ای دل و هوش و خرد داده به شیطان رجیم
روی بر تافته از رحمت رحمان رحیم
دل چون بحر تو در معصیت و نرم چو موم
سنگ خاراست گه معذرت و تنگ چو میم
نتوانی که کنی بر سخن حق تو مقام
زانکه فتنه شدهای بر غزل و هزل مقیم
به خرد باید و دانش که شود مرد تمام
تو به حیلت چه بری نسبت خود سوی تمیم؟
نه ز حکمت بلک از کاهلی تسبیح و نماز
همه گفتار و حدیثت ز حدیث است و قدیم
حکمت آموز و هنر جوی، نه تعطیل، که مرد
نه به نامیست تهی بلکه به معنی است حکیم
سوی فرزند کسی شو که به فرمان خدای
مادر وحی و رسالت بدو گشت عقیم
حکمت از حضرت فرزند نبی باید جست
پاک و پاکیزه ز تعطیل و ز تشبیه چو سیم
ور همی ایمنیات آرزوآید ز عذاب
همچو من هیچ مدار از قبل دنیا بیم
تا هم امروز ببینی به عیان حور و بهشت
همچنان نیز ببینی به عیان نار و جحیم
وگرت بست به بندی قوی این دیو بزرگ
خامش و، طبل مزن بیهده در زیر گلیم
«زر و بز هر دو نباشد»، مثل عام است این
یک رهت سوی جحیم است و دگر سوی نعیم
دین و دنیا نه گزاف است، نیابد ز خدای
جز که فرزند براهیم کس این ملک عظیم
بگزین زین دو یکی را و مکن قصه دراز
نتوانست کسی کرد دل خود به دو نیم
جز که در طاعت و در علم نبودهاست نجات
رستن از بند خداوند نه کاری است سلیم
نشود رسته هر آن کس که ربودهاست دلش
زلف ِ چون نون و قد ِ چون الف و جعد ِ چو جیم
جز ندامت به قیامت نبود رهبر تو
تات میخواره رفیق است و رباخواره ندیم
چون به گوش آیدت از بربطی آن راهک نو
روی پژمردهت چو گل شود و طبع کریم
باز پرچین شودت روی و بخندی به فسوس
چون بخوانم ز قران قصهٔ اصحاب رقیم
ای ستمگار و بخیره زده بر پای تبر
آنگه آگاه شوی چون بخوری درد ستیم
سپس دیو به بیراه چنین چند روی؟
جز که بیراه ندانی نرود دیو رجیم؟
جز که بیمار و به تن رنجه نباشی چو همی
رهبر از گمره جوئی و پزشکی ز سقیم
چه بکار است چو عریان است از دانش جانت؟
تن مردار نپوشند به دیبای طمیم
جز که تو زنده به مرده ز جهان کس نفروخت
مار افعی بخریدی بدل ماهی شیم
وقت آن است که از خواب جهالت سر خویش
برکنی تا به سرت بر وزد از علم نسیم
که همی دهر بیوباردمان خرد و بزرگ
و آهن تافته از گوشت نداند چو ظلیم
چون نیندیشی از آن روز که دستت نگرد
نه رفیق و نه ندیم و نه صدیق و نه حمیم؟
خویشتن را ز توانائی خود بهره بده
گر بدانی که پذیرنده حکیم است و علیم
به سخاوت سمری از بس که وقف رباط
به فسوسی بدهی غلهٔ گرمابه و تیم
وگر از بهر ضعیفی دو درم باید داد
ندهی تا نشود حاضر مفتی و زعیم
جز بدان وقت که بستانی ازو مال به غصب
نتوانی که ببینی به مثل روی یتیم
گر به صورت بشری پیشه مکن سیرت گرگ
نام محمود نه خوب آید با فعل ذمیم
دیو دنیای جفا پیشه تو را سخره گرفت
چو بهایم چه دوی از پس این دیو بهیم؟
حرم آل رسول است تو را جای که هیچ
دیو را راه نبودهاست در این شهره حریم
سخن حجت بر وجه ملامت مشنو
تا نمانی به قیامت خزی و خوار و ملیم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به نقد رفتارهای ناپسند و غفلت انسانها از علم و حکمت میپردازد. او از دل و خرد میخواهد که به شیطان رجیم متوجه نشود و به رحمت الهی نزدیکتر گردد. تاکید بر اهمیت دانش و طاعت دارد و بیان میکند که در دنیا و آخرت، تنهایی و بیحکمت بودن منجر به رنج و عذاب است. شاعر همچنین زشتی دنیا را به تصویر میکشد و انسان را به انتخاب بین راه خیر و شر دعوت میکند و به سرنوشت کسانی که در غفلت و نادانی هستند هشدار میدهد. در نهایت، اشاره میکند که تنها با توبه و شناخت حقیقت میتوان از عذاب رهایی یافت.
هوش مصنوعی: ای دل و هوش و خرد، که به وسوسههای شیطان شرور افتادهاید، از رحمت خداوند رحمان و مهربان روی گردان شدهاید.
هوش مصنوعی: دل تو مانند دریا در گناه است و نرم و قابل تغییر مانند موم، اما در عین حال سخت و سفت مثل سنگ است، گاهی عذر میکنی و گاهی همچون میم، یعنی درخت، تنگ و کمفروغ میشوی.
هوش مصنوعی: تو نمیتوانی در سخن حق و حقیقت جایی داشته باشی، زیرا به فساد و فریب در شعر و سخن بیارزش مشغول هستی.
هوش مصنوعی: برای کامل شدن شخصیت انسانی و به کمال رسیدن، باید از خرد و دانش بهرهمند باشید؛ بنابراین، چه فایدهای دارد که به فریب و نیرنگ متوسل شوید و خود را به تمیم (به معنای کمال و تمامیت) نسبت دهید؟
هوش مصنوعی: نماز و تسبیح و سایر عبادات تو هرچند ظاهری هستند، ولی اگر از روی کسالت و بیعملی بهجا آورده شوند، صرفاً تکرار گفتارهای قدیمی هستند و معنایی واقعی ندارند.
هوش مصنوعی: آموختن حکمت و هنر را فراموش نکن، چرا که انسان به اعتبار نامش شناخته نمیشود، بلکه او به وجود واقعیاش و معناها و داناییاش مهم است.
هوش مصنوعی: به سراغ فرزند کسی برو که به دستور خدا، مادرش در سن و سالی که قادر به زاییدن نبود، وحی و پیامبری به او داده شده است.
هوش مصنوعی: حکمت را باید از فرزند پیامبر (پیامبر اسلام، محمد) جستجو کرد که از هر گونه ناپاکی و تشبیه به دور است و مانند نقرهای خالص و پاک است.
هوش مصنوعی: اگر آرزوی ایمنی از عذاب را داری، مانند من از دنیا هیچ نترس و نگران نباش.
هوش مصنوعی: امروز همچنان که میتوانی به وضوح زیبایی بهشت و حوریان را مشاهده کنی، میتوانی به روشنی آتش جهنم و عذابهای آن را نیز ببینی.
هوش مصنوعی: اگر دیو بزرگ (نماد شیطان یا مشکلات) را با بندی محکم ببندی، دیگر نیازی نیست که بیهوده زیر ملافه (گلیم) طبل بزنی (یعنی به نگرانیها و دلواپسیها دامن بزنی).
هوش مصنوعی: این بیت به این مفهوم اشاره دارد که ثروت (زر) و شتر (بز) هر دو غیرقابل دستیابی و فناپذیرند. این دنیا دو راه دارد: یکی به جحیم (عذاب) و دیگری به نعیم (بهشت و خوشبختی).
هوش مصنوعی: دین و دنیا بیهوده و بیمعنا نیستند؛ از سوی خداوند تنها فرزند ابراهیم (حضرت ابراهیم) در این سرزمین بزرگ به وجود میآید.
هوش مصنوعی: از میان دین و دنیا یکی را انتخاب کن و بیش از این داستان را طولانی نکن؛ هیچکس نتوانسته دل خود را به دو نیم تقسیم کند و در هر دو طرف قرار بگیرد.
هوش مصنوعی: فقط از طریق اطاعت از خدا و داشتن علم میتوان نجات پیدا کرد و رهایی از بند او، کار آسانی نیست.
هوش مصنوعی: هر کسی که دلش به وسوسهٔ زیباییهای ظاهری، مانند موهایی نرم و زیبا (زلفی که شبیه نان باشد) و قامت و اندامی راست (قدی که شبیه الف باشد) و موهایی مجعد و فر (جعدی که شبیه جیم باشد) افتاده، رهایی نخواهد یافت.
هوش مصنوعی: فقط احساس پشیمانی در روز قیامت (پس از مرگ) نصیب تو خواهد شد. زیرا میخواره (شرابنوش) رفیق توست و رباخواره (دستدرازی به مال دیگران) نیز همدم تو میباشد.
هوش مصنوعی: وقتی صدای بربط (ساز موسیقی) به گوشت میرسد، آن راهک (آهنگ یا نغمه) تو را شاداب میکند و حالت پژمردهات را مانند گل به لطافت تبدیل میکند، و روح لطیف تو را زنده میکند.
هوش مصنوعی: زمانی که قصهٔ اصحاب رقیم را از قرآن بخوانم، چهرهات دوباره به سرخی و شادی بازمیگردد و لبخند بر لبانت مینشیند، چرا که این داستان تأثیر عمیقی بر تو دارد.
هوش مصنوعی: ای ستمگر و بیرحم، وقتی که از درد شدید و سختی چیزی بچشی، متوجه میشوی که چه اشتباهی کردهای و به چه معضلی دچار شدهای.
هوش مصنوعی: سپس شیطانی که در خیال توست، چگونه میتواند به بیراه برود؟ مگر اینکه او خود نتواند راه درست را بشناسد، زیرا دیو پلید تنها به بیراهه میرود.
هوش مصنوعی: تنها زمانی که بیمار و رنجور نباشی، میتوانی از گمراهی و نادانی به دنبال راهنما و پزشک باشی. در غیر این صورت، نمیتوانی به خوبی از راه راست و درست استفاده کنی.
هوش مصنوعی: چرا به چیزهایی که به درد نمیخورند، اهمیت میدهی وقتی که جانت از علم خالی است؟ بدن مرده را با لباس فاخر نمیپوشند.
هوش مصنوعی: تو به تن مرده زنده هستی و هیچکس دیگری در این جهان به تو توجهی ندارد، در حالی که تو به جای یک مخلوق زنده، مانند یکی از افعیها به کمخودتوجهی و خطرناکی اصل خود را رها کردهای.
هوش مصنوعی: زمان آن فرا رسیده که از خواب نادانی بیدار شوی تا نسیم دانش بر سرت بوزد.
هوش مصنوعی: دنیا برای ما بزرگ و کوچک ندارد و فرقی نمیکند که انسانها چه وضعیتی دارند؛ زیرا این زمان از ما نمیداند و مانند آهنی که از گوشت ساخته شده، ناتوان و ظلمتزده است.
هوش مصنوعی: زمانی که به این موضوع فکر نکردی که در آن روز هیچ دوستی، همنشینی، یا یار صمیمی برای تو نخواهد بود، چه باید کرد؟
هوش مصنوعی: خودت باید از تواناییها و قدرتهایت استفاده کنی و آنها را به کار بگیری، اگر میدانی که خداوند حکیم و داناست و به خوبی میداند چه زمانی و چگونه به تو کمک کند.
هوش مصنوعی: به سادگی و بزرگمنشی خود، چنان کن که مانند سمری (نوعی درخت ثمرهدار) سخاوت کنی و در راه کمک به دیگران، وقف و بخشش را ادامه دهی؛ مانند غلهای که به گرمابه و تیم (نوعی مکان عمومی) میرسد.
هوش مصنوعی: اگر به خاطر ضعف کسی باید دو درم بدهی، نده تا مفتی و رئیس حاضر نشود.
هوش مصنوعی: تنها در آن زمان که از کسی مال را به زور بستانی، نمیتوانی به مانند چهره یتیم او را ببینی.
هوش مصنوعی: اگر ظاهرت را انسانی نشان دهی اما رفتار خوبی نداشته باشی، نام محمود (یک شخصیت نیکو) هم با کردار ناپسند تو سازگار نیست و خوب به نظر نمیرسد.
هوش مصنوعی: دنیای بدکردار، تو را به تمسخر گرفته و مانند حیوانات به تو میخندند. چه انتظاری داری که از این دنیای پست و بیرحم نجات پیدا کنی؟
هوش مصنوعی: جای تو، حرم اهل بیت پیامبر است و هیچ دیویی (شیطانی یا بدی) در این مکان مقدس راه ندارد؛ این شهر، منطقهای است که از گزند بدیها مصون است.
هوش مصنوعی: سخن کسی را که بر حق است برای ملامت نشنو، زیرا در قیامت دلتنگ و ذلیل و بیآبرو خواهی ماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بفزوده ست بر من خطر قیمت سیم
تا بنا گوش ترا دیده ام ای در یتیم
سیم را شاید اگر در دل و جان جای کنم
از پی آنکه بماند به بنا گوش تو سیم
از بناگوش تو سیم آمد و زر از رخ من
[...]
آفرین باد بر آن عارض پاکیزه چو سیم
و آن دو زلفینِ سیاه تو بدان شکل دو جیم
از سرا پایِ توام هیچ نیاید در چشم
اگر از خوبیِ تو گویم یک هفته مقیم
بینی آن قامتِ چون سرو خرامان در خواب
[...]
دی بدان رستهٔ صرافان من بر دَرِ تیم
پسری دیدم تابندهتر از در یتیم
زین سیه چشمی جادو صنمی طرفه چو ماه
بینظیری که نظیریش نه در هفت اقلیم
با دلم گفتم ای کاشکی این میر بتان
[...]
علم محترم دولت دین قیم
مستوی قامت باد از تو تا روز قیام
منم امروز و دلی زانده گیتی به دو نیم
بیم آنست هنوزم که به جان باشد بیم
نه مرا مسکن و ماوی،نه مرا خانه و جای
نه مرا مونس و غمخور،نه مرا یارو ندیم
بردلم حسرت اصحاب بلایی ست بزرگ
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.