ای زده تکیه بر بلند سریر
بر سرت خز و زیر پای حریر
شاعر اندر مدیح گفته تو را
که «امیرا هزار سال ممیر»
ملک را استوار کردهستی
به وزیری دبیر و با تدبیر
خلل از ملک چون شود زایل
جز به رای وزیر و تیغ امیر؟
پادشا را دبیر چیست؟ زبان
که سخنهاش را کند تحریر
نیست بر عقل میر هیچ دلیل
راهبرتر ز نامههای دبیر
مهتر خویش را حقیر کند
سوی دانا دبیر با تقصیر
سخنِ باخَطر تواند کرد
خطری مرد را جدا ز حقیر
جز به راه سخن چه دانم من
که حقیری تو یا بزرگ و خطیر؟
ای پسر، پیش جهل اسیری تو
تا نگردد سخن به پیشت اسیر
چون نیاموختی چه دانی گفت؟
که به تعلیم شد جلیل جریر
تو ز خوشه عصیر چون یابی
تا نگیرد ز تاک خوشه عصیر؟
ای پسر، همچو میر میری تو
او کبیر است و تو امیرِ صغیر
کار خود ساختهست امیر بزرگ
تو سرِ کار خویش نیز بگیر
جان تو پادشای این تن توست
خاطر تو دبیر و عقل وزیر
خاطر تو نبشت شعر و ادب
بر صحیفهی دلت به دست ضمیر
تا به شعر و ادب عزیزت داشت
خویش و بیگانه و صغیر و کبیر
خاطر و دست تو دبیرانند
اینت کاری بزرگوار و هژیر!
سرت چون قیر بود و قد چون تیر
با تو اکنون نه قیر ماند و نه تیر
به کمان چرخ تیر تو بفروخت
قیر تو عرض کرد دهر به شیر
زان جمال و بها که بود تو را
نیست با تو کنون قلیل و کثیر
شاد بودی به بانگ زیر و کنون
زرد و نالان شدی و زار چو زیر
مگرت وقت رفتن است چنانک
پیش ازین گفتت آن بشیر نذیر
مگر آن وعده کهت محمد کرد
راست خواهد شدن کنون، ای پیر
با سر همچو شیر نیز مخوان
غزل زلفک سیاه چو قیر
چشم دل باز کن ببین ره خویش
تا نیفتی به چاه چون نخچیر
نامهای کن به خط طاعت خویش
عِلم عنوانش و نقطهها تکبیر
نامهت از علم باید و زعمل
ای خردمند زی علیم خبیر
از دبیری مباش غافل هیچ
پند پیرانه از پدر بپذیر
از دبیری رساندت به نعیم
وین دبیری رهاندت ز سعیر
که نماید چنان که گفتهستند
«باز دارد تو را ز شَعر شعیر»
چون همه کارهات بنویسد
آن نویسندهٔ خدای قدیر
پس مکن آنچه گر بباید خواند
طیره مانی ازان و با تشویر
این جهان را فریب بسیار است
بفروشد به نرخ سوسن سیر
حیلتش را شناخت نتواند
جز کسی تیزهوش روشن ویر
مخور از خوان او نه پخته نه خام
مخر از دست او خمیر و فطیر
نیست گفتار او مگر تلبیس
نیست کردار او مگر تزویر
چرخ حیلتگرست حیلت او
نخرد مرد هوشیار و بصیر
بیقرار است همچو آب سراب
دود تیرهست همچو ابر مَطیر
زر مغشوش کم بهاست به رنج
زعفران مزوّر است زریر
تو مزوّرگری مکن چو جهان
خاک بر من مدم به نرخ عبیر
که چو موشان نخورد خواهم من
زهره داروی تو به بوی پنیر
راست باش و خدای را بشناس
که جز این نیست دین بی تغییر
بنشین با وزیر خویش، خرد،
رفتنت را نکو بکن تقدیر
با خرد باش یک دل و همبر
چون نبی با علی به روز غدیر
خیر زاد تو است در طلبش
خیره خیره چرا کنی تاخیر؟
خوی نیک است و خیر مایهٔ دین
کس نکردهاست جز به مایه خمیر
مر بقا را در این سرای مجوی
که بقا نیست زیر چرخ اثیر
پند گیر، ای پسر، زمن کاین یافت
از پدر شبرو گزیده شبیر
در شکم سنگ خاره به زان دل
که درو نیست پند را تاثیر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به پسر خویش نصیحت میکند و او را به اهمیت علم و دانش آگاه میسازد. او تأکید میکند که پسر باید از جهل رهایی یابد و در مسیر آموزش و آگاهی گام بردارد. به او میگوید که کردار و گفتار میتواند او را از سعادت دور کند و او باید از تجربیات دیگران بهرهبرداری کند. در پایان، شاعر به اهمیت راستگویی و شناخت خداوند اشاره میکند و اهمیت اتخاذ تصمیمات خردمندانه را در زندگی یادآور میشود. هدف این هشدارها این است که پسر در زندگیاش بر اساس دانش و تفکر عمل کند و از فریب دنیا برحذر باشد.
هوش مصنوعی: ای که بر تخت بلندی تکیه زدهای، بر سرت پارچههای گرانبهایی چون خز و زیر پایت پارچه لطیف و گرانقیمت حریر است.
هوش مصنوعی: شاعر در مدح تو گفته است که «ای امیر، برایت هزار سال عمر خواستهاند»، که به معنای آرزوی زندگی طولانی و با عزت برای توست.
هوش مصنوعی: تو با سازماندهی و تدبیر وزیر و نوشتن کارهای او، حکومت را استوار و محکم کردهای.
هوش مصنوعی: اگر در مملکت مشکلی پیش بیاید، تنها نظر وزیر و قدرت امیر (که فرماندهی نظامی است) میتواند آن را برطرف کند.
هوش مصنوعی: دبیر، در واقع همان منشی یا نویسنده است که کارش نوشتن و تنظیم نامهها و سخنان پادشاه است. در این بیت از ناصرخسرو به اهمیت نقش دبیر در انتقال و ثبت سخنان پادشاه اشاره شده است.
هوش مصنوعی: هیچ دلیل و برهانی بهتر از نامههای دبیر نمیتواند عقل پادشاه را هدایت کند.
هوش مصنوعی: کس، از روی نادانی، مقام خود را پایین میآورد و با حرکت نادرست خود، احترام دیگران، مخصوصاً افراد باهوش و عالم، را زیر سوال میبرد.
هوش مصنوعی: گفتن سخنان با اهمیت و خطرناک، میتواند مرد را از حقیر بودن و بیارزش بودن جدا کند.
هوش مصنوعی: جز از طریق گفتگو نمیدانم تو کیستی، آیا فردی حقیر هستی یا بزرگ و مهم؟
هوش مصنوعی: ای پسر، تو در دام جهل گرفتار هستی و تا زمانی که بیدانشی، گفتار و اندیشههای تو نیز به بند جهل خواهد بود.
هوش مصنوعی: چون تو آموزش ندیدهای، چگونه میدانی چه میگویی؟ جریر (شاعر مشهور عرب) به واسطهی تعلیم و یادگیری بزرگ شده و به مقام بلندی رسیده است.
هوش مصنوعی: تو نمیدانی اگر خوشهٔ انگور (عصیر) را بدست آوری، چطور میشود که خوشهٔ خوشمزهٔ انگور دیگر از تاک جدا نشود؟
هوش مصنوعی: ای پسر، تو باید مثل یک حاکم بزرگ و قدرتمند باشی، در حالی که او حاکم بزرگتر از تو است و تو همچنان در مقام و قدرت کوچکتری قرار داری.
هوش مصنوعی: امیر بزرگ، که به قدرت و جایگاهش اشاره دارد، به خوبی مسؤولیتهای خود را مدیریت کرده است. بنابراین، تو نیز باید در کارهای خود با جدیت و دقت عمل کنی و سراغ کارهای خود بروی.
هوش مصنوعی: روح تو فرمانروای این بدن توست و فکر و احساس تو نویسنده و عقل تو مشاور آن است.
هوش مصنوعی: اندیشه و احساسات تو باعث شدهاند که شعر و ادب در دل تو شکل بگیرد، مانند نوشتن بر صفحه دل به وسیلهی وجدان خود.
هوش مصنوعی: خودت و دیگران، چه بزرگ و چه کوچک، همگی به شعر و ادبی که برای تو گرانبهاست، احترام و محبت دارند.
هوش مصنوعی: این که تو دارای خاطر و دست هستی، بهنوعی نشاندهندهٔ مهارت و توانایی بالای توست و به نوشتن و کارهای مهم اشاره دارد. این کار، بهخاطر ارجمندی و برازندهبودن آن، از ارزش خاصی برخوردار است.
هوش مصنوعی: سر تو مانند قیر نرم و قد تو مانند تیر راست بود، اما اکنون نه دیگر نرم و پایینافتادهاید و نه راست و بلند.
هوش مصنوعی: به سبب دوری و فراق از تو، چرخ زمان تیر تو را به اشتباه به قیر تو تبدیل کرده و در واقع زیبایی و شخصیت تو را به چیزی بیارزش تشبیه کرده است. دهر (زمان) بهگونهای با تو رفتار کرده که گویا آنچه که باید ارزشمند باشد، بیاهمیت شده است.
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و ارزشی که برای تو وجود داشت، اکنون این زیبایی و ارزش کم و زیاد شده است و دیگر در دست تو نیست.
هوش مصنوعی: در گذشته شما با صدای خوش و طراوت زندگی شاداب و شاد بودید، ولی اکنون رنگ چهرهتان زرد و نالان شده و حالتی رنجور و پریشان دارید.
هوش مصنوعی: اگر وقت رفتن تو فرا رسیده است، چرا به من مثل بشیر و نذیر هشدار ندادی که پیشتر گفتی؟
هوش مصنوعی: آیا آن وعدهای که محمد (پیغمبر اسلام) به تو داد، اکنون به حقیقت خواهد پیوست، ای پیر (سالخورده)؟
هوش مصنوعی: با سر مانند شیر هم غزل (شعر) نخوان، زیرا زلفهای سیاه مانند قیر هستند و باعث میشوند که به گمراهی دچار شوی.
هوش مصنوعی: چشمهای باطن خود را باز کن و مسیر خود را ببین تا مانند شکارچگان به دام نیفتی.
هوش مصنوعی: برای خودت نامهای بنویس که نشاندهندهٔ اطاعت و بندگیات باشد؛ رأس آن علم را بنویس و برای زینت آن، نقطهها را به عنوان تکبیر (الّه اکبر) قرار بده.
هوش مصنوعی: نامهات باید پر از علم و عمل باشد، ای فرد خردمند که عاقل و دانا هستی.
هوش مصنوعی: از نوشتن و دیوانگی غافل نباش و هیچگاه نصیحتهای پیران و تجربیات پدرت را نادیده نگیر.
هوش مصنوعی: آموختن علم و دانش تو را به نعمتهای بهشتی میرساند و همین علم تو را از عذاب جهنم نجات میدهد.
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به این که کسی (شاعر یا معلم) به تو میآموزد و تو را از گمراهی و عذاب دور میکند، همانطور که در حکایتها و نصایح گفتهاند «تو را از آتش دوزخ باز میدارد».
هوش مصنوعی: وقتی که همه کارهایت را نویسندهٔ توانای خدا مینویسد، توجه کن که باید به اعمال خود اهمیت بدهی.
هوش مصنوعی: پس کاری نکن که اگر بخواهند آن را بخوانند، تو را به زشتنامی متهم کنند و در موقعیتی ناپسند قرار دهند.
هوش مصنوعی: این جهان پر از فریب و نیرنگ است و افرادی به راحتی میتوانند آن را به قیمت گلسوسن (که نمادی از زیبایی و ارزش است) به فروش بگذارند.
هوش مصنوعی: فریبکاری او را کسی جز فردی تیزهوش و باهوش نمیتواند دریابد.
هوش مصنوعی: از سفرهٔ او چیزی نخور، چه پخته باشد و چه خام، و از دست او هم هیچچیزی به عنوان نان و خمیر نگیر.
هوش مصنوعی: گفتار او چیزی جز فریب و نیرنگ نیست و کردار او هم چیزی جز تقلب و ظاهر سازی نیست.
هوش مصنوعی: حیله و نیرنگ این شخص آنقدر پیچیده و ظریف است که هیچ فرد زیرک و دانا به دام آن نمیافتد.
هوش مصنوعی: احساسات درونی انسان در یک حالت ناپایدار و متغیر قرار دارد، مانند آبی که در سراب دیده میشود و بهدنبال آن از ابهام و تیرهگی مشابه ابر بارانزا رنج میبرد.
هوش مصنوعی: زر غیر خالص و ناخالص ارزشی ندارد، مانند زعفرانی که به زحمت به دست آمده اما تقلبی و بیکیفیت است. زریر (شخصی) هم در اینجا نماد کسی است که به طور نادرست و تقلبی خود را به جای زر واقعی جا زده است.
هوش مصنوعی: ای مزوّر (دروغگو) عالم، مانند زمین بر من غبار نپاش، و مرا با قیمت ناچیز (عطر واقعی) نفروش.
هوش مصنوعی: من نمیخواهم از تو دارویی بخورم که بویی شبیه به پنیر دارد، زیرا مانند موشها (که به تله پنیر جذب میشوند) نخواهم شد و به دام تو نمیفتم.
هوش مصنوعی: سخن از راستگویی و شناخت خداوند است، زیرا هیچ دینی وجود ندارد که بدون تغییر، پابرجا بماند.
هوش مصنوعی: با وزیر خود بنشین و با اندیشه کارهای خود را به خوبی انجام بده تا سرنوشتت به نیکویی رقم بخورد.
هوش مصنوعی: با عقل و هوش یکدل و همصدا باش، مانند نبی (محمد) که در روز غدیر خم با علی بیعت کرد و او را به عنوان جانشین خود معرفی کرد.
هوش مصنوعی: خیر و نیکی در جستجوی تو به وجود آمده است، پس چرا در این کار تلاشی نمیکنی و به تأخیر میاندازی؟
هوش مصنوعی: خوی نیکو و خوبی، اصل دین است و هیچکس نخواهد بود که به جز با خوبی و نیکی به سراغ دین برود.
هوش مصنوعی: در این دنیا به دنبال بقا نباش، زیرا در زیر آسمان تغییرپذیر، چیزی دائمی و پایدار نیست.
هوش مصنوعی: ای پسر، از من پند بگیر، زیرا این پند را از پدر شبرو (مردی که در شب سفر میکند و میتواند رازها را ببیند) دریافت کردهام.
هوش مصنوعی: دل سنگی که هیچ درسی در آن اثر نمیکند، مانند شکمی خارا و سخت است که حاوی پند و نصیحت نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
وقت شبگیر بانگ نالهٔ زیر
... یر
دوستا، آن خروشِ بربط تو
خوشتر آید به گوشم از تکبیر
زاری زیر و این مدار شگفت
[...]
دل و دامن تنور کرد و غدیر
سرو و لاله کناغ کرد و زریر
خواجه بوسعد عمدة الملکی
همچنین سالها بمانی دیر
عقل را دانش تو گیرد دست
آز را بخشش تو دارد سیر
عدل را ظلم خواست کرد تباه
[...]
نه در آید به ذات او تغییر
نه قلم وصف او کند تحریر
ای بتو چشم مکرمات قریر
قدر تو بر فلک نهاده سریر
آفتاب جلالتی و ترا
نیست مانند آفتاب نظیر
چاکر طبع تست بحر محیط
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.