بخش ۵۰ - اندر مذمّت افعال زشت که از خویهای بهیمی است ذکر المثالب للتوقّی لا للقبول والتلقی
آز را از درون خود پیوست
خاک بر سر بمان و باد به دست
آز را مار دان که در عالم
نشود جز به خاک سیر شکم
صورت طمع کآفت بشرست
کپی سگ دمست و گربه سرست
صورت بخل آنکه زر دارست
کون پر هار و تیز ناهارست
ظلم را چون سگان و دیو انگار
نجس و آبریز و آتشخوار
خشم در زیر خامهٔ نقاش
سگ لاشه است و دیو آتش پاش
صورت آرزو چو طاوسست
بال مسعود و پای منحوسست
هست نقش حسد سوی احرار
گرگ یوسف درو فریشته خوار
هست شکل ریا چو صورت شمع
تبش او را و تابش اندر جمع
هست در چشم کبر نقش و حشم
شکل کنّاس واکمه و ابکم
نقش اعجاب هست در سینه
قبّهٔ شش جهت در آیینه
همه در نفس ناسپاس تواند
همه در پردهٔ حواس تواند
باش تا روی بند بگشایند
باش تا با تو در حدیث آیند
تا کیان را گرفتهای در بر
تا کیان را نشاندهای بر در
تا بمیری نکشته ایشان را
کم کنی مُلک و ملک خویشان را
چون روی در جهان پاینده
با تو آیند جملگی زنده
از پی پنج روزه راهگذر
آب روی حیات خویش مبر
شیر مردان که رخ به خاک آرند
به رهآورد جان پاک آرند
تو ره آورد چون بخواهی مرد
دد و دیو و ستور خواهی برد
آز و کبرست و بخل و حقد و حسد
شهوت و خشمت از درون جسد
هفت در دوزخند در پرده
عاقلان نامشان چنین کرده
مرد کز هفت این سرای نجَست
کی تواند ز هفت آنجا رَست
دانکه در جانش تفت باشد تفت
هرکه یک هفت کرد از این هر هفت
بیش باید که در خرد برسی
پس بدان خطّهٔ ابد برسی
کاندر آن خطّه ز اهل نفس و نفس
مرگ میرد دگر نمیرد کس



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سنایی در این بخش خویهای پست نفس، مانند آز و طمع و بخل و ظلم و خشم و هوس و حسد و ریا و کبر و خودپسندی، را به صورت جانوران و دیوان زشت تصویر میکند. او میگوید این صورتها اکنون در پردهٔ حواس پنهاناند، اما پس از مرگ آشکار میشوند و همراه آدمی به جهان دیگر میروند. سپس هفت خوی اصلی را هفت در دوزخ مینامد و نتیجه میگیرد که هر که در این دنیا از آنها رها نشود، از دوزخ نیز رها نخواهد شد. راه رسیدن به جهان جاودان، که در آن مرگ میمیرد، کمال خرد است.
هوش مصنوعی: ای کسی که آز را به درون خود پیوند زدهای، با خاکِ خواری بر سر و دستِ تهی بمان؛ یعنی حاصل آزمندی جز خواری و بیحاصلی نیست.
هوش مصنوعی: آز را مانند ماری بدان که در این جهان شکمش جز با خاک سیر نمیشود؛ یعنی چشم آزمند را تنها خاک گور پر میکند.
هوش مصنوعی: صورت طمع، که آفت آدمی است، بوزینهای است با دم سگ و سر گربه؛ یعنی موجودی زشت و پست و آمیخته از جانوران فرومایه.
هوش مصنوعی: صورت بخیلِ زردار چنین است که درونش پر از گوهر و مال انباشته است، اما خودش گرسنه و بیبهره میماند. این بیت با زبانی رکیک بخیل را ریشخند میکند.
هوش مصنوعی: ظلم را مانند سگ و دیو بشمار: ناپاک و آلاینده و آتشخوار.
هوش مصنوعی: اگر نقاش خشم را تصویر کند، به شکل سگی مردارخوار و دیوی آتشافشان درمیآید.
هوش مصنوعی: صورت آرزو و هوس مانند طاووس است: بال و پرش زیبا و خجسته است اما پایش زشت و شوم؛ یعنی آغازش فریبنده و پایانش بد است.
هوش مصنوعی: نقش حسد نسبت به آزادگان، گرگِ داستان یوسف است که در ظاهر بیگناه مینماید، اما در باطن حتی فرشتهخوار است و نیکان را میدرد.
هوش مصنوعی: ریا مانند شمع است: سوز و گرمی از آنِ خود اوست و روشناییاش برای جمع؛ یعنی ریاکار خود را میسوزاند تا در چشم مردم جلوه کند.
هوش مصنوعی: صورت و دمودستگاه متکبر در چشم بینایان مانند کسی است که چاه آبریز را پاک میکند، یا کورِ مادرزاد و لال؛ یعنی پست و کور و گنگ است.
هوش مصنوعی: خودپسندی در سینه مانند نقش گنبد ششجهت در آینه است؛ یعنی جلوهای خیالی و بیحقیقت که آدمی آن را بزرگ میپندارد.
هوش مصنوعی: همهٔ این صورتها در نفس ناسپاس تو جای دارند و پشت پردهٔ حواس تو پنهاناند.
هوش مصنوعی: صبر کن تا هنگام مرگ و رستاخیز روبند از چهرهٔ آنها برداشته شود و آنها با تو به سخن درآیند.
هوش مصنوعی: آنگاه خواهی دید چه کسانی را در آغوش گرفتهای و چه کسانی را بر در خانهٔ خود نشاندهای.
هوش مصنوعی: اگر پیش از مرگ این خویها را نکشته باشی، ملک و دارایی حقیقی خود را از دست میدهی.
هوش مصنوعی: هنگامی که به جهان جاودان بروی، همهٔ این خویها زنده با تو همراه میشوند.
هوش مصنوعی: برای این گذرگاه چندروزهٔ دنیا، آبروی زندگی خود را بر باد مده.
هوش مصنوعی: مردان دلیرِ راه حق هنگامی که چهره بر خاک مینهند و میمیرند، جان پاک را ارمغان میبرند.
هوش مصنوعی: اما تو هنگام مرگ، ددان و دیوان و چارپایان، یعنی خویهای حیوانی را، ارمغان خواهی برد.
هوش مصنوعی: این خویها آز و کبر و بخل و کینه و حسد و شهوت و خشماند که از درون تن تو برمیخیزند.
هوش مصنوعی: این هفت خوی، هفت در پنهان دوزخاند و خردمندان آنها را چنین نامیدهاند.
هوش مصنوعی: کسی که در این سرای دنیا از این هفت رهایی نیافت، چگونه میتواند در آن جهان از هفت در دوزخ رها شود؟
هوش مصنوعی: بدان که هر کس با این هفت خو همراه شد و به آنها تن داد، جانش سخت در سوز و آتش خواهد بود.
هوش مصنوعی: نخست باید در خرد به کمال برسی، آنگاه به آن سرزمین جاودان میرسی.
هوش مصنوعی: زیرا در آن سرزمین، که از نفس و دمهای این جهانی برکنار است، خودِ مرگ میمیرد و دیگر کسی نمیمیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.