طاووس روز تا ز افق جلوه میکند
شاها، همای رای تو دولت شکار باد
این روزگار و دایره لاجورد را
دایم به گرد نقطه چترت مدار باد
هر خلعت مراد که میبخشد آسمان
از جامه خانهٔ کرمت مستعار باد
خورشیدت از شمار غلامان درگه است
بر در ترا ز غلام چنین صد هزار باد
گر ماه بر خلاف مرادت کند مدار
چون دست زهره پای قمر در نگار باد
ماه قدح چو دور کند در سرای عیش
ناهید خوش سرای ترا پردهدار باد
هر کس که در یمین تو چون تیغ راسخ است
دایم چو خاتم تو به زر در یسار باد
تا هست کرد اینقدر افلاک را مدار
دور تو چون مدار فلک بر قرار باد
بی گرد فتنه دامن آخر زمان بچین
وصل قبای دولت این روزگار باد
با اینکه نیست مثل من امروز بلبلی
چون من بهار مدح ترا صد هزار باد
مرا یک روز شاهنشاه عالم
چراغ دودمان نسل آدم
محیط مکرمت گردون همت
جهان سلطنت، خورشید دولت
سریر آرای ملک اردوانی
بهار دولت چنگیز خانی
جهانگیر و جهانبخش و جوانبخت
که برخوردار باد از تاج و از تخت
فرستاد و به خلوت پیش خود خواند
به عادت پیش تخت خویش بنشاند
ز سلک نظم و نثر آن بحر ز خار
طلب میکرد ازین طبع گهربار
چو لعل یار در الفاظ رنگین
معانی خویش و باریک شیرین
مرا گفت ای سخنگوی گهر سنج
چه پنهان کردهای در کنج دل گنج؟
کهن شد قصه فرهاد و خسرو
بیاور خسروانه نقشی از نو
نماند آن شورش حلوای شیرین
بیارامید جوش ویس و رامین
بیاور شاهد عذاری لایق
که رمز آب رخ عذار و وامق
درین قرابههای سبز زرکار
نظامی را سیه شد در شهسوار
رواجی نیست آن سیم کهن را
بنامم سکه نو زن سخن را
مرصع ساز تاج و ذکر جمشید
منور کن چراغ چشم خورشید
عذار روشن خورشید عذرا
مزین کن به نظمی چون ثریا
جهان را از سخن ده یادگاری
ز دستی دیگرش بر نه نگاری
ز عین طبع صافی کن روان بحر
در آور هر زمان بحری در آن بحر
ز هر جنسی حکایت در هم آمیز
ز هر نوعی غزلهایی نو انگیز
چو این عالی خطاب آمد به گوشم
کمر بستند عقل و فکر و هوشم
مرا گفتند: سلمان، وقت دریاب
که دولت را مهیا گشت اسباب
ادای حق پنجه ساله نعمت
اگر داری هوس دریاب فرصت
ز هر طوری سخن با خویش داری
ز کان و بحر گوهر بیش داری
به طرز نو معانی را بیان کن
طراز دامن آخر زمان کن
ز ششتر تا به شام اندر شکر گیر
ز عمان تا بد خشان در گهر گیر
به کلک عنبرین در روز و شب باف
حریر شکرین را در قصب باف
ادای شکر همت کرده باشی
حق خدمت بجای آورده باشی
در آن ره چون قلم مشیا علی الراس
شدم در سخن سفتن به الماس
دل من در حجاب حجره فکر
نمیکرد آرزو جز شاهد بکر
ز روی آن معانی پرده بگشود
کزان معنی کسی را روی ننمود
لباس نظم اگر خوبست اگر زشت
به بکری تار و پودش فکر من زشت
نهادم بر کف گیتی نگاری
برو بگذاشتم خوش یادگاری
ز گردون بگذرانیدم سخن را
بدان حضرت رسانیدم سخن را
نهادم من درین فیروزه مجمر
بسی ز انفاس مشکین عود و عنبر
جهان خواهد معطر گشت ازین بوی
کنون چندانکه خواهد گشتن این گوی
توقع دارم از هر خرده جویی
وز ایشان کز کرم دارند بویی
که گر باری بر آید بوی لادن
ازین مجمر بر آن پوشند دامن
به فر دولت دارای عالم
طمع دارم گرین معنی بود کم
کنون خواهم حدیث آغاز کردن
در گنج سخن را باز کردن



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قطعه به ستایش خورشید و قدرت سلطنت میپردازد و آرزو دارد که در سایه کرامت و بزرگی آن، روزگارش رونق یابد. او از زیباییها و لذتهای زندگی، مانند عیش و نوش، یاد میکند و بر اهمیت ادای حق و شکرگزاری در برابر نعمتها تأکید دارد. شاعر همچنین به طلب معانی نو و حکایتهای تازه دعوت میکند و میخواهد تا از آثار خود یادگاری برجای بگذارد که دنیا را معطر کرده و در خاطرها مانده باشد. در نهایت، او تصمیم میگیرد تا دست به کار نویسندگی و گنجینهسازی معانی جدید بزند و آماده آغاز داستانی غیر معمول و جذاب شود.
هوش مصنوعی: ای شاه، تا وقتی خورشید که چون طاووسِ روز است از افق جلوه میکند، اندیشه و رأی تو مانند هما بخت و دولت را شکار کند.
هوش مصنوعی: این روزگار و آسمانِ لاجوردی همیشه به دورِ چترِ پادشاهی تو، که چون نقطهٔ مرکز است، بگردد.
هوش مصنوعی: هر خلعتِ آرزویی که آسمان به کسی میبخشد، از جامهخانهٔ بخشش تو به امانت گرفته شده باشد.
هوش مصنوعی: خورشید در شمارِ غلامانِ درگاه توست؛ صدهزار غلام مانند او بر در تو باشند.
هوش مصنوعی: اگر ماه برخلاف خواستِ تو بگردد، پایش مانند دستِ زهره در حنا بسته شود و از حرکت بازماند.
هوش مصنوعی: هنگامی که ماهِ ساقی در بزمِ شادی جام را میگرداند، زهرهٔ خوشآواز نوازنده و پردهدارِ بزم تو باشد.
هوش مصنوعی: هر کس که مانند شمشیر در دست راست تو، یعنی در پیمان و وفاداری، استوار است، همیشه مانند انگشتر تو در زر و توانگری باشد. «یمین» هم به معنای دست راست و سوگند است و «یسار» هم دست چپ و هم توانگری.
هوش مصنوعی: تا وقتی آفریدگار گردش افلاک را برقرار داشته است، دورانِ تو نیز مانند گردش آسمان پایدار بماند.
هوش مصنوعی: دامنِ آخرالزمان، پاک از گردِ فتنه، به قبای دولت این روزگار پیوسته باشد؛ یعنی دولت تو تا پایان جهان بیآشوب بماند.
هوش مصنوعی: هرچند امروز بلبلی سخنوری مانند من نیست، آرزو دارم که بهارِ ستایش تو صدهزار بلبل مانند من داشته باشد.
هوش مصنوعی: روزی شاهنشاهِ جهان، که چراغِ خاندانِ فرزندان آدم است، مرا (این جمله در بیتهای بعد تمام میشود).
هوش مصنوعی: شاهی که در بخشندگی دریایی فراگیر و در همت بلند چون آسمان است، جهانِ پادشاهی و خورشیدِ دولت است.
هوش مصنوعی: او آراینده و نشینندهٔ تختِ پادشاهیِ ایرانیِ کهن (اردوان) و بهارِ دولتِ چنگیزخانی است.
هوش مصنوعی: جهانگشا و بخشنده و جوانبخت است؛ از تاج و تخت بهرهمند باد.
هوش مصنوعی: کسی را فرستاد و مرا در خلوت نزد خود خواند و به رسم همیشه پیش تخت خود نشاند.
هوش مصنوعی: از طبعِ گوهرافشانِ من، که چون دریایی پرموج است، رشتههایی از شعر و نثر میخواست.
هوش مصنوعی: سخنی میخواست با واژههای رنگین مانند لبِ لعلگونِ یار و معناهایی خوش، باریک و شیرین.
هوش مصنوعی: شاه به من گفت: ای سخنورِ گوهرشناس، چه گنجی در گوشهٔ دلت پنهان کردهای؟
هوش مصنوعی: داستان فرهاد و خسرو کهنه شده است؛ نقشی تازه و شاهانه بیاور.
هوش مصنوعی: آن شور و شیرینیِ داستان شیرین دیگر نمانده و جوش و هیجانِ داستان ویس و رامین هم فرونشسته است.
هوش مصنوعی: معشوقِ زیباروی و شایستهای در داستانی تازه بیاور که آبرو و رونقِ داستانِ وامق و عذرا را ببرد.
هوش مصنوعی: در این شیشههای سبزِ زرنشان (آسمان و روزگار)، مروارید شاهوارِ نظامی هم کدر و سیاه شده؛ یعنی سخن نظامی دیگر تازگی ندارد.
هوش مصنوعی: آن سکهٔ نقرهایِ کهنه دیگر رواج ندارد؛ به نام من سکهای تازه از سخن بزن، یعنی داستانی نو به نام من بسرای.
هوش مصنوعی: تاج و داستان جمشید را گوهرنشان کن و چراغِ چشم خورشید را روشن کن؛ یعنی داستان جمشید و خورشید را بسرای.
هوش مصنوعی: (ادامهٔ سخنِ فرماندهنده:) چهرهٔ روشنِ خورشیدِ دوشیزه را با شعری درخشان و منظم مانند ستارگان پروین بیارای.
هوش مصنوعی: از سخن یادگاری برای جهان بگذار و با دستی تازه نقش و نگاری دیگر بر آن بنشان.
هوش مصنوعی: از چشمهٔ طبعِ زلالت دریای سخن را روان کن و هر لحظه در آن دریا وزن و بحری تازه پدید آور.
هوش مصنوعی: از هر گونه داستانی بیاور و درهم بیامیز و از هر نوع، غزلهای تازه بسرای.
هوش مصنوعی: وقتی این فرمانِ بلندمرتبه به گوشم رسید، عقل و اندیشه و هوشم آمادهٔ کار شدند و کمر به خدمت بستند.
هوش مصنوعی: عقل و اندیشهام به من گفتند: ای سلمان، فرصت را غنیمت بشمار که اسبابِ بخت و اقبال فراهم شده است.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی حقِ نعمتی را که پنجاه سال از آن برخوردار بودهای ادا کنی، این فرصت را دریاب.
هوش مصنوعی: تو در هر شیوهای سخن در اختیار داری و گوهرِ سخنت از گوهرِ معدن و دریا بیشتر است.
هوش مصنوعی: معانی را به شیوهای تازه بیان کن و آن را زینتِ دامنِ این روزگارِ واپسین قرار بده.
هوش مصنوعی: از شوشتر تا شام را با شیرینیِ سخن پر کن و از عمان تا بدخشان را با گوهرِ کلامت بپوشان؛ یعنی سخنت سراسرِ جهان را فرا گیرد.
هوش مصنوعی: با قلمِ خوشبوی خود شب و روز ببف و حریرِ شیرینِ سخن را در کتانِ نازک (که با نیشکر نیز ایهام دارد) بباف.
هوش مصنوعی: با این کار شکرِ لطف و همتِ ممدوح را ادا کرده و حقِ خدمت را به جا آوردهای.
هوش مصنوعی: در این راه مانند قلم که بر سر راه میرود، با سر شتافتم و با الماسِ طبع به سفتنِ مرواریدِ سخن پرداختم.
هوش مصنوعی: دلم در خلوتِ حجرهٔ اندیشه جز معانیِ بکر و تازه، که چون معشوقِ دوشیزهاند، چیزی نمیخواست.
هوش مصنوعی: از چهرهٔ معانیای پرده برداشتم که تا آن زمان روی خود را به هیچکس نشان نداده بودند.
هوش مصنوعی: جامهٔ شعرم، خوب باشد یا بد، تار و پودش را اندیشهٔ من به شیوهای تازه و بیسابقه رشته است.
هوش مصنوعی: بر دستِ جهان نقش و نگاری نهادم و یادگاری خوش از خود در آن باقی گذاشتم.
هوش مصنوعی: سخنم را از آسمان فراتر بردم و آن را به درگاهِ آن پادشاه رساندم.
هوش مصنوعی: در این مجمرِ فیروزهرنگِ آسمان، از نفسهای مشکآلودم عود و عنبرِ بسیار نهادم.
هوش مصنوعی: تا زمانی که این گویِ زمین میچرخد، جهان از بوی این سخن خوشبو خواهد بود.
هوش مصنوعی: از هر نکتهسنج و خردهگیری و از کسانی که بهرهای از بزرگواری دارند، انتظاری دارم.
هوش مصنوعی: انتظارم این است که اگر گاهی بویی کمبهاتر مانند لادن از این مجمر برخاست، یعنی عیبی در شعرم دیدند، با دامنِ کرم آن را بپوشانند.
هوش مصنوعی: به برکتِ اقبالِ فرمانروای جهان امید دارم که اگر در این معانی کمی و نقصی باشد، بخشوده شود.
هوش مصنوعی: اکنون میخواهم داستان را آغاز کنم و درِ گنجینهٔ سخن را بگشایم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شاها بنای ملک به تو استوار باد
در دست جاه تو ز بقا دستوار باد
مسعود شاه نامی و تا سعد کوکب است
با طالع تو کوکب مسعود یار باد
بر اوج پادشاهی و بر تخت خسروی
[...]
چون بر وزد بچهرهٔ تو ، ای نگار ، باد
گردد ز نقش چهرهٔ تو پرنگار باد
هستم غلام باد ، که هر صبح دم مرا
آرد نسیم طرهٔ تو ، ای نگار ، باد
هر روز بامداد ز آسیب زلف تو
[...]
چندان که در دوازده برج است هفت مرغ
ای مخلص کریم ترا بخت یار باد
تا باز روز از شرف اندر حمل بود
باز بقات را همه دولت شکار باد
تا ثور برج زهره بلبل طرب بود
[...]
شاها اساس ملک به تو استوار باد
عمر تو همچو دور فلک پایدار باد
هر آرزو که در دل اندیشه بگذرد
همچون عروس ملک تورا در کنار باد
هر گل که راحتی به دل آرد نسیم او
[...]
تا هست روزگار ترا بخت یار باد
بخت ترا عروس ظفر در کنار باد
تا در زمانه قاعده نوبهار هست
باغت ز آب و رنگ بهار بهار باد
آن کس که سایهپرور بخت بلند تست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.