بخش ۳ - فصل وحدت و شرح عظمت
احدست و شمار از او معزول
صمدست و نیاز ازو مخذول
آن احد نی که عقل داند و فهم
و آن صمد نی که حس شناسد و وهم
نه فراوان نه اندکی باشد
یکی اندر یکی یکی باشد
در دویی جز بدو سقط نبوَد
هرگز اندر یکی غلط نبوَد
تا ترا در درون شمار و شکیست
چه یکی دان چه دو که هردو یکیست
به چراگاه دیو بر ز یقین
چه و چند و چرا و چون را هین
نه بزرگیش هست از افزونی
ذات او بر ز چندی و چونی
از پی بحث طالب عاجز
هل و من گفتن اندرو جایز
کس نگفته صفات مبدع هو
چند و چون و چرا چه و کی و کو
ید او قدرتست و وجه بقاش
آمدن حکمش و نزول عطاش
قدمینش جلال قهر و خطر
اصبعینش نفاذ حکم و قدر
هستها تحت قدرت اویند
همه با او و او همی جویند
جنبش نور سوی نور بود
نور کی ز آفتاب دور بود
با وجودش ازل پریر آمد
به گه آمد ولیک دیر آمد
در ازل بسته کی بود علمش
یک غلامست خانهزاد ازلش
از ابد دور دار وهم و گمان
که ابد از ازل گرفت نشان
کی مکان باشدش ز بیش و ز کم
که مکان خود مکان ندارد هم
خلق را زین صفت جهانی ساخت
تا زبهر خود آشیانی ساخت
با مکان آفرین مکان چه کند
آسمان گر بر آسمان چه کند
آسمان دی نبود امروز است
باز فردا نباشد او نوزست
در نوردد ز پیش ستر دخان
یوم نطوی السماء رو برخوان
عارفان چون دم از قدیم زنند
ها و هو را میان دو نیم زنند
نه به ارکان ثبات اوقاتش
نه مکان جای هستی ذاتش
ای که در بند صورت و نقشی
بستهٔ استوی علی العرشی
صورت از مُحدثات خالی نیست
در خورِ عزّ لایزالی نیست
زانکه نقاش بود و نقش نبود
استوی بود و عرش و فرش نبود
استوی از میان جان میخوان
ذات او بستهٔ جهات مدان
کاستوی آیتی ز قرآنست
گفتن لامکان ز ایمانست
عرش چون حلقه از برون در است
از صفات خدای بیخبر است
در صحیفهٔ کلام مسطور است
نقش و آواز و شکل ازو دور است
ینزل الله هست در اخبار
آمد و شد تو اعتقاد مدار
رقم عرش بهر تشریف است
نسبت کعبه بهر تعریفست
لامکان گوی کاصل دین این است
سر بجنبان که جای تحسین است
دشمنی حسین از آن جُستهست
که علی لفظ لامکان گفتهست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش از حدیقه در بیان یگانگی و بینیازی خداست و میگوید یگانگی او از جنس عدد و دریافت عقل و حس نیست و پرسش از چندی و چونی دربارهٔ او روا نیست. سنایی واژههای قرآنی مانند دست و وجه و قدم و نزول را به قدرت و بقا و فرمان و بخشش تأویل میکند و ازل و ابد و مکان و آسمان را آفریدهٔ او میداند. سپس با کسانی که آیهٔ استوا بر عرش را به ظاهر میگیرند مخالفت میکند و بیمکانی خدا را اصل دین میشمارد.
هوش مصنوعی: خداوند یگانه است و شمار و عدد در او راه ندارد؛ بینیاز است و نیاز از ساحت او رانده و دور است.
هوش مصنوعی: آن یگانگی از جنس یکیای نیست که عقل و فهم بشناسد، و آن بینیازی چیزی نیست که حس و خیال آن را دریابد.
هوش مصنوعی: او نه بسیار است و نه اندک؛ مانند یک ضرب در یک که باز یک میشود، یگانگی او افزون نمیشود و همان یکی میماند.
هوش مصنوعی: لغزش و خطا تنها در دوگانگی پیش میآید و در یگانگی هرگز خطایی نیست.
هوش مصنوعی: تا وقتی در درون تو شمارش و تردید هست، چه خدا را یکی بدانی چه دو، فرقی ندارد؛ زیرا هنوز با ذهن عددی به او مینگری.
چه، چند و دلایل و پرسشها دربارهی خدا معنی ندارد.
هوش مصنوعی: بزرگی او از فزونی اندازه نیست؛ ذات او برتر از کمیت و کیفیت است.
هوش مصنوعی: برای جستوجوی طالبِ ناتوان، تنها پرسیدن «آیا هست» و «کیست» دربارهٔ او رواست.
هوش مصنوعی: هیچکس صفات آفریدگار را با «چند» و «چگونه» و «چرا» و «چه» و «کی» و «کجا» بیان نکرده است.
هوش مصنوعی: «دست» خدا که در قرآن آمده یعنی قدرت او، و «وجه» یعنی بقای او؛ «آمدن» او یعنی فرمانش و «فرودآمدن» او یعنی بخشش او.
هوش مصنوعی: «دو قدم» او شکوه قهر و هیبت اوست و «دو انگشت» او نفوذ فرمان و تقدیر اوست.
هوش مصنوعی: همهٔ موجودات زیر قدرت اویند؛ همه با اویند و با این حال او را میجویند.
هوش مصنوعی: حرکت نور به سوی سرچشمهٔ نور است؛ نور هرگز از خورشید جدا نیست، پس جوینده نیز از او دور نیست.
هوش مصنوعی: در برابر هستی او، ازل همچون پریروز است؛ ازل به هنگام خود آمد اما نسبت به او دیر آمد.
هوش مصنوعی: دانش او کی در بند ازل است؟ ازل خود بندهٔ خانهزاد اوست.
هوش مصنوعی: خیال و گمان را دربارهٔ ابد از او دور کن، که ابد نیز مانند ازل نشانی از آفرینش اوست و او را محدود نمیکند.
هوش مصنوعی: چگونه او جایی با بیش و کم داشته باشد، در حالی که خودِ مکان هم مکانی ندارد.
هوش مصنوعی: او با چنین صفتی جهان را برای آفریدگان ساخت تا برایشان آشیانهای باشد، نه جایگاهی برای خود.
هوش مصنوعی: مکان برای آفرینندهٔ مکان چه کاری میتواند کرد؟ آسمان هرچند آسمان بر آسمان باشد، او را در بر نمیگیرد.
هوش مصنوعی: آسمان دیروز نبود و امروز هست و فردا باز نخواهد بود؛ چیزی نوپدید و ناپایدار است.
هوش مصنوعی: خداوند این پردهٔ دودمانند آسمان را در هم میپیچد؛ برو آیهٔ «روزی که آسمان را در هم مینوردیم» را بخوان.
هوش مصنوعی: عارفان چون از ذات قدیم سخن میگویند، هر اشارهای چون «این» و «او» را میان او و خود از میان برمیدارند.
هوش مصنوعی: پایداری او به عناصر و ارکان بسته نیست و مکان جایگاه هستی ذات او نیست.
هوش مصنوعی: ای کسی که گرفتار صورت و نقش هستی و به ظاهرِ «بر عرش استوا یافت» چسبیدهای.
هوش مصنوعی: صورت همیشه از جنس آفریدههای نوپدید است و شایستهٔ عزت جاودانهٔ خدا نیست.
هوش مصنوعی: زیرا نقاش بود و نقشی نبود؛ استوای او بود در حالی که هنوز عرش و زمینی آفریده نشده بود.
هوش مصنوعی: آیهٔ استوا را از ژرفای جان بخوان و ذات او را گرفتار جهتها مپندار.
هوش مصنوعی: استوا آیهای از قرآن است و گفتنِ اینکه خدا بیمکان است از ایمان است.
هوش مصنوعی: عرش مانند حلقهای است که بیرون در آویخته است و از صفات خدا بیخبر است.
هوش مصنوعی: کلام خدا در صحیفهها نوشته شده است، اما نقش و آواز و شکل از او به دور است.
هوش مصنوعی: در حدیث آمده که «خدا فرود میآید»، اما تو به رفتوآمد جسمانی برای او باور مداشته باش.
هوش مصنوعی: نسبت دادن عرش به خدا برای بزرگداشت عرش است و خانه خواندن کعبه برای شناساندن آن است، نه اینکه جای خدا باشد.
هوش مصنوعی: بگو خدا بیمکان است که اصل دین همین است؛ سر به تأیید بجنبان که جای آفرین است.
هوش مصنوعی: دشمنی با حسین از آن رو بود که علی سخن بیمکانی خدا را گفته بود؛ یعنی قائلان به مکان برای خدا با خاندان علی دشمنی کردند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.