چون فروزنده شد به عکس و عیار
نقد این گنجهخیز رومیکار
نام شاهنشهی برو بستم
کاب گیرد ز نقش او دستم
شاهِ رومیقبایِ چینیتاج
جزیتش داده چین و روم خراج
یافته از ره اصول و فروع
بخت ایشوع و رای بختیشوع
بر زمینبوسش آسمان بر پای
و آفرینش ز جاه او بر جای
در نظامی که آسمان دارد
اجری مملکت دونان دارد
زان مروّت که بوی مشک دهد
لؤلؤ تر چو خاک خشک دهد
از زمین تا اثیر در دو کف است
صافی او شد که مایه شرف است
در ذهب دادنش به سائل خویش
زر مصری ز ریگ مکی بیش
تیغش آن کرده در صلابت سنگ
کاتش تیز با تراش خدنگ
بیدبرگش به نوکِ مویشکاف
نافهٔ کوه را فکنده ز ناف
دِرعش از دست صبح نیزهگشای
نیزهش از درع ماه حلقهربای
شش جهت بر قبای او زرهی
هفت چرخ از کمند او گرهی
ای نظامی امیدوار به تو
نظم دوران روزگار به تو
زمی از قدرت آسمان داند
و آسمانت هم آسمان خواند
دور و نزدیگ چون در آب سپهر
تیز و آهسته چون در آینه مهر
قائم عهد عالمی به درست
قائم نامده فکندهٔ تست
با همه چون ملک بر آمدهای
وز همه چون فلک سر آمدهای
این چنین نامه بر تو شاید بست
کز تو جای بلندنامی هست
چونکه شد لعل بسته بر تاجش
بر تو بستم ز بیم تاراجش
گر به سمع تو دلپسند شود
چون سریر تو سربلند شود
خار کان انگبین بر او رانند
زیرکانش ترانگبین خوانند
میوهای دادمت ز باغ ضمیر
چرب و شیرین چو انگبین در شیر
ذوق انجیر داده دانهٔ او
مغز بادام در میانهٔ او
پیش بیرونیان برونش نغز
وز درونش درونیان را مغز
حقهای بسته پر ز در دارد
وز عبارت کلید پر دارد
در دران رشته سر گرای بود
که کلیدش گره گشای بود
هر چه در نظم او ز نیک و بد است
همه رمز و اشارت خرد است
هر یک افسانهای جداگانه
خانهٔ گنج شد نه افسانه
آنچه کوتاهجامه شد جسدش
کردم از نظم خود دراز قدش
وآنچه بودش درازی از حد بیش
کوتهی دادمش به صنعت خویش
کردم این تحفه را گزارش نغز
اینت چرب استخوان شیرین مغز
تا درآری به حسن او نظری
جلوهای دادمش به هر هنری
لطف بسیار دخل اندک خرج
کرده در هر دقیقه درجی درج
دست ناکرده دلستانی چند
بکر چون روی غنچه زیر پرند
مصرعی زر و مصرعی از در
تهی از دعوی و ز معنی پر
تا بدانند کهز ضمیر شگرف
هرچه خواهم درآورَم به دو حرف
وآنچه بر هفت کنج خانهٔ راز
بستم آرایشی فراخ و دراز
غرض آن شد که چشم از آرایش
در فراخی پذیرد آسایش
آنچه بینی که بر بساط فراخ
کردهام چشم و گوش را گستاخ
تنگچشمان معنیام هستند
که رخ از چشم تنگ بربستند
هر عروسی چو گنج سر بسته
زیر زلفش کلید زر بسته
هر که این کان گشاد زر باید
بلکه در یابد آن که دریابد
من که نقاش نیشکر قلمم
رطبافشان نخل این حرمم
نی کلکم ز کشتزار هنر
به عطارد رساند سنبل تر
سنبله کرد سنبلم را خاص
گرچه القاص لایحب القاص
چون من از قلعه قناعت خویش
شاه را گنج زر کشیدم پیش
در ادا کردن زر جایز
وامدار من است رویین دز
وامداری نه کز تهی شکمی
دز رویین بود ز بی درمی
کاهن تیز آن گریوهٔ سنگ
لعل و الماس ریخت صد فرسنگ
لعل بر دست دوستان به قیاس
وز پی پای دشمنان الماس
آن نه دز کعبه مسلمانیست
مقدس رهروان روحانیست
میخ زرین و مرکز زمی است
نام رویین دزش ز محکمی است
یافت دریافت نارسیده او
زهره را هم زره دریده او
جبل الرحمه زان حریم دریست
بو قبیس از کلاه او کمریست
ابدی باد خط این پرگار
زان بلند آفتاب نقطه قرار
در دزی چون حصار پیوندند
نامهای بر کبوتری بندند
تا برد نامه را کبوتر شاد
بر آنکس که او رسد فریاد
من که در شهربند کشور خویش
بسته دارم گریزگه پس و پیش
نامه در مرغ نامه بربستم
کاو رساند به شاه، من رَستم
ای فلک بر در تو حلقه به گوش
هم خطا پوش و هم خطاییپوش
چون مرا دولت تو یاری کرد
طبع بین تا چه سحرکاری کرد
از پس پانصد و نود سه بران
گفتم این نامه را چو ناموران
روز بر چارده ز ماه صیام
چار ساعت ز روز رفته تمام
باد بر تو مبارک این پیوند
تا نشینی بر این سریر بلند
نوشی آب حیات ازین ابیات
زنده مانی چو خضر از آب حیات
ای که در ملک جاودان بادی
ملک با عمر و عمر با شادی
گر نرنجی ز راه معذوری
گویمت نکتهای به دستوری
بزمهای تو گرچه رنگین است
آنچه بزم مخلد است این است
هر چه هست از حساب گوهر و گنج
راحت اینست و آن دگر همه رنج
آن اگر صد کشد به پانصد سال
دیر زی تو که هم رسد به زوال
وین خزینه که خاص درگاهست
ابدالدهر با تو همراهست
این سخن را که شد خرد پرورد
بر دعای تو ختم خواهی کرد
دولتی باش هر کجا باشی
در رکابت فلک به فراشی
دولتت را که بر زیارت باد
خاتم کار بر سعادت باد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به دعای علاءالدین کرپ ارسلان و ستایش او میپردازد و ابراز امیدواری میکند که او در دوران خود درخشان و خوشبخت باشد. شاعر از شجاعت و رهبری او سخن میگوید و ویژگیهای برجستهاش را تقدیر میکند. همچنین، به اهمیت و ارزش معنوی و مادی او اشاره میکند و دقت در کلمات را یادآور میشود که بر قوت و عظمت او افزوده است. شعر به نوعی پیامی از نیکی و فراوانی را به همراه دارد و بر لزوم توجه به ارزشهای درونی و معنوی در کنار قدرتهای ظاهری تأکید میکند. در نهایت، شاعر با دعایی معنوی برای موفقیت و خوشبختی به پایان میرسد.
هوش مصنوعی: وقتی گوهر این کتاب، که در گنجه پدید آمده و با هنری ظریف و رومیوار ساخته شده، از نظر جلوه و عیار درخشان و پاک شد،
هوش مصنوعی: آن را به نام پادشاهی بزرگ کردم تا دست و هنر من از نام و نقش او آبرو و رونق بگیرد.
هوش مصنوعی: پادشاهی که جامهای چون شاهان روم و تاجی چون شاهان چین دارد و چین و روم به او جزیه و خراج دادهاند.
هوش مصنوعی: او در اصل و فرع کارها، بختی چون بخت یشوع و رای و تدبیری چون رای بختیشوع، پزشک و دانای نامدار، یافته است.
هوش مصنوعی: آسمان برای بوسیدن خاک درگاهش به پا ایستاده و آفرینش به برکت مقام او استوار مانده است.
هوش مصنوعی: در نظمی که آسمان برپا کرده، او روزی و مستمری مردمان فرودست کشور را میدهد.
هوش مصنوعی: از جوانمردیاش که بوی خوش مشک دارد، مروارید تازه را مانند خاک خشک، بیدریغ و فراوان میبخشد.
هوش مصنوعی: از زمین تا فلک بالا در دو دست اوست، و صفای وجود او مایهٔ شرف و بزرگی شده است.
هوش مصنوعی: هنگامی که به خواهندهٔ خود زر میبخشد، طلای مصری را بیشتر از ریگ بیابان مکه میدهد.
هوش مصنوعی: شمشیرش با سختی سنگ همان میکند که آتش تیز با تراشهٔ چوب تیر میکند؛ یعنی سنگ را به آسانی میبرد و نابود میکند.
هوش مصنوعی: پیکان بیدبرگمانند او، که با نوک خود مو را میشکافد، نافهٔ مشک را از ناف آهوی کوهی بیرون انداخته است؛ کنایه از تیراندازی بسیار دقیق.
هوش مصنوعی: زرهش نیزهٔ صبح را از دستش میگیرد و نیزهاش حلقه را از زره ماه میرباید؛ یعنی در دفاع و حمله بر آسمانیان هم برتر است.
هوش مصنوعی: شش جهت عالم برای جامهٔ او مانند زرهی است و هفت آسمان گرهی از کمند او به شمار میآید.
هوش مصنوعی: ای کسی که نظامی، یعنی خود شاعر، به تو امید دارد، نظم و سامان روزگار به وجود تو بسته است.
هوش مصنوعی: زمین از قدرت تو، تو را آسمان میشمارد و آسمان نیز تو را آسمان مینامد.
هوش مصنوعی: تو مانند آسمانی که در آب پیداست، هم دوری و هم نزدیک، و مانند خورشیدی که در آینه است، هم تند و هم آرام؛ یعنی با همهٔ بلندی، در دسترس مردم هستی.
هوش مصنوعی: تو به درستی نگهدارندهٔ پیمان و سامان جهانی، و هر که هنوز استوار و برپا نشده، به دست تو افتاده و زیر فرمان توست.
هوش مصنوعی: در میان همه مانند فرشته یا پادشاه برآمدهای و از همه مانند فلک برتر و سرآمد شدهای.
هوش مصنوعی: سزاوار است که چنین کتابی به نام تو شود، چون تو جایگاه بلندنامی و آوازهای.
هوش مصنوعی: همانگونه که لعل را از ترس دزدیده شدن بر تاج مینشانند، من هم این کتاب را از ترس تاراج به نام تو بستم.
هوش مصنوعی: اگر این کتاب به گوش تو خوش بیاید و پسندت شود، مانند تخت تو سربلند و بلندمرتبه خواهد شد.
هوش مصنوعی: خاری که بر آن عسل بریزند، زیرکان آن را ترنجبین مینامند؛ یعنی سخن ناچیز من هم با لطف تو ارزشمند میشود.
هوش مصنوعی: میوهای از باغ اندیشهام به تو پیشکش کردم که مانند عسل در شیر، پرمایه و شیرین است.
هوش مصنوعی: دانههای آن طعم انجیر دارد و در میانش مغز بادام نهفته است.
هوش مصنوعی: ظاهرش برای ظاهربینان زیبا و دلپذیر است و باطنش برای اهل معنا مغز و حقیقتی دارد.
هوش مصنوعی: این میوه (یعنی این کتاب) صندوقچهٔ دربستهای پر از مروارید دارد و از عبارتهای خود کلیدهای فراوان برای گشودن آن هم دارد.
هوش مصنوعی: مرواریدهای این رشته تنها برای کسی رو مینمایند و آشکار میشوند که کلیدش گرهگشا باشد، یعنی فهمی داشته باشد که رازها را بگشاید.
هوش مصنوعی: هرچه در شعر این کتاب از خوب و بد آمده، همه رمز و اشارهای به حکمت و خرد است.
هوش مصنوعی: هر یک از داستانهای جداگانهٔ آن، بهجای آنکه تنها قصه باشد، گنجینهای از معنا شده است.
هوش مصنوعی: داستانی را که کوتاه و ناقص بود، با شعر خود بلند و کامل کردم.
هوش مصنوعی: و داستانی را که بیش از اندازه دراز بود، با هنر خود کوتاه کردم.
هوش مصنوعی: این هدیه را با بیانی زیبا روایت کردم؛ این کتاب مانند استخوانی پرگوشت با مغزی شیرین است که هم ظاهرش خوش است و هم باطنش.
هوش مصنوعی: برای آنکه به زیبایی آن نگاهی بیندازی، آن را با هر هنری آراستم.
هوش مصنوعی: لطف و معنای بسیار را با لفظ اندک آوردهام و در هر نکتهٔ باریک، طوماری از معنا گنجاندهام.
هوش مصنوعی: چند معنای دلربای دستنخورده در آن هست که مانند غنچهای زیر پردهٔ ابریشم، تازه و بکرند.
هوش مصنوعی: یک مصراعش مانند زر و مصراع دیگرش مانند مروارید است؛ از ادعای بیپایه خالی و از معنا پر است.
هوش مصنوعی: تا همه بدانند که من از اندیشهٔ شگفت خود هر معنایی را که بخواهم، در کوتاهترین عبارت بیان میکنم.
هوش مصنوعی: و آرایش گسترده و مفصلی که به هفت گوشهٔ این خانهٔ راز، یعنی هفت گنبد و هفت داستان، بستم،
هوش مصنوعی: هدفش این بود که چشم خواننده از این آرایش، در فضایی گشاده آسوده شود و لذت ببرد.
هوش مصنوعی: آنچه میبینی که در این بساط گسترده چشم و گوش را بیپروا به تماشا و شنیدن واداشتهام،
هوش مصنوعی: زیبارویان تنگچشم معنای مناند که چهرهٔ خود را از نگاه تنگنظران پوشاندهاند؛ یعنی معنای پنهان این کتاب را تنها اهلش میبینند.
هوش مصنوعی: هر معنا مانند عروسی است چون گنجی سربسته که کلید زرینش زیر زلفش پنهان شده است.
هوش مصنوعی: هر کس بخواهد این معدن را بگشاید، کلید زر لازم دارد؛ بلکه تنها کسی آن مروارید را مییابد که فهم و دریافت داشته باشد.
هوش مصنوعی: من که قلمم مانند نیشکر شیریننگار است، در این حریم مانند درخت خرمایی هستم که رطب میافشاند.
هوش مصنوعی: نی قلم من از کشتزار هنر، سنبل تازه به ستارهٔ عطارد، یعنی ستارهٔ دبیران و نویسندگان، میرساند.
هوش مصنوعی: برج سنبله که خانهٔ عطارد است، سنبل مرا ویژه و برگزیده کرد؛ هرچند که قصهگو قصهگوی دیگر را دوست ندارد و همپیشگان بر من رشک میبرند.
هوش مصنوعی: چون من از دژ قناعت خود این گنج زر، یعنی این کتاب، را به پیشگاه شاه آوردم،
هوش مصنوعی: در پرداخت پاداش شایسته، دژ رویین (پایتخت و دژ شاه) وامدار من است.
هوش مصنوعی: این وامداری نه از آن روست که دژ رویین تهیدست و بیپول باشد.
هوش مصنوعی: زیرا آهن و سنگهای تیز آن گردنهٔ سنگی تا صد فرسنگ لعل و الماس فرو ریخته است؛ یعنی آن دژ و خداوندش بسیار توانگرند.
هوش مصنوعی: لعل آن کوه به اندازه در دست دوستان است و الماسِ تیز آن در راهِ پای دشمنان؛ یعنی دوستان از آن بهره و نعمت میبرند و دشمنان آسیب.
هوش مصنوعی: آن دژ تنها دژ نیست، بلکه کعبهٔ مسلمانی و جایگاه مقدس رهروان روحانی است.
هوش مصنوعی: این دژ مانند میخی زرین و مرکز زمین است و اینکه آن را «روییندژ» مینامند از استواری آن است.
هوش مصنوعی: فهم و ادراک به بلندی آن نمیرسد و بلندیاش چنان است که گویی زرهِ ستارهٔ زهره را هم دریده است.
هوش مصنوعی: جبلالرحمه همچون دری از آن حریم است و کوه بوقبیس در برابر آن تنها کمربندی برای کلاه آن است؛ یعنی از این کوههای مقدس برتر و بلندتر است.
هوش مصنوعی: خطِ این پرگار (قلمرو پادشاه) جاودانه باد که نقطهٔ مرکزش آن آفتاب بلندپایه (پادشاه) است.
هوش مصنوعی: وقتی گرداگرد دژی را محاصره کنند، محصوران نامهای بر پای کبوتری میبندند.
هوش مصنوعی: تا کبوتر شادمان نامه را نزد کسی ببرد که به فریاد آنان برسد.
هوش مصنوعی: من نیز که در شهرِ خود گرفتار و دربندم و راه گریز از پیش و پس بر من بسته است،
هوش مصنوعی: نامهام را (این کتاب را) بر مرغ نامهبر بستم تا به شاه برساند و من رهایی یابم.
خطایی: نوعی جامه قیمتی
هوش مصنوعی: چون بخت و اقبال تو مرا یاری کرد، ببین طبع من چه سحر و هنری آفرید.
هوش مصنوعی: پس از گذشت پانصد و نود و سه سال (از هجرت)، این کتاب را مانند نامداران سرودم.
هوش مصنوعی: در روز چهاردهم ماه رمضان، هنگامی که چهار ساعت تمام از روز گذشته بود.
هوش مصنوعی: این پیوند (تقدیم کتاب به تو) بر تو مبارک باد، تا زمانی که بر این تخت بلند نشستهای.
هوش مصنوعی: از این بیتها آب حیات بنوشی و مانند خضر که از آب حیات زنده ماند، جاودان بمانی.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، در پادشاهی جاودان باشی؛ پادشاهیات با عمر دراز و عمرت با شادی همراه باد.
هوش مصنوعی: اگر رنجیده نشوی، با پوزشخواهی و با اجازهات نکتهای به تو میگویم.
هوش مصنوعی: هرچند بزمهای تو رنگین و باشکوه است، بزمِ جاودانه همین کتاب است.
هوش مصنوعی: از میان همهٔ گوهرها و گنجها، آسایش واقعی همین (سخن) است و باقی همه رنج است.
هوش مصنوعی: آن گنجها اگر پانصد سال هم بپاید ـ که تو دیر زنده بمانی ـ سرانجام نابود میشود.
هوش مصنوعی: اما این گنجینه (کتاب) که ویژهٔ درگاه توست، تا ابد با تو همراه میماند.
هوش مصنوعی: این سخنِ پرورده با خرد را با دعا برای تو به پایان میرسانم.
هوش مصنوعی: هرجا که باشی نیکبخت باشی و فلک در رکاب تو خدمتگزار و فراش باشد.
هوش مصنوعی: بخت تو که رو به فزونی است، سرانجام کارش به نیکبختی ختم شود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۴۳
هر که این کان گشاد زر باید
بلکه در یابد آن که دریابد
سرشکِ گوشهگیران را چو دریابند، دُر یابند
رخِ مِهر از سحرخیزان نگردانند، اگر دانند
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.