چون شاه نطق دست به تیغ زبان کند
فتح سخن به مدح شه کامران کند
چون خسرو سخن ز قلم برکشد علم
اول ستایش شه گیتی ستان کند
چون فارس خیال زند بانگ بر فرس
ورد زبان ثنای خدیو زمان کند
بر ملک شعر تاخت چه آرد شه شعور
نقدش نثار بر ملک نکتهدان کند
چون شهسوار طبع جهاند سمند فکر
نشر جهان ستانی شاه جهان کند
طغرای فتحنامهٔ اندیشه را خرد
نامی ز نام خسرو صاحبقران کند
طوق افکن رقاب سلاطین نظامشاه
که ایام بندگیش به از بندگان کند
دانادلی که تربیتش سنگ ریزه را
در بطن روزگار بدر توامان کند
فرماندهی که تمشیتش جسم مرده را
بر مرکب گلین به صبا همعنان کند
عدلش مدققی است که زنجیر اعتراض
در گردن عدالت نوشیروان کند
رایش محققی است که آیندهٔ روزگار
در کتم غیب هرچه نماید عیان کند
گر صعوهای به گوشه بامش کند مقام
چرخش لقب همای سپهر آشیان کند
ور ذرهای به نعل سمندش شود قرین
از سرکشی به نیر اعظم قران کند
باشد نظر به نعمت او قوت لایموت
گر خلق را به نزل بقا میهمان کند
آن قبله است در گه گردون نظیر شه
کش آستان مقابله با کهکشان کند
نگذاشت چون فلک که سر من برابری
با آسمان به سجده آن آستان کند
کردم روان بدرگهش از نظم یک گهر
کارایش خزاین هفت آسمان کند
گفتم مگر به قیمت آن شاه تاجبخش
فرق مرا بلندتر از فرقدان کند
هم تابداده پنجهٔ گیرای خانیان
نقد برادرم به سوی من روان کند
هم نقدی از خزانهٔ احسان به جایزه
افزون بر آن ز دست جواهر فشان کند
ناگه پس از دو سال فرستاده فقیر
کایام روزیش اجل ناگهان کند
آورده نقد نقد برادر ولی چه نقد
نقدی که دخل کیسه ز خرجش زیان کند
من مرد کمبضاعت و او طفل پرهوس
با این دو وضع مرد معیشت چسان کند
چشمم به اوست باز ولی روز مفلسی
از چشم من به گریه جهان را نهان کند
پشتم به اوست راست ولی وقت بیزری
قد من از کشاکش خواهش کمان کند
پایم روان ازوست ولی چون بیطلب
گیرد مرا میان روش از من کران کند
آرام بخشم اوست ولی چون برغم زر
دست آردم به جیب دلم را طپان کند
ادبار بین که بی درمی چون من از عراق
نظمی روان به جانب هندوستان کند
کاندر چهار رکن فصیحی که بشنود
وصف فصاحتش به دو صد داستان کند
وآن نظم مدح نکته شناسی بود که او
از بهر نکتهدان کف و دل بحر و کان کند
وز رای چارهساز به اندک توجهی
قادر بود که در بدن مرده جان کند
ممکن بود که نیم اشارت ز حاجبش
حاجت روائی من بیخانمان کند
وان گه کند تغافل و آید رسول من
نوعی که از جفای مقارض فغان کند
خواهد کرایه دو سره یک سر از فقیر
وز بار قرض پشت فقیرم گران کند
حاشا که جنس شعر به بازار جودشاه
آرد کسی به نیت سود و زیان کند
گویا ندیده خسرو عهد آن قصیده را
تا کار من به عهدهٔ یک کاردان کند
یا دیده و نخواهد ز اشغال سلطنت
تا خود رسد به دردم و درمان آن کند
یا خوانده و نکرده تحمل رسول من
تا شه به وقت خود کرم بیکران کند
یا کرده او تحمل و دیگر به یاد شاه
نورده کس که به اصلهٔ او را روان کند
یا شه بیاد داشته و ز کین مصابری
نگذاشته که چاره این ناتوان کند
یا دزد برده جایزهٔ من و گرنه چون
شاهی چنین رعایت مادح چنان کند
عالم مطیع دادگرا چرخ چاکرا
ای کانقیادا امر تو گردون به جان کند
تیر قدر گهی که نهد در کمان قضا
هرجا اشارهٔ تو بود او نشان کند
زخمی اگر ز چرخ مقوس خورد کسی
او را خرد ز لطف تو مرهم رسان کند
تیغ قضا دمی که کشد به هر کس قدر
افشانی آستین که بر او ترک جان کند
پس محتشم که دارد ازو صد هزار زخم
قطع طمع ز مرهم لطفت چسان کند
دستی ز روی مرحمتش گر نهی به دل
غم را به دل به خوشدلی جاودان کند
تا باغبان صنع درین سبز مرغزار
ترتیب کار و بار بهار و خزان کند
لطف تو دست شیخ و صبی گیرد از کرم
خوان تو سازگاری پیر و جوان کند
تا دور بر فراز و شیب بسیط خاک
همواره سایه گستری خسروان کند
ظل تو را ز فرط بلندی هزار سال
بر فرق آفتاب فلک سایبان کند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعری که محتشم کاشانی در آن به مدح نظام شاه پادشاه دکن پرداخته است، به طرز مفصل، ویژگیها و تواناییهای او را ستایش میکند. شاعر به توصیف شخصیت نظام شاه به عنوان یک پادشاه عادل و قدرتمند میپردازد که نیکی و عدالت او بر همهی مخلوقات سایه میافکند و در حکمرانیاش اختیارات و قدرتی شایسته دارد. همچنین، شاعر به مشکلات اقتصادی و فقر خود اشاره میکند و نگران عدم توجه شاه به درخواستهایش است. در نهایت، او بر این نکته تأکید دارد که شخصیت نظام شاه باید به خوبی در نظر گرفته شود، چرا که او میتواند امیدها و آرزوهای انسانها را برآورده کند.
هوش مصنوعی: وقتی شاه با زبانش آغاز به سخن بکند، پیروزی در گفتار را به مدح پادشاه موفق و خوشبخت منسوب میکند.
هوش مصنوعی: وقتی که خسرو (کسی که در اینجا به نظامشاه اشاره دارد) با قلم به سخن میآید، نخستین چیزی که در ستایش او گفته میشود، علم است؛ یعنی دانش و آگاهی او در نظر گرفته میشود و ستایش میشود.
هوش مصنوعی: هنگامیکه کسی از فارس به فکر بیفتد و بانگ بزند، نغمهای به زبان میآورد که در آن از بزرگمردی به نام خدیو زمان (نظامشاه) ستایش میکند.
هوش مصنوعی: اگر پادشاه شعر با شعور و دانشی که دارد به سرزمین شعر حمله کند، به جای ثروت و امکانات، نبوغ و درک خود را در آن دیار نثار میکند و نکات دقیق را بیان خواهد کرد.
هوش مصنوعی: نظامشاه، همچون یک سوار بزرگ و قدرتمند، با طبعش (فکر و استعدادش) به دنبال گسترش و نشر فرهنگ و علم در سراسر جهان است و در این کار به عنوان پادشاه برتر، تمامی تلاشها را میکند.
هوش مصنوعی: اندیشه و تفکر خردمندانه، به مانند نشانی از پیروزی، به نام خسرو صاحبقران (خسروشاه) شناخته میشود.
هوش مصنوعی: نظامشاه، شاه دکن، به قدری بزرگ و باعظمت است که گردنکشهای دیگر (سلاطین) هم چون بندگانی در برابر او به نظر میرسند و دوران بندگی او از دوران بندگی آنها بهتر است.
هوش مصنوعی: نیکوپروری که تعلیم و پرورش او باعث میشود سنگهای ریز به همراه هم در دل زمان به کمال برسند.
هوش مصنوعی: فرماندهای که تواناییاش موجب میشود جسم بیروح را بر اسبی گلی سوار کرده و آن را به حرکت درآورد.
هوش مصنوعی: عدل او مانند محققی است که اعتراضات را به زنجیر میکشد و عدالت را همچون نوشیروان، پادشاه معروف و عادل ایران، برقرار میکند.
هوش مصنوعی: رأی و نظر او مانند یک محقق است که در غیب و ناپیدا، هرچه قرار است در آینده پیش بیاید را برای دیگران روشن و عیان میکند.
هوش مصنوعی: اگر پرندهای (صعوه) بر گوشه بامش (نظامشاه) قرار گیرد، چرخش و حرکت آن به قدری تاثیرگذار خواهد بود که به آن لقب «همای سپهر» (پرندهای افسانهای که نشانهٔ شگون است) را نسبت میدهند و در حقیقت، آن را به منزلهٔ آشیانهای مهم تبدیل میکند.
هوش مصنوعی: اگر ذرهای از وجودش به نعل اسبش بچسبد، آن موجود میتواند به خاطر سرکشی و شدت قدرت خود، به مقام والایی دست یابد.
هوش مصنوعی: اگر نعمت او را در نظر بگیریم، زندگی بشر به قوت و دوام ادامه خواهد یافت، حتی اگر او نعمتش را به بندگانش بهصورت نازل و کمارزش دهید.
هوش مصنوعی: آنجا که زمین و آسمان به هم پیوسته است، مثل قبلهای است که برای پرستش قرار داده شده و مانند پادشاهی است که قدرتش از آسمان هم بالاتر است و میتواند با کهکشان مقایسه شود.
هوش مصنوعی: فلک (سرنوشت) اجازه نداد که سر من به اندازهٔ آسمان به احترام آن آستان (آستانهٔ نظامشاه) به خاک بیفتد یا سجده کند.
هوش مصنوعی: من شعر او را به عنوان گوهری از نظم و ادب در نظر گرفتهام که میتواند ارزش و عظمت او را به اندازهی سرمایههای هفت آسمان بالا ببرد.
هوش مصنوعی: گفتم آیا با دادن تاج و مقام شاهی، سر من را بلندتر از ستارهها و آسمان نمیکند؟
هوش مصنوعی: شاید به خاطر محبت و ویژگیهای جذاب رئیسالسلطان (خاندان سلطنتی) باشد که برادر من، به صورت نقد و پول، هدیهای را به سمت من بفرستد.
هوش مصنوعی: نقدی از خزانهٔ سخاوت به همراه جوایزی از جواهرات به من میدهد.
هوش مصنوعی: پس از دو سال، فرستادهای به ناگاه و به طور ناخواسته میآید که روزیاش به دست تقدیر، ناگهان قطع میشود.
هوش مصنوعی: برادر پولی را به صورت نقد آورده، اما چه فایدهای دارد وقتی که دخل و خرجش به هم نمیخورد و باعث زیان میشود؟
هوش مصنوعی: من انسان فقیر و کمدرآمدی هستم، در حالی که او (معشوق یا کسی دیگر) خواستههای زیادی دارد. با این شرایط، چگونه میتوانم زندگی را تامین کنم؟
هوش مصنوعی: چشمم به آن طفل است که امید من به اوست، اما در روزگار فقر و تنگدستی، اشک من جهان را از دیدهام پنهان میکند.
هوش مصنوعی: پشتم به او (نظامشاه) است و حمایت او را دارم، اما در هنگام فقر و بیپولی، قد من ضعیف شده و در اثر کشمکشها و آرزوها به حالت خمیده درمیآید.
هوش مصنوعی: قدمهایم به خاطر او است، اما زمانی که بدون درخواستش مرا بگیرد، مرا در راهش ناکام و از او دور میکند.
هوش مصنوعی: آرامش و سکون از آنِ اوست، اما اگر به طمع پول و زر، دست به جیب ببرم، دل من را به تپش و اضطراب میاندازد.
هوش مصنوعی: من در حالی که بدون پول و دارایی هستم، از عراق به سمت هندوستان میروم و در این سفر، نظم و اشعار خود را با خود میبرم، در حالی که ادبار و بدیها مرا احاطه کردهاند.
هوش مصنوعی: در چهار رکن فصاحت، (فصاحت به معنی شیوهٔ سخن گفتن و بلاغت است) اگر کسی به وصف فصاحت او گوش دهد، میتواند به دو صد داستان (داستانهای گوناگون) بپردازد.
هوش مصنوعی: این مدحی که شاعر به نظامشاه مینویسد، از آن جهت شایسته و باارزش است که او (نظامشاه) دانشی عمیق دارد و میتواند از دل و ذهنی پربار مانند دریا، نکتهها و اسرار را استخراج کند.
هوش مصنوعی: با اندک توجهی از جانب نظامشاه، او توانایی داشت که به اندازهای که یک رای چارهساز است، روح را در بدن مرده زنده کند.
هوش مصنوعی: نیم اشارت از سوی حاجب نظامشاه میتوانست نیازهای من را که بیخانمان هستم، برطرف کند.
هوش مصنوعی: سپس او به طرز بیتوجهی رفتار میکند و فرستادهام از نوعی میآید که از دشمنی و جنایت شکایت میکند.
هوش مصنوعی: فقر به قدری بر من سنگینی میکند که امیدوارم با دو سر کرایه (یعنی پولی برای رفع نیازها) به وضعیت من بهبود بخشد، اما قرضی که دارم بار سنگینی بر دوش من گذاشته است.
هوش مصنوعی: این شعر تأکید میکند که هیچکس جرأت نمیکند شعر را به بازار جودشاه (شاهی بخشنده و مهربان) عرضه کند تا به دنبال سود و فایده شخصی برآید. این نشاندهندهٔ احترام و ارزش والای اثر شعر در نظر شاعر است و نشان میدهد که شعر باید به دور از انگیزههای مادی و تجارتی ساخته شود.
هوش مصنوعی: به نظر میرسد خسرو (پادشاه) آن شعر را ندیده و به همین دلیل کار من به عهدهٔ یک فرد با تجربه و کاردان سپرده میشود تا امور را سامان دهد.
هوش مصنوعی: شاید او (خسرو) سلطنت را نخواهد تا اینکه خود به دردهایم رسیدگی کند و به درمان آن بپردازد.
هوش مصنوعی: شخصی که به نفع پادشاه نظامشاه در دکن صحبت میکند، میگوید که رسولش (پیامآور) دعوت دلی خداوند را شنیده اما نمیتواند تحمل کند تا پادشاه در زمان مناسب خود، بخشش و لطف فراوانی را انجام دهد.
هوش مصنوعی: یا او بر خود بار تحمل را نهاده و اکنون دیگر کسی نیست که به یاد پادشاه اولاد نور، روح او را آرام کند.
هوش مصنوعی: یا پادشاه به یاد داشته و از دشمنی کسی را نگذاشته که راهی برای درمان این ناتوانی پیدا کند.
هوش مصنوعی: شاید دزدی جایزهٔ من را برده باشد، وگرنه چگونه ممکن است که پادشاهی به این خوبی به شاعری اینچنین توجه کند؟
هوش مصنوعی: جهان به فرمان کسانی که عدالت را برپا میدارند، میچرخد و از آنها پیروی میکند. ای فرمانروای بزرگ، فرمان تو برای زمین و آسمان حکمفرماست و زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد.
هوش مصنوعی: اگر تیر قدرت بهوقت خود در کمان سرنوشت قرار گیرد، هرجا که تو اشاره کنی، آن تیر هدف خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: اگر کسی از دست قضا و تقدیر آسیب ببیند، لطف تو او را تسکین میدهد و به او کمک میکند.
هوش مصنوعی: زمانی که تقدیر (قضا) شمشیر خود را به هر کسی میکشد، آن شخص به قدری در عذاب و درد قرار میگیرد که دیگر نمیتواند آستینی را برای نجات خود بالا بزند و از جانش دفاع کند.
هوش مصنوعی: محتشم که از محبتهای نظامشاه، زخمهای بسیار دیده است، چگونه میتواند از لطف تو انتظار بهبودی داشته باشد و طمع در مرهم تو کند؟
هوش مصنوعی: اگر دستی به خاطر لطف او به کسی بدهی، غم را از دلش دور میکند و او را همیشه خوشدل و شاداب نگه میدارد.
هوش مصنوعی: تنظیم و تدبیر امور بهاری و تابستانی در این زمین سرسبز و خوشبو، به دست باغبانی است که خالق زیباییهاست و اوست که سرنوشت فصلها را تعیین میکند.
هوش مصنوعی: محبت و نیکی تو به قدری فراوان است که حتی شیخ (مرد بزرگ و ریشسفید) و صبی (کودک) از برکت سفرهٔ تو بهرهمند میشوند و این باعث ایجاد هماهنگی و سازگاری بین افراد پیر و جوان میشود.
هوش مصنوعی: تا زمانی که بر فراز و در دشتهای وسیع زمین، سایهات همچنان بر سر قدرتها و پادشاهان بیاویزد.
هوش مصنوعی: سایهٔ تو به خاطر بلندیات، هزار سال بر سر آفتاب آسمان سایه خواهد انداخت.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شاهی که پیر گشته جهان را جوان کند
سلطان ابوالملوک ملک ارسلان کند
وان نامه کان به نام ملک ارسلان بود
دست شرف از آن به تفاخر نشان کند
آن شهریار عدل کانصاف او همی
[...]
گیرد قدر عنانش و بوسد قضا رکاب
گر پای و دست قصد رکاب و عنان کند
هرگز به سالها نکند ابر نوبهار
آن مکرمت که دست تو در یک زمان کند
خاقانیا ز نان طلبی آب رخ مریز
کان حرص کآب رخ برد آهنگ جان کند
آدم ز حرص گندم نان ناشده چه دید
با آدمی مطالبهٔ نان همان کند
بس مور کو به بردن نان ریزهای ز راه
[...]
تیزی که مغز چرخ ز بانگش فغان کند
تیزی که روزگار بدو امتحان کند
تیزی که مردگان همه از بیم درریند
گر نفخ صور صدعت خود را چنان کند
تیزی که چون ز منفذ سفلی گشاد یافت
[...]
چشمت که قصد جان من ناتوان کند
گویم مکن به قصد دل، همان کند
مرغ دل آشیانه به زلف تو می کند
چون طوطیی که میل به هندوستان کند
آن کس که مانده بسته سودای زلف تو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.