روز کسوف ار کند قصد بدوزد به تیر
قبه سیمین ماه بر سپر آفتاب
گاه ز فیض کفش، خاک مرصع بساط
گاه ز گرد روز معنبر نقاب
کی شودش همعنان خیل ملک چون نداشت
پایه پهلو زدن ماه نُوَش در رکاب
ای کف خنجر کُشَت کرده ز جان صد هزار
خصم جگر تشنه را سیر به یک قطره آب
رای تو بر آسمان بارگهی زد که هست
بافته از قطب میخ تافته صبحش طناب
حمله قهر تو ساخت زهره شیران تباه
آتش تیغ تو کرد گُرده گَردان کباب
در عجبم تا چرا کرد به دوران تو
صدمه باران و باد گنبد گل را خراب
فتنه بیدار را عدل تو در خواب کرد
فتنه نبیند دگر چشم جهان جز به خواب
کرده به زخم زبان سرزنش سرکشان
تیغ جهانگیرت آن هندوی مالک رقاب
خرد کو هست عالم را آب و جد
چو طفلان بیش رایت خوانده ابجد
تو خورشیدی و تختت چرخ چارم
چهارش پایه چار ارکان عالم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این قطعه ستایشنامهای در بزرگداشت ممدوح است که در میان داستان جمشید و خورشید آمده است. شاعر با اغراقهای آسمانی، تیراندازی، بخشش، شمشیر، خشم و دادگری ممدوح را میستاید و میگوید در روزگار عدل او فتنه به خواب رفته است. در پایان، خرد را شاگرد رأی او میشمارد و او را خورشیدی میداند که تختش آسمان چهارم است و پایههایش چهار عنصر.
هوش مصنوعی: اگر ممدوح در روز خورشیدگرفتگی بخواهد، میتواند با تیر خود گنبد نقرهای ماه را به سپر خورشید بدوزد؛ یعنی کسوف را کار تیر او مینماید و این اغراقی در توانایی تیراندازی اوست.
هوش مصنوعی: گاهی از بخشش دست او زمین مانند فرشی گوهرنشان میشود و گاهی از گرد و غبار روز نبرد او، چهرهٔ زمین روبندی خوشبو چون عنبر مییابد.
هوش مصنوعی: سپاه فرشتگان چگونه میتواند همرکاب و همپایهٔ او شود، در حالی که ماه نو هم آنقدر مرتبه نداشت که با رکاب او برابری کند؟
هوش مصنوعی: ای کسی که دست خنجرزن تو صدهزار دشمنِ تشنهجگر را با یک قطره آب (آبِ تیغ) از جان سیر کرده است؛ یعنی آنان را با خنجرت کشتهای.
هوش مصنوعی: اندیشه و تدبیر بلند تو بر آسمان بارگاهی برپا کرده که میخ آن از ستارهٔ قطب ساخته شده و طناب آن از پرتوهای صبح تابیده شده است.
هوش مصنوعی: یورش خشم تو دل و زهرهٔ شیران را از میان برد و آتش شمشیرت گردهٔ پهلوانان را کباب کرد.
هوش مصنوعی: در شگفتم که چرا در روزگار تو که هیچ ویرانی روا نیست، ضربهٔ باران و باد گنبد گل را ویران کرده است؛ این بیان اغراقی است در عدل ممدوح.
هوش مصنوعی: دادگری تو فتنهٔ بیدار را به خواب برد؛ چنانکه چشم جهان دیگر فتنه را جز در خواب نمیبیند.
هوش مصنوعی: شمشیر جهانگشای تو، آن غلام سیاهچهرهای که صاحب اختیار گردنهاست، با زخم زبان (لبهٔ تیز خود) سرکشان را سرزنش و تنبیه کرده است.
هوش مصنوعی: خرد که همچون پدر و نیای جهان است، در برابر رأی و اندیشهٔ تو مانند کودکان، الفبا و ابجد را آموخته است.
هوش مصنوعی: تو خورشیدی و تختت آسمان چهارم (جایگاه خورشید) است و چهار پایهٔ این تخت چهار عنصر جهان است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بر کف من نه نبید، پیشتر از آفتاب
نیز مسوزم بخور، نیز مریزم گلاب
میزدگان را گلاب باشد قطرهٔ شراب
باشد بوی بخور، بوی بخار کباب
تا که ز حُوت آمدست سوی حَمَل آفتاب
گوهر سفته است خاک صندل سوده است آب
بر سر گل بلبل است بر لب طوطی شراب
در گلوی فاخته است ساخته چنگ و رباب
یا سید المکرمات بابک خیرالمآب
کفی مغیث الوری کفک فی کل باب
ای به صفا برده گوی سایه تو ز آفتاب
زهره زهره شد ز آتش تیغ تو آب
جودک یوم العطا بأسک یوم العذاب
[...]
زد نفس سر به مهر صبح ملمع نقاب
خیمهٔ روحانیان کرد معنبر طناب
شد گهر اندر گهر صفحهٔ تیغ سحر
شد گره اندر گره حلقهٔ درع سحاب
صبح فنک پوش را ابر زره در قبا
[...]
در تتق ابر شد، باز رخ آفتاب
همچو بناگوش یار در خم زلف بتاب
مهر سیه پیرهن ابر سپید پریش
هندوی کافور موی ترک معنبر نقاب
خانقه صوفیان بر گه ز بس اقحوان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.