بخش ۲ - صفت کلماتی که با نفس کلّی رود و جوابها که او گوید
گفتم ای ایزد سرشته ز نور
وی ز عکس رخ تو دیو چو حور
ای زمان از تو عید و آدینه
وی زمین از رخ تو آیینه
صفتت برتر از نفس باشد
وصف کردن ترا هوس باشد
پس بدیعی به صورت و پیکر
نیست در کل کَون چون تو دگر
از صفت صورت معاینهای
زانکه هم رویی و هم آینهای
اندر اقلیم دین تویی هموار
از پی راه عذر و شکر شکار
طوبی مایهبخش باغ ارم
کعبهٔ پادشاه خاک حرم
بس بهی نفس و بس قوی نفسی
عقل و جانی سری دلی چه کسی
حبّذا صورتت که بس خوبی
خرّما شوکتت نه معیوبی
برتر از جوهری و از عَرَضی
جملهٔ کاینات را غرضی
گوهری کز تو قابل قوتست
برج خورشید و دُرج یاقوتست
خوردهای شربها ز دست ملک
همچو پیغمبران هنیئاً لک
چه کنی پیش مُدبری پر درد
در چنین کنج گنج بادآورد
کلبهای همچو دیو درگه دود
کردی از عکس روی نور اندود
من سهایی ندیدهام در چاه
با دو خورشیدم این زمان و دو ماه
بلی اندر سرای جسمانی
تو ز من این حدیث به دانی
این بود خلق و فعل پیران را
که امیران کنند اسیران را
این چه جای چو تو جهانبین است
گفت خود جایم از جهان این است
که عمارت سرای رنج بُوَد
در خرابی مقام گنج بُوَد
جای گنج است موضع ویران
سگ بود سگ به جای آبادان
عرش و فرشت سرای و بارگه است
آفرینش ترا چه کارگه است
تیرگی با عمارتست انباز
نور گرد خراب گردد باز
نبود زین سرای رنج و تعب
ماه و خورشید جز خراب طلب
که به خانهٔ درست درنایند
رخنه یابند و روی بنمایند
زیرک از زخم دهر خسته بهست
پوست پر مغز خود شکسته بهست
دل زیرک میان لوز بود
دل نادان چو پوست گوز بود
مغز تا نازکست پوست نکوست
چون قوی شد حجاب گردد پوست
سنگ باید چو مرد کاهل شد
مغز نغزت ز سنگ حاصل شد
گفتم ای جان پر از نکویی تو
از کجایی مرا نگویی تو



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش، گوینده با نفس کلی که بر او ظاهر شده سخن میگوید و او را با صفتهایی چون نورانی، بیمانند، برتر از جوهر و عرض و غایت آفرینش میستاید و میپرسد چرا به کلبهٔ تاریک او آمده است. نفس کلی پاسخ میدهد که گنج در ویرانه است و نور از رخنهٔ خانههای خراب میتابد. سپس با تمثیل مغز و پوست نشان میدهد که شکستگی و رنج روزگار حجاب را میدَرد و حقیقت آدمی را آشکار میکند. در پایان، گوینده از او میپرسد که از کجا آمده است.
هوش مصنوعی: به نفس کلی گفتم: ای که خداوند تو را از نور سرشته است، و از پرتو روی تو دیو هم مانند حوری زیبا میشود.
هوش مصنوعی: ای که روزگار از وجود تو جشن و آدینه است و زمین از روی تو مانند آینه روشن و درخشان شده است.
هوش مصنوعی: صفت تو برتر از آن است که در یک نفس و سخن بگنجد، و وصف کردن تو تنها آرزویی خام است.
هوش مصنوعی: پس تو در صورت و پیکر چنان نوآیین و بیمانندی که در همهٔ هستی کسی مانند تو نیست.
هوش مصنوعی: تو صفتها را آشکارا و به عیان نشان میدهی، زیرا هم خود رویی و هم آینهای که آن روی در آن پیداست.
هوش مصنوعی: در سرزمین دین تو راهنمای هموار و یکسانی، و در راه عذرخواهی و سپاسگزاری، شکر را به دست میآوری.
هوش مصنوعی: تو مانند درخت طوبی هستی که به باغ ارم مایه و زندگی میبخشد، و مانند کعبهای که خاک حرم پادشاه است.
هوش مصنوعی: بسیار نیکوسرشت و بسیار نیرومند هستی؛ عقلی، جانی، سِرّی و دلی؛ راستی تو چه کسی هستی؟
هوش مصنوعی: خوشا صورت تو که بسیار زیباست و خرّما شکوه تو که هیچ عیبی ندارد.
هوش مصنوعی: تو برتر از جوهر و عرض هستی و غایت و مقصود همهٔ آفریدگانی.
هوش مصنوعی: هر گوهری که از تو نیرو و پرورش میپذیرد، همچون برج خورشید و صندوقچهٔ یاقوت ارزشمند و تابناک میشود.
هوش مصنوعی: تو مانند پیامبران از دست فرشته شربتها نوشیدهای؛ گوارایت باد.
هوش مصنوعی: تو که گنجی بیرنج به دست آمدهای، در چنین گوشهای نزد بختبرگشتهای دردمند چون من چه میکنی؟
هوش مصنوعی: کلبهٔ من را که مانند خانهٔ دیو، درگاهش پر از دود و تاریکی بود، با پرتو رویت نوراندود کردی.
هوش مصنوعی: من در چاه تاریک خود حتی ستارهٔ کمنور سها را نمیدیدم، و اکنون با حضور تو گویی دو خورشید و دو ماه دارم.
هوش مصنوعی: آری، دربارهٔ این خانهٔ جسمانی تو این سخن را بهتر از من میدانی.
هوش مصنوعی: خوی و کردار پیران و بزرگان چنین است که اسیران را به امیری میرسانند.
هوش مصنوعی: پرسیدم: این خانهٔ ویران چه جای کسی جهانبین مانند توست؟ گفت: جای من در جهان همین است.
هوش مصنوعی: زیرا آبادانی سرای رنج است و جایگاه گنج در ویرانه است.
هوش مصنوعی: گنج در جای ویران نهفته است و در جای آباد سگ پاسبان مینشیند؛ یعنی آبادانی دنیا جای پستی است.
هوش مصنوعی: گفتم: عرش و فرش خانه و بارگاه توست و آفرینش کارگاه تو؛ پس چرا اینجایی؟
هوش مصنوعی: پاسخ داد: تیرگی با آبادانی همراه است و نور به سوی ویرانه بازمیگردد.
هوش مصنوعی: ماه و خورشید در این سرای رنج و سختی جز ویرانه را نمیجویند.
هوش مصنوعی: زیرا به خانهٔ درست و بیشکاف راه نمییابند، بلکه از رخنهها میتابند و روی مینمایند؛ یعنی نور معنا از دل شکسته درمیآید.
هوش مصنوعی: برای زیرک بهتر است که از زخم روزگار خسته و شکسته شود، همچنان که پوست پرمغز بهتر است شکسته شود تا مغزش آشکار گردد.
هوش مصنوعی: دل زیرک مانند مغز بادام است و دل نادان همچون پوست گردو، سخت و بیبهره.
هوش مصنوعی: تا مغز نازک و نارس است، پوست برایش نگهبان خوبی است؛ اما چون رسید و نیرومند شد، پوست حجاب آن میشود.
هوش مصنوعی: وقتی مرد سست و کاهل شد، سنگ لازم است تا پوستش بشکند؛ مغز نیکوی تو با ضربهٔ سنگ به دست میآید؛ یعنی رنج و بلا حقیقت آدمی را آشکار میکند.
هوش مصنوعی: به او گفتم: ای جانِ سرشار از نیکی، از کجا آمدهای؟ به من نمیگویی؟
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.