قصیدهٔ شمارهٔ ۶۰ - در مدح ناصح الملک کمالالدین شیخ الحرمین خطیب نوآبادی
ای خدایی که رهیت افسر دو جهان نشود
تا بر حسب تو فرش قدمش جان نشود
چنگ در دامن مهر تو چگونه زند آنک
مر ورا خدمت تو قید گریبان نشود
سخت پی سست بود در طلب کوی تو آنک
مرد را بادیه بر یاد تو بستان نشود
هر که در جست لقایت نبود راست چو تیر
خواب در دیدهٔ او جز سر پیکان نشود
هر که جولانگه او حضرت پاکیزهٔ تست
هرگز از دور فلک بیسر و سامان نشود
چون به میدان تو پیکان بلا گشت روان
جان سپر سازد مردانه و پنهان نشود
موکب جان ستدن چون بزند لشکر عشق
او به جز بر فرس خاص به میدان نشود
ای ره آموز که هر کو به تو ره یافت به تو
هرگز اندر ره دین گمره و حیران نشود
آنکه هستندهم افراشتهٔ فضل تو اند
هرگز افراشتهٔ فضل تو ویران نشود
ثمرهٔ بندگی از خاک درت میروبند
تامگر کارکشان طعمهٔ خذلان نشود
کیسهها دوخته بر درگهت از روی امید
زان که بیلطف تو کس در خور غفران نشود
گرسنه بوده و پنداشت بسر کردهٔ راه
از پذیرفتنشان یار و نگهبان نشود
همه از حکم تو افکنده و برداشتهاند
ورنه از ذات کسی گبر و مسلمان نشود
گبر خواهد که بود طالب کوی تو ولیک
بتکلف هذیان آیت قرآن نشود
هفت سیاره روانند و لیک از رفتن
ماه در رفعت و در جرم چو کیوان نشود
هر کسی علم همی خواند لیکن یک تن
چون جمال الحکما بحر درافشان نشود
آن منبه که ز تنبیه وی اندر همه عمر
هیچ دل در ره دین معدن عصیان نشود
آنکه گه گه کف او بیند ابر از خجلی
باز گردد ز هوا مایل باران نشود
آنکه در درد بماندی ز بلای شیطان
هر کرا مجلس او آیت درمان نشود
کند باید به جفا دیده و دندان کسی
چاکر او ز بن سی و دو دندان نشود
نایب جاه پیمبر تویی امروز و کسی
مبتدع باشد کت چاکر فرمان نشود
به گل افشان ارم ماند آن مجلس تو
مجلسش خرم و خوش جز به گل افشان نشود
ای بها گیر دری کز سخن چون گهرت
نرخ جانها به جز از گفت تو ارزان نشود
هر که شاگرد تو باشد به گه خواندن علم
هرگز آن خاطر او دفتر نسیان نشود
نامهٔ عقل به یک لحظه بنپذیرد جان
تا برآن نامهٔ او نام تو عنوان نشود
معدهٔ حرص که شد تافته از تف نیاز
جز سوی مائدهٔ جود تو مهمان نشود
نیست یک ملحد و یک مبتدع اندر آفاق
که وی از حجت و نام تو هراسان نشود
شد نو آباد چو بستان ز جمال تو و خود
آن چه جایست که از فر تو بستان نشود
به دعا خواست همی اهل نوآباد ترا
زان که بی پند تو می خلق به سامان نشود
چون ز آرایش کوی تو شود شاد فلک
آن که باشد که ز گفتار تو شادان نشود
خاصهٔ شهر غلامان تو گشتند چه باک
ار مرید تو همه عامه فراوان نشود
دیو گریان نشود تا به سخن بر کرسی
آن لب پر شکر و در تو خندان نشود
سخن راست همی گویی بیروی و به حشر
رو که بر تو سخنت حجت و برهان نشود
نیست عالم چو تو در هیچ نواحی و کسی
صدق این قول چه داند که خراسان نشود
مردم از جهد شود عالم نز جامه و لاف
جاهل از کسوت و لاف افسر کیهان نشود
هر که بیدار نباشد شبی از جهد چو چرخ
روز دیگر به سخن شمس درافشان نشود
سست گفتار بود درگه پیری در علم
هر که در کودکی از جهد سخندان نشود
اندر آن تیغ چه تیزی بود از جهد که آن
سالها برگذرد کایچ سرافشان نشود
علم داری شرف و قدر بجوی ار نه مجوی
زان که بیفضل هر ابله سوی دیوان نشود
علم باید که کند جای تو کرسی و صدور
ورنه از طور کسی موسی عمران نشود
معجز موسی داری که کنی ثعبان چوب
ور نه صد چوب بینداز که ثعبان نشود
علم شمس همی باید و تاثیر فلک
ور نه هر پیشه به یک نور همی کان نشود
ای چنان در خور هر مدح که مداح ترا
شعر در مدحت تو مایهٔ بهتان نشود
من ثناخوان توام کیست که از روی خرد
چون بدید آن شرف و عز ثناخوان نشود
جامهٔ عیدی من باید از این مجلسیانت
لیک بی گفت تو اینکار به سامان نشود
تا فلک در ضرر و نفع چو گوهر نبود
تا پری در عمل و چهر چو شیطان نشود
منبر نو به نوآباد مبارک بادت
تا به جز حاسد تو پر غم و احزان نشود
باد بر درگه یزدانت قبول از پی آنک
بنده بر هیچ دری چون در یزدان نشود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده با مدح ناصحالملک کمالالدین، از ویژگیهای برجسته او و مقامش در علم و دانش سخن میگوید. او به دنبال تکریم شخصیت ناصحالملک، او را به عنوان راهنمایی برای اهل علم و دیانت معرفی میکند و میگوید که کسی که به او توسل جسته، هرگز در مسیر راست گمراه نخواهد شد. همچنین، شاعر بر فضیلتهای او تأکید کرده و میگوید که این شخصیت بزرگ به مانند درختی تنومند است که درختان دیگر از سایهاش بهرهمند میشوند. در پایان، شاعر به ضرورت توجه به علم و فضل و دوری از جهل اشاره میکند و بر اهمیت مقام ناصحالملک در میان اطمینان و امید مردم تأکید دارد.
هوش مصنوعی: ای خدایی که راه تو برای هر دو جهان مانند تاجی نمیشود، تا زمانی که به خاطر تو، فرش زیر پایش جان نگیرد.
هوش مصنوعی: چگونه کسی که گرفتار محبت توست، میتواند از این عشق دست بردارد، در حالیکه او در خدمت تو هیچگونه محدودیتی ندارد؟
هوش مصنوعی: مردی که در شهر تو باشد و به دنبال تو برود، در واقع در پی یک هدفی ناپایدار و بیاساس است؛ چون یاد تو و عشق تو در دل او باعث میشود که دست از تلاش بردارد و از یاد تو غافل شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که در جستجوی دیدارت نباشد، مانند تیر خواب در چشمانش، فقط سر پیکان را میبیند و به هدف نمیرسد.
هوش مصنوعی: هر کس که در میدان و عرصهی وجود تو، که مقدس و پاک است، حاضر نباشد، هیچگاه از گردونهی فلک و عالم بیهدف و بیحالت نخواهد بود.
هوش مصنوعی: وقتی بلا و مشکلات به میدان تو میآیند، مردان با شجاعت جان خود را فدای تو میکنند و در این کار از خود پنهان نمیشوند.
هوش مصنوعی: اگر لشکر عشق به میدان نبرد بیاید، فقط سواری که مختص این میدان است، شایستهٔ جانستانی و جذب عشق خواهد بود و دیگران نمیتوانند در این عرصه شرکت کنند.
هوش مصنوعی: ای راهنمایی که هر کسی که به تو نزدیک شود، دیگر در راه دین گمراه و سرگردان نخواهد شد.
هوش مصنوعی: هر کسی که به واسطهٔ علم و فضلت بلندآوازه و باوقار شده است، هرگز از فضلت و آبرویی که به دست آورده، فرو نخواهد افتاد و ویران نمیشود.
هوش مصنوعی: ثمرهٔ بندگی و عبادت، از خاک درگاه تو به دست میآید، تا اینکه افرادی که در کار خود جدی هستند، دچار شکست و ناکامی نشوند.
هوش مصنوعی: درِ تو بهخاطر امیدی که به لطف تو وجود دارد، کیسههایی برای طلب بخشش و مغفرت دوختهاند؛ زیرا بدون فضل و لطف تو، هیچکس شایستهٔ رحمت نخواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر کسی در سختی و گرسنگی باشد و فکر کند که در این شرایط، دوست و نگهبانی از او حمایت نمیکند، یعنی در او ناامیدی وجود دارد.
هوش مصنوعی: همه به خاطر فرمان تو از دین و آیین خود دور شدهاند و اگر نه، هیچکس به خودی خود گبر (غیرمسلمان) یا مسلمان نمیشود.
هوش مصنوعی: گبر (م هر کسی که به خداوند یکخدایان باور ندارد) میخواهد که به سوی تو بیاید، اما با زحمت و به شکل تصنعی و حرفهای بیاساس نمیتواند مانند آیات قرآن تبدیل به مؤمن شود.
هوش مصنوعی: هفت سیاره به حرکت خود ادامه میدهند، اما نتایج و آثار رفتن ماه به آن اندازه بزرگ و مهم نیست که مثل سیاره زحل (کیوان) باشد.
هوش مصنوعی: هرکسی در علم و دانش تلاش میکند، اما هیچکس به اندازهٔ جمالالحکما (که به احتمال زیاد اشاره به فردی به نام جمالالحکما است) قادر به ارائه و افشاندن علم و دانش نیست.
هوش مصنوعی: آن نصیحتی که از تنبیه او در طول عمر کسی در راه دین منحرف نشده و به گناه نمیگراید.
هوش مصنوعی: آن کسی که به سبب شرم و حیا، هر از گاهی دستش را دراز میکند و ابر را میبیند، به زودی از جایی که هست، خالی میشود و دیگر تمایلی به باریدن باران ندارد.
هوش مصنوعی: هر کسی که در رنج و درد میماند به خاطر بلا و وسوسههای شیطان، از درمانی که با حضور او (ناصح الملک کمالالدین) در مجلسش حاصل میشود، بیبهره خواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر کسی به دیدن و خدمت آن شخص، به او جفا کند، باید بداند که نمیتواند او را از بین ببرد؛ چرا که چاکر او هرگز نمیتواند به او آسیب برساند، حتی اگر با سی و دو دندان خود (که نشانهٔ قدرت و استحکام است) بخواهد به او حمله کند.
هوش مصنوعی: تو امروز نایب مقام پیامبر هستی و اگر کسی نوآوری در دین داشته باشد، نمیتواند در زمرهٔ خدمتگزاران راستین قرار بگیرد.
هوش مصنوعی: مجلس تو مانند باغی پر از گل است و شادابی و خوشیاش تنها با وجود گلافشانی تو امکانپذیر است.
هوش مصنوعی: ای پادشاه سخن، تو مانند دری هستی که کالای گرانبهایی را میفروشی؛ چرا که سخنان تو آنقدر ارزشمند است که جز گفتار تو، هیچ چیز دیگری به قیمت جان انسانها نمیرسد و ارزشی ندارد.
هوش مصنوعی: هر کسی که شاگرد تو باشد و در زمان یادگیری علم دیگر هرگز فراموشی در ذهنش ایجاد نخواهد شد.
هوش مصنوعی: عقل در یک لحظه نمیتواند متوجه شود که جان به چه دلیل به وجود تو و نام تو اعتبار میبخشد، زیرا در این صورت نام تو بر آن نامهاش نخواهد آمد.
هوش مصنوعی: معدهٔ حرص (شکم خالی و طمع انسان) که از شدت نیاز و حرص دچار تنش و درگیری شده، جز به سفره و نعمت بخشش تو (خدای مهربان) هیچ جایی نخواهد رفت.
هوش مصنوعی: هیچ کافر و بدعتگذاری در جهان وجود ندارد که از دلیل و نام تو واهمه نداشته باشد.
هوش مصنوعی: نوآباد به زیبایی و شکوه تو مانند بستانی شده است، و چه جایی هست که از نور و تأثیر تو بینصیب بماند؟
هوش مصنوعی: اهل نوآباد به دعا از تو خواستهاند، زیرا بدون نصیحت و پند تو، مردم به کار خود سامان نمیدهند و به درستی نمیرسند.
هوش مصنوعی: وقتی آسمان به زیبایی و آراستگی مکان تو خوشحال میشود، کسی وجود ندارد که از سخنان تو شاد و خوشحال نشود.
هوش مصنوعی: اگرچه بندگان تو در شهر بسیار زیادند، اما برای تو چه اهمیتی دارد اگر تمام مریدانت از مردم عادی باشند و به شمارشان افزوده نشود؟
هوش مصنوعی: دیو (شخصیت منفی و نماد بدی) نمیتواند از ترس و ناراحتی، گریه کند تا زمانی که سخن را با محبت و شیرینی از آن لبهای شیرین گوش بگیرد. در اینجا به معنای این است که لبهای شیرین و خوش صحبت تو باعث خوشحالی و شادابی میشوند و بدیها را دور میکنند.
هوش مصنوعی: تو بدون اینکه چهره و حضور ظاهری داشته باشی، سخن حق و درستی میگویی، اما اگر در قیامت (حشر) نباشی، سخنان تو دلیلی و برهانی نمیشود.
هوش مصنوعی: در هیچ گوشهای از زمین، هیچ عالم و دانشمندی مانند تو وجود ندارد و هیچکس نمیتواند این حقیقت را انکار کند که خراسان به بزرگی و عظمت تو نرسد.
هوش مصنوعی: مردم، با تلاش و کوشش، به علم و دانش میرسند و این علم از ظواهر و ادعاهای ظاهری به دست نمیآید. همچنین، هیچ جاهل و نادانی نمیتواند با تظاهر به علم و با پوشیدن لباسهای فاخر، به مقام و منزلت والا دست یابد.
هوش مصنوعی: هر کس در زندگیاش تلاشی نکند و در شب بیدار نباشد، نمیتواند در روز بعد از نور و روشنایی شمس (نماد علم و دانایی) بهرهمند شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که در کودکی تلاش نکند و به فرزانگی نرسد، وقتی پیر شود، نمیتواند در علم صحبتهای محکم و قابل اعتمادی داشته باشد.
هوش مصنوعی: در آن تلاش و کوشش چه برتری وجود داشت که سالها میگذرد و آنکه کوشیده سرفراز نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر علم و دانش داری، شرافت و مقام خود را به دست آور، وگرنه تلاش نکن زیرا کسی که بیکمال است، به دربار و مقامهای بزرگ نمیرسد.
هوش مصنوعی: علم باید که مقام و جایگاه تو را بالا برد و به تو قدرت و منزلتی بدهد، در غیر این صورت حتی اگر تو فرزند موسی عمران باشی، نمیتوانی به مرتبهای بزرگ دست یابی.
هوش مصنوعی: اگر تو معجزهای مثل معجزه موسی را داری که بتوانی چوب را به مار تبدیل کنی، پس این کار را انجام بده؛ وگرنه هر چقدر هم چوب بیندازی، مار نخواهد شد.
هوش مصنوعی: علم شمس (دانش و آگاهی) باید در وجود باشد و تأثیر فلک (عوامل بیرونی و کیهانی) نیز مهم است، در غیر این صورت هر حرفه و کارنامهای تنها با یک نور (روشنی) به دست نخواهد آمد و به نتیجه نخواهد رسید.
هوش مصنوعی: تو آنقدر شایستهٔ ستایش هستی که شعر در وصف تو باعث عیبگذاری و اتهام نشود.
هوش مصنوعی: من منشا ستایش توام؛ کسی که با عقل و درایت ناظر بر ویژگیها و مقام بلند تو باشد، نمیتواند از ستایش تو غافل بماند.
هوش مصنوعی: لباس عید من باید از زرق و برق این مجالس شما باشد، اما بدون این که تو صحبت کنی، این کار به درستی انجام نخواهد شد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که آسمان در کارهای خوب و بد مانند گوهر نیست، انسانها هم در عمل و چهرهشان مثل شیطان نشوند.
هوش مصنوعی: منبر جدیدت در نوآباد مبارک باشد تا جز حسودان، کسی را غم و اندوهی نباشد.
هوش مصنوعی: ای خدا، امیدوارم که بادی که به درگاه تو میوزد، مقبول واقع شود؛ زیرا هیچ بندهای نمیتواند به درگاهی غیر از درگاه تو و درستی و بزرگیات (یزدان) راه پیدا کند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
سوز و شوقِ مَلَکی بر دلت آسان نشود
تا بد و نیک جهان پیش تو یکسان نشود
هیچ دریا نکشد زورقِ پندار تو را
تا دو چشمت ز جگرمایه چو طوفان نشود
در تماشای ره عشق نیابی تو درست
[...]
گر سر زلف تو از باد پریشان نشود
خلق بیچاره چنین بیدل و حیران نشود
وه ازان روی مرا جان به لب آمد،یارب
که گرفتار به دل هیچ مسلمانان نشود
ای مسلمانان، آن موی ببندید آخر
[...]
گرچه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود
تا ریا وَرزَد و سالوس مسلمان نشود
رندی آموز و کَرَم کُن که نه چندان هنر است
حَیَوانی که ننوشد مِی و انسان نشود
گوهرِ پاک بِباید که شود قابلِ فیض
[...]
گرچه کار دلم از صبر به سامان نشود
هم صبوری که کس از صبر پشیمان نشود
جانِ ثابتقدم آن است که در راهِ وفا
خاکِ ره گردد و یک ذره پریشان نشود
آنکه صد سال پرستنده بود لعبت چین
[...]
طاعت ناقص من موجب غفران نشود
راضیم گر مدد علت عصیان نشود
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.