ربود عقل و دلم را جمال آن عربی
درون غمزه مستش هزار بوالعجبی
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه
کنون چو مست و خرابم صلای بیادبی
مُسَبِّب سبب این جا در سبب بربست
تو آن ببین که سبب میکُشد ز بیسببی
پریر رفتم سرمست بر سر کویش
به خشم گفت چه گم کردهای؟ چه میطلبی؟
شکسته بسته بگفتم یکی دو لفظ عرب
أَتَیتُ أَطْلُبُ في حَیِّکُم مَقام أَبي
جواب داد کجا خفتهای؟ چه میجویی؟
به پیش عقل محمد پلاس بولهبی؟
ز عجز خوردم سوگندها و گرم شدم
به ذات پاک خدا و به جان پاک نبی
چه جای گرمی و سوگند پیش آن بینا؟
و کَیفَ یُصْرَعُ صَقْرٌ بِصَولةِ الْخَرَبِ؟
روان شد اشک ز چشم من و گواهی داد
کَما یَسیلُ مِیاهُ السَّقا مِنَ الْقَرَبِ
چه چاره دارم؟ غماز من هم از خانهست
رخم چو سکه زر آب دیدهام سُحُبی
دریغ دلبر جان را به مال میل بدی
و یا فریفته گشتی به سیّدی چَلَبی
و یا به حیله و مکری ز ره درافتادی
و یا که مست شدی او ز باده عنبی
دهان به گوش من آرد به گاه نومیدی
چه میکند سر و گوش مرا به شهد لبی؟
غلام ساعت نومیدیم که آن ساعت
شراب وصل بتابد ز شیشهای حلبی
از آن شراب پرستم که یار می بخشست
رخم چو شیشه می کرد و بود رخ ذَهَبي
برادرم پدرم اصل و فصل من عشقست
که خویش عشق بماند نه خویشی نسبی
خمش که مفخر آفاق شمس تبریزی
بشست نام و نشان مرا به خوش لقبی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر به زیبایی و جذبهٔ یک عربی اشاره میکند که عقل و دلش را ربوده است و او را در حالت نشئگی و مستی قرار داده. در پی این جذبه، شاعر به دلدادگی و محبتش اعتراف میکند و از عقل خود غافل شده است. او در کوی محبوب به جستجوی یار میپردازد و از ربوده شدن دلش شکایت میکند. شاعر در این حالت، نشان میدهد که عشق و شیدایی بالاتر و ارزشمندتر از هر نسب و خویشی است. در انتها، او به شمس تبریزی، به عنوان منبع الهام و سعادتش، اشاره میکند و تاکید میورزد که این عشق او را از همه گمنامیها و نامها آزاد کرده است.
هوش مصنوعی: عشق و زیبایی آن جوان عربی که با نگاهش به من چشمک میزند، عقل و دل مرا از دست برده و به شدت در غم و شگفتی فرو برده است.
هوش مصنوعی: من هزاران درایت و معرفت داشتم ای آقا، اما اکنون به خاطر زیبایی او، مثل فردی مست و نابینا بهسر میبرم و کنترلی بر رفتار و ادب خود ندارم.
هوش مصنوعی: مسبب، یعنی خدا یا علتِ اصلی، اینجا در کار خود به دلیل خاصی به حالت بیسبب به سر میبرد. تو فقط باید نگاه کنی که چطور این بیعلتی میتواند باعث مرگِ سببها شود.
هوش مصنوعی: من به حالت سرخوشی و مستی به سر کوی تو رفتم، که ناگهان به خشم از من پرسید که چه چیزی را گم کردهای و چه چیزی را طلب میکنی؟
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر با شکسته نفسی و تواضع از فرط شگفتی و حیرت به معشوق میگوید که تنها چند کلمه عربی به زبان آورده و اعلام کرده است که به منظور جستوجو به دیار او آمده است و همچنین از جایگاه پدرش (که به احتمال زیاد شخصیتی بزرگ و محترم بوده) داری مقام و ارجمندی خاصی است.
هوش مصنوعی: پرسش میشود که تو کجا خوابیدهای و چه چیزی را جستجو میکنی؟ آیا به پیش عقل محمد (پیامبر اسلام) رفتار ناپسند (پلاس بولهبی) میکنی؟ یعنی آیا در پی چیزهایی هستی که ارزش چندانی ندارند و تو را از حقیقت دور میکنند؟
هوش مصنوعی: از ناتوانی خود بارها سوگند خوردم و با این حال به ذات پاک خدا و روح مقدس پیامبر گرایش پیدا کردم.
هوش مصنوعی: در مقابل دیدگان آن بینا (خدا) چه نیازی به گرمی و سوگند وجود دارد؟ و چگونه ممکن است صقر (پرندهای قوی و بلندپرواز) با ضربهٔ خرابی از پا درآید؟
هوش مصنوعی: اشک من از چشمانم بریخت و به دلیلی شهادت داد، همانطور که آب از مشک (گِل) سقا میریزد.
هوش مصنوعی: چه کاری از دستم برمیآید؟ حتی غماز (خبرچین) من نیز از خانه بیرون رفته است. صورتم مانند سکهی طلا شده و اشکم شبیه ابرهاست.
هوش مصنوعی: ای کاش که معشوق، جانم را به مال نمیفروخت و یا از ابتدای راه فریفتهی شخصی مرفه و بزرگ نمیشدی.
هوش مصنوعی: شاید به وسیله فریب و نیرنگ از راه حق منحرف شدهای و یا به خاطر شراب عنبی مست شدهای (و از حال طبیعی خود خارج گشتهای).
هوش مصنوعی: زمانی که در حال ناامیدی هستم، دهان او (یعنی معشوق) چه کار میکند که آنقدر نزدیک میشود که صدایش را به گوش من میآورد؟ چرا سر و گوش مرا با شیرینی لب خود مینوازد؟
هوش مصنوعی: ما در ساعت ناامیدی، مانند بردهای هستیم که آن ساعت شراب وصال بکند و از شیشهای یکدست حلبی بریزد.
هوش مصنوعی: از آن شراب عشق میپرستم که معشوق میبخشید، صورتم مانند شیشهای میشد و رنگش طلایی میگردید.
هوش مصنوعی: عشق، پدر و مادر من و اصل و نسب من است، و من خواستهام که این عشق به عنوان خویش واقعی من باقی بماند، نه خویشی که به ارث رسیده باشد.
هوش مصنوعی: سکوت کن، زیرا شمس تبریزی، که افتخار آسمانهاست، نام و نشانی مرا با لقب نیکو شسته و پاک کرده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
بیت 3 مصرع دوم تو آن ببین که سبب میکُشد ز بیسببی: میکُشد صحیح است، نه میکَشد
بیت 5 مصرع دوم أَتَیتُ أَطْلُبُ في حَیِّکُم مَقام أَبي – أَطْلُبُ به فتح ل خوانده شده است (أَطْلَبُ)
بیت 9 مصرع دوم کَما یَسیلُ مِیاهُ السَّقا مِنَ الْقَرَبِ - مِیاهُ به شکل (مِیاهَ) خوانده شده – السَّقا با تشدید ق خوانده شده که وزن را به هم میریزد.
بیت 10 چه چاره دارم غماز من هم از خانهست – کلمه «آن» قبل از خانه، اضافی خوانده شده است.
بیت 11 مصرع دوم: و یا فریفته گشتی به سیدی چَلَبی – سیدی با تشدیدِ «ی» خوانده شده – چَلَبی به صورت چَلَپی خوانده شده است.
بیت 13 مصرع اول غلام ساعت نومیدیم که آن ساعت – نومیدیم به صورت نواومیدیم خوانده شده است.
بیت 13 مصرع دوم شراب وصل بتابد ز شیشهای حلبی - شیشهای به صورت شیشۀ خوانده شده است.
بیت 15 مصرع دوم که خویش عشق بماند نه خویشی نسبی – خویشیِ به صورت خویشِ خوانده شده است.
همین شعر » بیت ۲
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه
کنون چو مست و خرابم صلای بیادبی
هزار عقل و ادب داشتم من ای خواجه
کنون که مستِ خرابم، صلاح بیادبیست
طبق شرح صوتی دکتر ضیاء بر دیوان حافظ با توجه به نسخ، این بیت در دیوان حافظ الحاقی است و احتمالاً کاتبی که با شعر مولانا آشنایی داشته با تغییراتی آن را وارد غزل حافظ کرده. از این جهت استناد به این بیت جهت اثبات توجه حافظ به مولانا محل اشکال است.
دلا تفرج فردوس اگر همی طلبی
بیا و نزهت فردوس بین در این طنبی
ببین زپر تو جام پر از عجایب او
بچرخ آنیه گون بر هزار بوالعجبی
چو گفتمش طنبی عقل رهنمایم گفت
[...]
اگر ز محنت دنیا خلاص میطلبی
بنوش باده گلگون ز شیشه حلبی
چنان به آب عنب تشنهام که صورت آن
برون نمیرودم از حدیقة عنبی
شراب و شاهد و سیم و زرم طفیل تو باد
[...]
به جان تو، که خمارم به غایت، ای چلبی
بریز باده حمرا به شیشه حلبی
چو مست جام «اناالحق » شوم، چنانکه مپرس
هم از تو در تو گریزم ز شرم بی ادبی
همیشه حسن سبب را بجان خریدارم
[...]
نشان جام جم و آب خضر می طلبی
ز شیشه حلبی جوی و باده عنبی
چه شد ز کوی تو گر یک دو روز ماندم دور
لدیک روحی و قلبی الیک منقلبی
اگر چه پایه قدرت فراز کیوان است
[...]
اگر چه داشت ز کیفیت جمیع لغت
خبر ز غایت عرفان صفای طبع نبی
شرف نگر که فرستاد حضرت ایزد
ز بهر نسبت ذاتش کلام را عربی
بعلم اوست معاصی جهالت بوجهل
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.