بالای هفت چرخ مدور دو گوهرند
کز نور هر دو عالم و آدم منورند
اندر مشیمهٔ عدم از نطفهٔ وجود
هر دو مصورند ولی نامصورند
محسوس نیستند و نگنجند در حواس
نایند در نظر که نه مظلم نه انورند
پروردگان دایهٔ قدسند در قدم
گوهرنیند اگرچه به اوصاف گوهرند
زین سوی آفرینش و زان سوی کاینات
بیرون و اندرون زمانه مجاورند
اندر جهان نیند هم ایشان و هم جهان
در ما نیند و در تن ما روح پرورند
گویند هر دو هر دو جهانند، از این قبل
در هفت کشورند و نه در هفت کشورند
این روح قدس آمد و آن ذات جبرئیل
یعنی فرشتگان پرانند و بیپرند
بیبال در نشیمن سفلی گشاده پر
بی پر بر آشیانهٔ علوی همی پرند
با گرم و سرد عالم و خشک و تر جهان
چون خاک و باد هم نفس آب و آذرند
در گنج خانهٔ ازل و مخزن ابد
هر دو نه جوهرند ولی نام جوهرند
هم عالماند و آدم و هم دوزخ و بهشت
هم حاضرند و غایب و هم زهر و شکرند
وز نور تا به ظلمت و ز اوج تا حضیض
وز باختر به خاور وز بحر تا برند
هستند و نیستند و نهانند و آشکار
زان بی تواند و با تو به یک خانه اندرند
در عالم دوم که بود کارگاهشان
ویران کنندگان بنا و بناگرند
روزی دهان پنج حواس و چهار طبع
خوالیگران نه فلک و هفت اخترند
وز مشرفان دهاند بهگرد سرایشان
زان پنج اندرون و از آن پنج بردرند
در پیش هر دو هر دو دکاندار آسمان
استاده هر چه دیر فروشد همی خرند
وان پادشاه ده سر و شش روی و هفت چشم
با چار خصمشان به یکی خانه اندرند
جوهر نیند و جوهر ایشان بود عرض
محور نهادهٔ عرضند و نه محورند
خوانند برتو نامهٔ اسرار بیحروف
دانند کردههای تو بی آنکه بنگرند
پیدا از آن شدند که گشتند ناپدید
زان بی تن و سرند که اندر تن و سرند
وین از صفت بود که نگنجند در جهان
وانگاه در تن و سر ما هر دو مضمرند
آن جایگان بهر تو را ساختند جای
ور نه کدام جای؟ که از جای برترند
سوی تو آمدند ز جائی که جای نیست
آنجا فرشتهاند و بدینجا پیمبرند
بالای مدرج ملکوتاند در صفات
چون ذات ذوالجلال نه عنصر نه جوهرند
با آنکه هست هر دو جهان ملک این و آن
نفس تو را اگر تو بخواهی مسخرند
گفتارشان بدان و به گفتار کار کن
تا از خدای عزوجل وحیت آورند
بنگر به سایرات فلک را که بر فلک
ایشان زحضرت ملکالعرش لشکرند
بیدانشان اگرچه نکوهش کنندشان
آخر مدبران سپهر مدورند
چندین هزار دیده و گوش از برای چیست؟
زیشان سخن مگوی که هم کور و هم کرند
گوئی مرا که گوهر دیوان ز آتش است
دیوان این زمانه همه از گل مخمرند
جز آدمی نزاد ز آدم در این جهان
وینها از آدماند چرا جملگی خرند؟
دعوی کنند چه که براهیم زادهایم؟
چون ژرف بنگری همه شاگرد آزرند
در بزمگاه مالک ساقیی زبانیند
این ابلهان که در طلب جام کوثرند
خوشی کجاست اینجا؟ کاینجا برادران
از بهر لقمهای هم خصم برادرند
بعد از هزار سال همانی که اولت
زین در درآورند و از آن در برون برند
اینها که آمدند چه دیدند از این جهان؟
رفتند و ما رویم و بیایند و بگذرند
وینها که خفتهاند در این خاک سالها
از یک نشستن پدرانند و مادرند
وینها که دم زدند به حب علی همی
گر زانکه دوستند چرا خصم عمرند؟
وینها که هستشان به ابوبکر دوستی
گر دوستند چونکه همه خصم حیدرند؟
وین سنیان که سیرتشان بغض حیدر است
حقا که دشمنان ابوبکر و عمرند
گر عاقلی ز هر دو جماعت سخن مگوی
بگذارشان بهم که نه افلج نه قمبرند
هانتا از آن گروه نباشی که در جهان
چون گاو میخورند و چون گرگان همی درند
یا کافری به قاعده یا مؤمنی به حق
همسایگان من نه مسلمان نه کافرند
ناصر غلام و چاکر آن کس که این بگفت
«جان و خرد رونده بر این چرخ اخضرند»



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توصیف دو گوهر زمان و مکان میپردازد که هر دو باعث روشنایی عالم و آدم هستند. این دو، بینام، بیصورت و نامحسوسند و در عین حال در همه چیز حضور دارند. آنان به عنوان دایهداران قدس، فرشتگان و روحهای روحپرور توصیف میشوند و در جهان و وجود انسان مشترکاند. شاعر اشاره میکند که این موجودات هم عالم و آدماند و هم دوزخ و بهشت، با دوگانگی وجودی خود، در دنیای مادی و معنوی تنیده شدهاند. در نهایت، ناصرخسرو به خصایل انسانها و تضادهای میان آنها میپردازد و هشدار میدهد که حتی در میان مؤمنان و کافران، جهل و نادانی حاکم است.
هوش مصنوعی: در بالای هفت آسمان، دو گوهر وجود دارند که از نورشان هر دو جهان و انسان روشن و درخشاناند.
هوش مصنوعی: در عالم عدم که هنوز شکل نگرفته، از نطفهٔ وجود، هر دو (عالم و آدم) تصویر شدهاند، اما هنوز قابل رؤیت و تصور نیستند.
هوش مصنوعی: این موجودات قابل لمس نیستند و در حواس ما گنجایش ندارند؛ آنها در دید ما نمیآیند، زیرا نه تاریکاند و نه روشن.
هوش مصنوعی: پروردگان (مخلوقاتی که تحت پرورش خدا هستند) در دامن قدس (پاکی و خشوع) به دنیا آمدهاند، هرچند که از نظر صفات شبیه گوهر (مروارید و چیزهای ارزشمند) هستند، اما حقیقتاً در اصل و ذات، مروارید نیستند.
هوش مصنوعی: عالم هستی از یک سو به خلقت و از سوی دیگر به کاینات مربوط میشود، بهطوریکه بیرون و درون زمانه در کنار هم قرار دارند.
هوش مصنوعی: در این جهان، نه فقط روحها و موجودات به ما وابستهاند، بلکه خود جهان هم در وجود ما حضور دارد و روحها ما را رشد میدهند و پرورش میدهند.
هوش مصنوعی: میگویند که هر دو، یعنی روح و جسم، هر دو جهان را در بر دارند؛ اما در واقع، آنها در عالم روحانی نه تنها در هفت کشور، بلکه فراتر از آن نیز وجود دارند.
هوش مصنوعی: این جا صحبت از روح القدس و جبرئیل (فرشتگان) است که به گونهای تجلی مییابند و در واقع، وجود آنها به پرواز درمیآید و از قید و بند جسم رها هستند. این عبارت به معنای فرشتگان است که در عین حال که حضور دارند، از محدودیتهای مادی آزادند.
هوش مصنوعی: بیبال بودن به معنای نداشتن بال است و در اینجا به فرشتگان اشاره دارد که بدون بال در دنیا (نشیمن سفلی) حضور دارند و با قدرت و بینیاز از پرواز، به آشیانهی عالم بالا (علوی) میپرند. این نشان میدهد که فرشتگان راهی برای ارتباط با عالم بالا دارند، حتی بدون بال.
هوش مصنوعی: در این بیت گفته شده که عناصر مختلف عالم مانند گرما و سرما، خشکی و تری، در حقیقت شباهتهایی به هم دارند و مانند خاک و باد، در یک جو مشترک با آب و آتش تنفس میکنند. در واقع، همه این عناصر به نوعی به هم وابستهاند و در کنار هم وجود دارند.
هوش مصنوعی: در گنجینهٔ ازل و مخزن ابد، هر دو چیزهایی هستند که جوهر حقیقی ندارند، ولی به نام جوهر شناخته میشوند.
هوش مصنوعی: همه چیز در این جهان به نوعی وجود دارد؛ علم و انسان، بهشت و دوزخ، چیزهایی که در کنار هم هستند و چیزهایی که غایبند، همچنین خوب و بد.
هوش مصنوعی: از نور تا تاریکی و از اوج تا پایینترین نقطه، و از غرب به شرق و از دریا تا سرزمینهای دیگر.
هوش مصنوعی: در این بیت اشاره به وجود و عدم وجود متقابل برخی افراد یا چیزها شده است. آنها هم در دل ما و هم در محیط اطراف ما حاضرند، به طوری که وجودشان همزمان با ناپیدایی و آشکار بودنشان نمایان میشود. به عبارت دیگر، وجودشان به گونهای است که هم در باطن نهاناند و هم در ظاهر حضوری محسوس دارند.
هوش مصنوعی: در جهان دیگر، کسانی هستند که سازنده و ویرانکننده بناها هستند.
هوش مصنوعی: میگوید که روزی، دهان پنج حس و چهار طبع که به نوعی خوالیگران (مفتشها و کنکاشکنندگان روح و جان) هستند، نه به حساب فلک و هفت اختر (سیارات) هستند. در واقع، این حواس و طبعها اهمیت بیشتری دارند و به آسمان و ستارهها وابسته نیستند.
هوش مصنوعی: افراد دارای بصیرت و آگاهی به دور سرای آنها (جایی که زندگی میکنند) میگردند و از آن پنج حس (بصیرت، شنوایی، چشایی، بویایی و لامسه) که در وجود انسان است، بهرهمند میشوند و بر آن پنج حس تسلط دارند.
هوش مصنوعی: در مقابل هر دو دکاندار، آسمان ایستاده است و هر چیزی که دیر بفروش میرود، آنها همگی را میخرند.
هوش مصنوعی: این پادشاه که دارای ده سر، شش روی و هفت چشم است، با چهار دشمن خود در یک خانه جمع شدهاند. این تصویر به نوعی به اشاره به قدرت و شگفتگی این پادشاه و در عین حال، دشواریهای مبارزه با دشمنانش اشاره دارد.
هوش مصنوعی: جوهر شیء اصلی و درونی ماده است و جوهر این موجودات نیز بر اساس ویژگیهای ظاهریشان تعریف میشود، اما آنها فقط جنبههای ظاهری دارند و واقعاً ماهیت درونی ندارند.
هوش مصنوعی: خوانندگان نامهٔ اسرار تو را بدون حروف میخوانند و اعمال تو را آنگونه که هستند میدانند، بدون آنکه به آنها نگاه کنند.
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که کسانی که از نظر جسمی و ظاهری ناپدید شدند، در واقع از آن رو که بیجسم و بیسر هستند، در دل و جان ما پنهانند و حضور آنها فراتر از وجود مادیشان است.
هوش مصنوعی: این ویژگی به قدری عظیم است که در هیچ گوشهای از جهان نمیگنجد، ولی آن ویژگی در قالب جسم و سر ما پنهان شده است.
هوش مصنوعی: جایگاههایی برای تو ساختهاند، اما کدام جا میتواند برتر از تو باشد؟ این اشاره به مقام و جایگاه والای تو دارد که هیچ مکانی نمیتواند به پای آن برسد.
هوش مصنوعی: کسانی به سوی تو آمدهاند از جایی که هیچ مکان مشخصی ندارد، در آنجا فرشتگان وجود دارند و در اینجا پیامبران (پیمبران) هستند.
هوش مصنوعی: فرازهای آسمانی در مقامات الهی قرار دارند و در ویژگیها، مشابه ذات خداوند (ذوالجلال) هستند و نه از ماده (عنصر) ساخته شدهاند و نه دارای جوهر خاصی هستند.
هوش مصنوعی: اگرچه این دو جهان، یعنی جهان مادّی و جهان معنوی، به ملک و دارایی تو محسوب میشوند، اما اگر تو بخواهی، نفس و روح تو میتواند بر این دو جهان تسلط پیدا کند و آنها را به خدمت خود درآورد.
هوش مصنوعی: سخنان آنها را بشنو و بر اساس گفتههایشان عمل کن تا از جانب خداوند، وحی و الهام دریافت کنی.
هوش مصنوعی: به آسمان و ستارهها نگاه کن، آنها مانند سپاهیانی هستند که به فرمان پروردگار در حال حرکتاند.
هوش مصنوعی: افراد نادان هر چقدر هم که criticism کنند، در نهایت کارشناسان و برجستگان آسمان و دنیا وجود دارند که به امور را تنظیم و مدیریت میکنند.
هوش مصنوعی: خیلیها هستند که فقط ظاهر را میبینند و نمیتوانند حقیقت را درک کنند. نباید با آنها صحبت کرد، چون نه میتوانند ببینند و نه شنیدن.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که در این زمان، ارزشها و سرمایههای ادبی و هنری مانند گوهر، از بین رفته و به جای آن، آثار نازل و بیارزشی وجود دارد که شبیه به مخمر (مادهای که از تخمیر به وجود میآید) هستند و از گل ساخته شدهاند.
هوش مصنوعی: به جز انسانهایی که از نسل آدم هستند، در این جهان هیچکس وجود ندارد و اگر باقیماندهها هم از نسل آدماند، چرا همگی مثل خرها جهل و نادانی را نشان میدهند؟
هوش مصنوعی: آنان (این مردم) ادعا میکنند که فرزند ابراهیم خلیل هستیم، اما اگر عمیقتر بنگری، میبینی که همهگی شاگرد آزر (پدر بتساز ابراهیم) هستند و در واقع از او و اعتقاداتش پیروی میکنند.
هوش مصنوعی: در مجلس جشن، افرادی که نادان و بیخودند، خود را بسیار مهم و باهوش نشان میدهند، در حالی که به دنبال نوشیدنی بهشتی به نام کوثر هستند.
هوش مصنوعی: خوشی و خوشحالی در اینجا کجاست؟ در حالی که برادران حتی برای به دست آوردن لقمهای، دشمن یکدیگرند.
هوش مصنوعی: بعد از هزار سال، همان چیزی که در ابتدا از آن خارج کردند و به دست آوردند، دوباره به همان شکل بازمیگردد.
هوش مصنوعی: این افرادی که به این دنیا آمدند، چه تجربهای از آن داشتهاند؟ آنها رفتند و ما هم باید برویم، و نسلهای بعدی نیز خواهند آمد و خواهند گذشت.
هوش مصنوعی: این افرادی که سالها در این خاک خوابیدهاند، همگی از نسل پدران و مادران ما هستند و به خاطر یک بار نشستن به خاک سپرده شدهاند.
هوش مصنوعی: این افراد که به خاطر محبت علی (علیهالسلام) سخن گفتهاند، اگر واقعاً دوست هستند، چرا دشمن عمر (خلیفه دوم) باشند؟
هوش مصنوعی: این افراد که خود را دوست ابوبکر میدانند، اگر واقعاً دوستان او هستند، چرا همهشان دشمن علی (حیدر) هستند؟
هوش مصنوعی: این سنیها که دشمنی با علی (حیدر) را در رفتار خود دارند، بهراستی دشمنان ابوبکر و عمر هم هستند.
هوش مصنوعی: اگر عاقل باشی، از این دو گروه سخن نگو و بیخیالشان باش؛ زیرا آنها مثل هم نیستند و تفاوتهای آشکاری دارند. "افلج" به معنای لنگ و "قمبر" به معنای فردی خائف و ترسو است.
هوش مصنوعی: هشدار که مانند آن گروه نباشی که در زندگی فقط همچون گاو میخورند و در لحظات سخت مانند گرگها به یکدیگر حمله میکنند.
هوش مصنوعی: همسایگان من نه در قالب والای ایمان و نه در شکل کفر قرار دارند، به طوری که هم میتواند کافر باشند و هم مؤمن، و در واقع از قید این تقسیمبندیها آزادند.
هوش مصنوعی: من، ناصر، خدمتگزار و بندهٔ کسی هستم که این سخن را گفت: جان و عقل هر دو در حال گردش و حرکت بر این دنیای سبز و پربرکتاند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
جان و خرد رونده بر این چرخ اخضرند
یا هردوان نهفته در این گوی اغبرند؟
عالم چرا که نیست سخن گوی و جانور
گرجان و عقل هر دو بر این عالم اندرند؟
ور در جهان نیند علیحال غایبند
[...]
این عالی اختران که بر این چرخ اخضرند
اندر علو عیال علی بن جعفرند
چندین هزار سال به چندین هزار چشم
مثلش ندیده اند ز چندین که بنگرند
اخلاق او چو عقل همی منفعت دهند
[...]
مرغان او هر آنچه از آن آشیان پرند
بس بیخودند جمله و بی بال و بی پرند
شهباز حضرتند دو دیده بدوخته
تا جز به روی شاه به کونین ننگرند
بر دست شاه پرورش و زقهٔافته
[...]
پیکان آسمان که به اسرار ما درند
ما را کشان کشان به سماوات میبرند
روحانیان ز عرش رسیدند، بنگرید
کز فر آفتاب سعادت، چه با فرند!
ما سایهوار در پی ایشان روان شویم
[...]
این مقبلان که باخبر از روز محشرند
جان را به دین و دانش و طاعت بپرورند
از حسن خلق همچو بهشتی مزینند
یا بند روح روح چو در خویش بنگرند
در بحر فکر غوطه زنانند روز و شب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.