گنجور

 
عنصری بلخی
 

چهار پایی کش پیکر از هنر هموار

نگار گر ننگارد چو او بخامه نگار

جهنده ای که همی برق ازو برد جستن

رونده ای که همی باد ازو برد رفتار

رود چنانکه رود گوی روزکار از کف

جهد چنانکه جهد یوز شرزه روز شکار

بیاد ماند و کس باد دید ابر نهاد

بابر ماند و کس ابر دید آتش بار

بکوه ماند و مردم بدو گذارد کوه

بمردمی که شگفت است کوه کوه گذار

چو چرخ گردد و بیرون نهد دو دست از چرخ

چو مار پیچد و اندر جهد بدیدۀ مار

چو بشنوی بسر بانگ بر فرود آید

چو بنگری برسد هر کجا بود دیدار

چنان بود که ز افراز در نشیب آید

چو سنگ کان بنهیبش برانی از کهسار

گر از نشیب بسوی فراز خواهد رفت

ستاره گردد و بر آسمان زند هنجار

بگام تیز کند کام تیز دشمن کند

بسم سنگین هر سنگ را کند شدیار (شدکار)

بپای پست کند برکشیده گردن شیر

بدست رخنه کند لاد آهنین دیوار

ز راستی که بگردد همی گه ناورد

گمان بری که بود دست و پای او پرگار

چو آب جوشان باشد چو دست خواهد کند

چو مرغ باشد چون رفت بایدش هموار

گران بود بزمین بر بپای چون بدود

بباد بر نگذارد بدان گرانی بار

سپهروار بگرد هنر همی گردد

سپهر باشد اسبی کش آفتاب سوار

خدایگان جهان آفتاب فرهنگ است

که یک نمایش فرهنگ او شدست هزار

نهان او را پیوست راستی بخرد

امید او را پرورد مردمی بکنار

براستی برسد هرکش او رسد فریاد

ز کاستی برهد هر کش او دهد زنهار

بشاخ خار بر از لطف او بروید گل

ز برگ تازه گل از قهر او بروید خار

چو بنده را بخوراند خدای و خود بخورد

خدایگان بدهد بار و خود ندارد بار

خرد بدانش او رستگاری آرد بر

هنر بگوهر او نیکنامی آرد بار

نگاه کن که در اندازۀ ستایش او

سخن چگونه گرامی شدست و خواسته خوار

میان آب که دید آتش زبانه زنان

بدست شاه چنانست تیغ گوهر بار

تموز به ز بهارست ، تیغ تیزش را

بتفّ باد تموز اندرست رنگ بهار

سری بافسر آرد سری بدار برد

اگرچه گوهرش آگاه نی ز افسر و دار

برنگ مینا گشت اندرو نشانده جمست

جمست ازو شود اندر نبرد دانۀ نار

به مغزش اندر بی زنگ زنگ زنگاراست

شگفت باشد زنگار گون بی زنگار

نه او ز خواب و ز بیداری آگهست و ازو

روان مردم خفته است و بخت او بیدار

شگفت لشکر چیپال بود و لشکر خان

شگفت تر سپه و میر اوست لشکر بسیار

خدایگانا نیکی چنانکه هست تراست

ز نیکوئی که ترا هست باش برخوردار

همه جهانرا رنج است و مر ترا شادی

همه شهانرا گفتار و مر ترا کردار

ز آرزو و ز آرایش ستایش تو

همی بخاک و بسنگ اندر اوفتد گفتار

خدایگانی جاوید را تو داری مهر

بزرگواری و فرهنگ را تو بندی کار

جهانیان همه انبار خواربار کنند

ستوده خوی تو از آفرین نهد انبار

شماره گیر بیابد کرانه گردون را

کرانۀ هنر تو نیابد او بشمار

ببزم چندان دادی که کس نبرد گمان

برزم جندان کشتی که رستی از پیکار

چه آتشی که نه از تو بود درست ، چه جنگ

چه کار کش نه تو فرمان دهی و چه بیکار

جهان اگر بتو ناید بر که داند رفت

چو ورد اگر بنپرسد ترا ، چه داند خار

توئی که داد تو زنده کند همی مرده

تویی که یاد آسان کند همی دشوار

ز گرد اسپ تو تیره شود سپیدی روز

ز تاختنت سیه شد سیاهی شب تار

تویی که دستخوش تست گردن گردون

تویی که گنج تو دارد بگنج دستگزار

بمهر جان افزائی بکینه جان انجام

بدست جان انگیزی بدشنه جان اوبار

اگر نه تیمار از بهر دشمنت بودی

برامش توّ ز گیتی برون شدی تیمار

بر آن امید کز آن تیر تو کنند مگر

بلند گشت درخت خدنگ در بلغار

به یک خدنگ دژ آهنگ جنگ داری تنگ

تو بر پلنگ شخ و بر نهنگ دریا بار

اگر نبرد ترا کوه جانور گردد

وگرش جامه ز آهن شود همه هموار

جدا کنی بسر تیغ بند او از بند

جدا کنی بسر نیزه پود او از تار

همیشه تا که بگیتی نگار و مایه بود

بود نگار هزاران هزار و مایه چهار

میان به شادی بند و سخن به شادی گوی

زبان راوی باش و درخت نیکی کار

هم از خرد تو همی باش بر خرد گنجور

هم از هنر تو همی باش بر هنر سالار

mouse با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.

format_list_numbered_rtl حذف شماره‌ها | وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) | search شعرهای مشابه (وزن و قافیه) | منبع اولیه: سیاوش جعفری | linkرونوشت نشانی | content_copyرونوشت متن | share

این شعر را چه کسی در کدام آهنگ خوانده است؟

music_note معرفی آهنگهایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است ...

photo_camera پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی، support راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

حاشیه‌ها

تا به حال حاشیه‌ای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 شما حاشیه بگذارید ...

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور ثبت نام کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.