سنایی
»
حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه
»
الباب السّادس فی ذکر نفس الکلّی و احواله
»
بخش ۱ - ذکر نفس الکلی نذیر ناصح و اهماله غرور فاضح
اندر آمد چو ماه در شبگیر
انَعِماللّٰه صباحگویان پیر
کُندجسمی و ساکن ارکانی
تیزچشمی و رهفرادانی
روی چون آفتاب نور اندود
جامه چون جامهٔ سپهر کبود
ناگهانی تو گفتی آمد بر
آفتابی ز حوض نیلوفر
یا مگر باغبانِ طینت من
ناگهان گشت بر بنفشه سمن
دیده چون از نهاد من پُر کرد
تا به سر دُرج جزع پر دُر کرد
گفت چون نطق پر شکر بگشاد
کُلَه خواجگی ز سر بنهاد
کیفاصبحت ای پسر خوانده
ای به زندان نفس درمانده
ای به چاه غرور مانده اسیر
بر تو نفس هواپرست امیر
خیز کاین خاکدان سرای تو نیست
این هوس خانه است جای تو نیست
چه افگنی بیهُده بساط نشاط
اندرین صد هزار ساله رباط
گر قبای بقا نخواهی سوخت
برکش از تن قبای آدم دوخت
خویشتن را ازین قفس برهان
بنما از خلیفتی برهان
باش گنجور در نشیمن خاک
ورنه بگذر از انجم و افلاک



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش آغاز باب نفس کلی در حدیقه است: پیری نورانی با چهرهای چون خورشید و جامهای کبود چون آسمان، سحرگاه بر شاعر ظاهر میشود که نماد نفس کلی است. او بر حال شاعر میگرید و با فروتنی او را «پسرخوانده» خطاب میکند و از اسارتش در زندان نفس و چاه غرور سخن میگوید. سپس پند میدهد که دنیا کاروانسرایی گذرا و خانهٔ هوس است و انسان باید جامهٔ تن را رها کند، از قفس خاک برهد و شایستگی خلافت الهی خود را نشان دهد.
هوش مصنوعی: پیری نورانی هنگام سحر مانند ماه وارد شد و «صبح بخیر» (خدا بامدادت را خوش کناد) میگفت.
هوش مصنوعی: تنی آرام و سنگین و اندامی باوقار و بیشتاب داشت، اما چشمش تیزبین بود و راه را خوب میشناخت.
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند خورشید غرق در نور بود و جامهاش مانند آسمان کبود و نیلگون.
هوش مصنوعی: گویی ناگهان خورشیدی از میان حوضی پر از نیلوفر سر برآورد؛ یعنی چهرهٔ روشنش از میان جامهٔ کبودش میدرخشید.
هوش مصنوعی: یا گویی باغبانِ سرشت من ناگهان یاسمنِ سپید را بر بنفشهٔ کبود رویاند؛ یعنی روی سپید او بر جامهٔ کبودش، یا روشنیای که ناگهان بر تیرگی وجود من نشست.
هوش مصنوعی: چون چشمش را از دیدن حال و وجود من پر کرد، صندوقچهٔ عقیقِ چشمانش را تا لبه از مروارید اشک پر کرد؛ یعنی بر حال من گریست.
هوش مصنوعی: وقتی سخن شیرینش را آغاز کرد، کلاه بزرگی و سروری را از سر برداشت و با فروتنی سخن گفت.
هوش مصنوعی: گفت: ای فرزندخواندهٔ من، حالت چگونه است؟ ای که در زندان نفس گرفتار و درمانده شدهای.
هوش مصنوعی: ای که در چاه فریب و خودبینی اسیر ماندهای و نفس هوسپرست بر تو فرمان میراند.
هوش مصنوعی: برخیز که این جهانِ خاکی خانهٔ حقیقی تو نیست؛ اینجا خانهٔ هوس است و جایگاه تو نیست.
هوش مصنوعی: چرا بیهوده در این کاروانسرای کهنهٔ صدهزارساله بساط شادی و خوشگذرانی پهن میکنی؟ دنیا گذرگاه است نه اقامتگاه.
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی جامهٔ جاودانگیات بسوزد و از دست برود، این جامهٔ تنِ آدمی و خاکی را از خود بیرون کن؛ یعنی از تعلقات جسمانی رها شو.
هوش مصنوعی: خود را از این قفسِ تن آزاد کن و نشان بده که بهراستی جانشین خدا بر زمینی.
هوش مصنوعی: یا در این جایگاه خاکی گنجوری امانتدار باش و حق خلافت را ادا کن، یا آنکه از ستارگان و آسمانها نیز فراتر برو.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.