ای خفته همه عمر و شده خیره و مدهوش
وز عمر و جهان بهرهٔ خود کرده فراموش
هر گه که همیشه دل تو بیهش و خفته است
بیدار چه سود است تو را چشم چو خرگوش؟
این دهر نهنگ است، فرو خواهد خوردنت
فتنه چه شدی خیره تو بر صورت نیکوش؟
بیدار شو از خواب و نگه کن که دگر بار
بیدار شد این دهر شده بیهش و مدهوش
باغی که بد از برف چو گنجینه نداف
بنگرش به دیبای مخلق شده چون شوش
وین کوه برهنه شده را باز نگه کن
افگنده پرندین سلبی بر کتف و دوش
بربسته گل از ششتری سبز نقابی
و آلوده به کافور و به شنگرف بناگوش
بر عالم چشم دل بگمار به عبرت
مدهوش چرا ماندهای ای مدبر بیهوش؟
در باغ پدید آمد مینوی خداوند
بندیش و مقر آی به یزدان و به مینوش
بنگر که چه گویدت همی گنبد گردان
گفتار جهان را به ره چشمت بنیوش
گویندهٔ خاموش به جز نامه نباشد
بشنو سخن خوب ز گویندهٔ خاموش
گویدت همی: گرچه دراز است تو را عمر
بگذشته شمر یکسره چون دوش و پرندوش
دانی که بقا نیست مگر عمر، پس او را
بر چیز فنائی مده، ای غافل، و مفروش
این عاریتی تن عدوی توست عدو را
دانا نگرد خیره چنین تنگ در آگوش
ور عاریتی باز ستاندت تو رخ را
بر عاریتی هیچ مه بخراش و مه بخروش
از میش تن خویش به طاعت چو خردمند
در علم و عمل فایدهٔ خویش همی دوش
زین خانهٔ الفنج و زین معدن کوشش
بر گیر هلازاد و مرو لاغر و دریوش
پرهیز همی ورز، در الفغدن دانش
دایم ز ره چشم و ره گوش همی کوش
با طاعت و با فکرت خلوت کن ازیراک
مشغول شده ستند سفیهان به خلالوش
در طاعت بیطاقت و بیتوش چرائی؟
ای گاه ستمگاری با طاقت و با توش!
چون بر تو هوای دل تو میبکشد تیر
در پیش هوا تو ز ره صبر فرو پوش
تو جوشن دین پوش، دل بیخردت را
بگداخته شو، گو، ز ره دیده برون جوش
در معده ات بر جان تو لعنت کند امشب
نانی که به قهر از دگری بستدهای دوش
تو گردنت افراخته وان عاجز مسکین
بنهاده ز اندوه زنخ بر سر زانوش
هر چند تو را نوش کند جاهلی آتش
بر خیره مخور، کاتش هرگز نشود نوش
ای حجت اگر گنگ نخواهی که بمانی
در پیش خداوند، سوی حجت کن گوش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر ناصرخسرو به بیداری و توجه به واقعیتهای زندگی اشاره دارد. شاعر از کسانی میخواهد که در خواب غفلت به سر میبرند، بیدار شوند و به ناپایداری دنیا و عمر خود توجه کنند. او به تشبیهاتی چون نهنگ و باغ تزیین شده برای توصیف دنیای فانی میپردازد و هشداری برای عبرت از زندگی میدهد. ناصرخسرو همچنین به اهمیت عمل صالح و دانش اشاره میکند و توصیه میکند که از غفلت دوری کرده و در رفتار و تفکر خود مراقب باشند. نهایتاً، او به مردم یادآور میشود که باید از دلایل حقیقی زندگی آگاه شوند و به خداوند گوش بسپارند.
هوش مصنوعی: ای کسی که تمام عمر در خواب هستی و به حال حیرت درآمدهای، از زندگی و دنیا هیچ بهرهای نبردی و آنها را فراموش کردهای.
هوش مصنوعی: زمانی که دل تو همیشه در خواب و غفلت است، بیدار شدن تو فایدهای ندارد، مانند چشمهای خرگوش که همیشه بیدار به نظر میرسند اما در واقع به خواب رفتهاند.
هوش مصنوعی: این دنیا مانند نهنگی بزرگ است که تو را خواهد بلعید. چرا در گوشهای نشسته و فقط به زیبایی او خیره شدهای؟
هوش مصنوعی: بیدار شو و از خواب غفلت خارج شو، زیرا این دنیا دوباره بیدار شده و اکنون در حال بیتوجهی و سرمستی قرار دارد.
هوش مصنوعی: باغی که بعد از برف مانند گنجینهای با ارزش و زیباست، به آن نگاه کن که مانند پارچهای نرم و لطیف به رنگ شوش (شوش یکی از مناطق ایران) شده است.
هوش مصنوعی: این کوه برهنه را دوباره مشاهده کن که پرندگان دودی رنگی را بر روی شانه و دوش خود حمل کرده است.
هوش مصنوعی: دختری که با زلفهای پیچخورده و سبز خود، با بوی خوش کافور و رنگ سرخ شنگرف، خود را میآراید.
هوش مصنوعی: به دقت به وقایع دنیا نگاه کن و از آنها درس بگیر، چرا در حالی که به عنوان یک عاقل باید هوشیار باشی، ناامید و بیخبر از واقعیت ماندهای؟
هوش مصنوعی: در باغ، جمال و زیبایی خالق و درستکاریهای او به تماشا درآمده است. به یزدان (خدا) ایمان بیاور و از مینوش (شراب) بهره ببر.
هوش مصنوعی: به آنچه که گنبد آسمان به تو میگوید توجه کن و سخنان جهان را از طریق چشمانت بشنو.
هوش مصنوعی: تنها وسیلهٔ ارتباط گویندهای که چیزی نمیگوید، نامه است؛ بنابراین، از سخنان نیکو و آموزندهٔ او که خاموش است، بهرهمند شو.
هوش مصنوعی: به تو میگوید که هرچند عمرت طولانی شده، اما باید آن را چون شب گذشته و پرندگانی که پرواز میکنند، یکسره بشماری و در نظر بگیری.
هوش مصنوعی: میدانی که جاودانگی فقط در عمر آدمی است، پس ای غافل، عمرش را به چیزهای زودگذر و فانی مگذار و آن را به بهایی ناچیز نفروش.
هوش مصنوعی: این بدن موقتی و عاریتی توست؛ ای فرد با دشمن، نگذار تا دشمن به سختی تو را در آغوش گیرد و به تو آزار برساند.
هوش مصنوعی: اگر کسی بهزور (بهعنوان عاریتی) زیبایی تو را از تو بگیرد، هیچگاه به آن زیبایی (که عاریتی است) حتی کمترین آسیبی نزن و در برابر آن ناز و شکوه مکن.
هوش مصنوعی: انسان باید مانند یک فرد خردمند، در علم و عمل از وجود تن خود به گونهای استفاده کند که به نفع خود باشد و به این منظور، باید به شگرد (تاکتیک) درستی دست یابد.
هوش مصنوعی: از این خانهٔ علم و از این منبع کوشش، زود برخیز و از خواب غفلت بیدار شو و به فعالیت و تلاش بپرداز.
هوش مصنوعی: از پرهیز کردن دوری نکن، زیرا در دانش همیشه باید با دقت به آنچه با چشم و گوش به دست میآید، توجه داشته باشی و تلاش کنی.
هوش مصنوعی: با عبادت و تفکر خلوت کن، زیرا سفیهان (سفیهان یعنی نادانان) در حال مشغولیّت به کارهای بیهوده هستند.
هوش مصنوعی: در عبادت و پرستش، چرا بیصبری و ناتوانی را به جان میخری؟ ای کسی که گاهی با قدرت و استبداد خود ستم میکنی.
هوش مصنوعی: وقتی که دل تو به حالت شوق و عشق میکشد، تیر شوق در پیش هوای دل تو قرار میگیرد. بنابراین، باید صبر خود را در این حال زیر پوشش قرار دهی و آن را پنهان کنی.
هوش مصنوعی: تو به زره دین خود را بپوش، دل نادان و بیفکر خود را شعلهور کن و بگوید که با چشمانت به سوی بیرون از خود، شعله بکش.
هوش مصنوعی: نانهایی که در شب گذشته به زور و قهر از دیگران گرفتهای، حالا در معدهات برای جان تو عذاب و نفرین میفرستند.
هوش مصنوعی: تو سر خود را بلند کردهای و توانگر و مغرور شدهای، در حالی که آن بیچاره مسکین به خاطر غم و اندوه، سر به زانو گذاشته و در حالت افسردگی است.
هوش مصنوعی: هرچند جاهلانی تو را به عشوه و فریب آلوده کنند، به آن توجه نکن؛ زیرا آتش هرگز به تو طعم خوش نخواهد داد.
هوش مصنوعی: ای حجت (شهادت و دلیل) خدا، اگر نمیخواهی گنگ و خاموش بمانی در برابر خداوند، باید گوش خود را به سوی حجت (دلیل و برهان) معطوف کنی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
گرد گل سرخ اندر خطی بکشیدی
تاخلق جهان را بفگندی به خلالوش
کافور تو بالوس بود، مشک تو باناک
بالوس تو کافور کنی دایم مغشوش
دوش آن صنم سنگدل سیم بنا گوش
آمد بر من تنگ دل و خسته و مدهوش
دو نرگس مخمور چو دو نایژه خون
دو لعل گهر پوش چو دو ناوچه نوش
ای عارض سیمینش پر از قطره سیماب
[...]
ای بس قدح درد که کردست دلم نوش
دور از لب و دندان شما بی خبران دوش
گه بوسه همی داد بر آن درد لب و چشم
گه رقص همی کرد بر آن حال دل و هوش
گه عقل همی گفت که ای طبع تو کم نال
[...]
سرمست درآمد ز درم نیمه شبی دوش
ماهی که به یک غمزه ببرد از دل ما هوش
برجستم و گفتم که به بر در کشم او را
گفتا نه کنار است و نه بوس است و نه آغوش
از ما چه خطا رفت وفای تو همین بود
[...]
آن چشم سخنگو نگر و آن لب خاموش
وان تلخی گفتار و شکر خنده خون نوش
رسوا شدم از حالت خود زان که همه جاست
رخساره به گفتار و من دلشده خاموش
پوشیده نماند آتش من در تن چون کاه
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.