یک گلیم، اما به رتبت چون خُم و پیمانهایم
مختلف در رنگ و بوییم ارچه از یک دانهایم
سر معبودیم و با شرک خفی همپردهایم
روح مسجودیم و با نَفْسِ دنی هم خانهایم
طبع معشوقی و لاف عاشقی از ما خطاست
طعمه ناریم گر شمعیم اگر پروانهایم
گنج در ویرانه باید کرد پیدا ای عجب
بوالعجبتر این که خود گنجیم و خود ویرانهایم
قفلها از ما گشاید فتحها از ما شود
هرکجا تقدیر مفتاح است ما دندانهایم
کاشف نیت چو شکل قرعه ده نقطهایم
رهزن باطن چو فال سبحه صد دانهایم
با بد و نیک ارچه یکروییم همچون آینه
در صلاح کار در هم صد زبان چون شانهایم
گر پریشانیم عطر سنبل آشفتهایم
ور سیهکاریم کحل نرگس مستانهایم
آمدیم از علم در تقریر و سرگردان شدیم
زانکه چشم دهر در خوابست و ما افسانهایم
در طریق بردباری گر «نظیری» عاجزیم
شکر لله در ره وارستگی مردانهایم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل توصیف تناقضهای وجود انسان از زبان «ما» است. انسان هم راز الهی و روحِ مسجود فرشتگان است و هم همنشینِ شرک پنهان و نفس پست؛ هم گنج است و هم ویرانه، و دندانهٔ کلیدِ تقدیر. شاعر عیبهایی چون پریشانی و سیهکاری را نیز به زیباییهای معشوق مانند میکند. در پایان میپذیرد که در بردباری ناتوان است، اما به آزادگیِ خود میبالد.
هوش مصنوعی: ما همه از یک جنس و یک اصلیم، اما در مرتبه مانند خم و پیمانه با هم فرق داریم. با اینکه از یک دانه روییدهایم، رنگ و بوی ما گوناگون است.
هوش مصنوعی: ما رازِ معبودیم و در عین حال با شرکِ پنهان در یک پرده نشستهایم. ما همان روحی هستیم که فرشتگان بر آن سجده کردند، ولی با نفسِ پست همخانهایم.
هوش مصنوعی: ما سرشتِ معشوقی داریم و ادعای عاشقی از ما نادرست است. با این همه، چه شمع باشیم و چه پروانه، سرانجام طعمهٔ آتشیم و هر دو میسوزیم.
هوش مصنوعی: شگفت است که گنج را باید در ویرانه جست، و شگفتتر اینکه ما خود هم گنجیم و هم ویرانه؛ یعنی گوهر الهی در همین وجودِ خرابِ ما نهفته است.
هوش مصنوعی: گشوده شدن قفلها و پیروزیها به دست ما انجام میشود. هر جا که تقدیر کلید باشد، ما دندانههای آن کلیدیم که کار گشودن را میکنند.
هوش مصنوعی: ما مانند شکلهای قرعهٔ رمل که با نقطهها ساخته میشوند، نیتها را آشکار میکنیم. و مانند فالی که با تسبیحِ صددانه میگیرند، دل و باطن را از راه به در میبریم.
هوش مصنوعی: ما مانند آینه با خوب و بد یکرو و یکسانیم. اما برای سامان دادن کارها، مانند شانه که دندانههای بسیار دارد و موی درهم را مرتب میکند، صد زبان داریم.
هوش مصنوعی: اگر پریشانیم، پریشانی ما مانند بوی خوش سنبلِ درهم (زلف یار) است. و اگر سیهکاریم، سیاهی ما مانند سرمهٔ چشمِ مستِ نرگسگون است؛ یعنی عیبهای ما نیز زیبایی است.
هوش مصنوعی: از دانستن به گفتن روی آوردیم و سرگردان شدیم. زیرا چشم روزگار در خواب است و سخن ما برای او فقط افسانهای است که پیش از خواب میگویند.
هوش مصنوعی: ای نظیری، اگر در راه شکیبایی و تحمل ناتوانیم، خدا را شکر که در راه آزادگی و رهایی از تعلقات مردانه ایستادهایم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
نی غلط گفتم که اینجاعاشق و معشوق اوست
گرچه ما از عشق او اندر جهان افسانهایم
ما کهایم؟ ازما چه آید؟ تا نپنداری که ما
روی او را آینه،یا زلف او را شانهایم
ساقیا می ده که ما دردی کش میخانهایم
با خرابات آشناییم از خرد بیگانهایم
خویشتن سوزیم و جان بر سر نهاده شمعوار
هر کجا در مجلسی شمعیست ما پروانهایم
اهل دانش را در این گفتار با ما کار نیست
[...]
ما مرید پیر دیر و ساکن میخانهایم
همدم دُردیکشان و ساغر و پیمانهایم
تا می صاف است و وصل یار و کنج میکده
بینیاز از خانقاه و کعبه و بتخانهایم
تا از روی شمع رخسار تجلی تاب دوست
[...]
در دل است آن کس که از نادیدنش دیوانهایم
آن که ما را دربهدر دارد به او همخانهایم
بیتکلف یار خود را تنگ در بر میکشد
ما در آیین محبت امت پروانهایم
نیمه هشیاریم و یک نیم دگر مستانهایم
لطفی ای ساقی که ما محتاج یک پیمانهایم
بیم رسوایی مده ای شیخ ما را بعد از این
سالها شد ما به رندی در جهان افسانهایم
عقل اگر با ما بود از عهد دیرین آشنا
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.