش از کار میماند و سامان طبعش به هم میخورد.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی حال او را بسنجی، هنگامی که سحرگاه جامهٔ سفر میپوشند و راه میافتند، او را به دقت بنگر.
هوش مصنوعی: میبینی که یقه و دامن و چاک جامهاش را عطسه و عرق و سرفه و باد شکم فرا گرفته است؛ تصویری تمسخرآمیز از آدم فربه و میخواره.
هوش مصنوعی: شراب سرت را زیر دو پای خود گرفته و خوارت کرده است و تو در عوض در جانت برای آن جا باز کردهای.
هوش مصنوعی: تو دین و خرد خود را به شراب دادهای و او در برابر، دیوصفتی و درندهخویی به تو داده است.
هوش مصنوعی: آنچه تو از شراب میگیری مایهٔ پستی توست و آنچه شراب از تو میبرد هستی و وجود توست.
هوش مصنوعی: عمرت را در پی شراب بر باد دادی و از حساب و بازخواست خداوند بلندمرتبه غافلی.
هوش مصنوعی: سرگرم شادی و آواز و موسیقی هستی و از سرای جاودان آخرت برکنار و بیبهرهای.
هوش مصنوعی: از مرگ بیخیال و از گور آسودهای؛ با تو که دلی کور داری چه میتوانم گفت؟
هوش مصنوعی: به دنیای پست و ناچیز چنگ زدهای و دل پاک خود را به خون آلوده کردهای.
هوش مصنوعی: کوه اُحد در نظرت به اندازهٔ دانهای ناچیز است؛ تنها چیزی که به هر حال میخواهی سیم و پول است.
هوش مصنوعی: و اگر خدا و دین در کار نباشد برایت مهم نیست؛ دیو دنیاپرستی تو را به چنین چیزی فرمان میدهد.
هوش مصنوعی: هیچ دشمنی برای تو بدتر از دنیا نیست، اما این را به که بگویم وقتی چشم بینایی نیست.
هوش مصنوعی: گِل و امور خاکی دنیا از آن رو در نظرت ارزشمند شده که گلوی آزمندت به گِل نیاز دارد؛ یعنی تن خاکی تو به خاک دنیا مایل است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.