ایا نظام ممالک قوام روی زمین
تو آفتابی و صدر تو آسمانوار است
ز دور خامهٔ تو شرق و غرب بیرون نیست
که بر محیط جهان خامهٔ تو پرگار است
ز بس که بر سم اسبت لب کفات رسید
سم سمند تو را لعل نعل و مسمار است
به دست عدل تو باشه پر عقاب برید
کبوتران را مقراض نوک منقار است
فسون خصم تو بحران مغز سرسام است
که مغز خصم به سرسام حقد بیمار است
مرا به دولت تو همتی است رفعت جوی
نه در خور نسب و نه سزای مقدار است
به نیم بیت مرا بدرهها دهند ملوک
تو کدخدای ملوکی تو را همین کار است
بدان طمع که رسانی بهای دستارم
شریف وعده که فرمودهای دوم بار است
به انتظار اشارات تو که هان فردا
دلم نماند بجای و چه جای گفتار است
به سعد و نحسی کاین آید آن دگر برود
گذشت مدتی و خاطرم گران بار است
نه لفظ من به تقاضای سرد معروف است
نه صدر تو به مواعید کژ سزاوار است
خدای داند اگر آن، بها به نیم سخن
کراکند وگر آن خود هزار دینار است
سرم که نیم جو ارزد به نزد همت تو
به بخشش زر و دستار بس گران بار است
گر این جگر خوری ارزد بهای صد دستار
سرم چنان که سبکبار هست سگسار است
به دل معاینه آید مرا که دستاری
ز من برند که این را بها و بازار است
کنون به عرض صله خاطر من آشوب است
کنون به جای درم در کف من آزار است
تو گر بها دهی آن داده را زکات شمار
بده زکات بدان کس که گنج اسرار است
به وام کن زر و زین مختصر مرا دریاب
چه وام خیزد ازین مختصر پدیدار است
کرم کن و بخر از دست وام خواهانم
که بر من از کرمت وامهای بسیار است
ز گنج مردی این مایه وام من بگزار
که وام شکر تو بر گردن من انبار است
ازین معامله ار خود زیان کند کرمت
دلم ز خدمت تو وز خدای بیزار است
بده قراضگکی تا عطات پندارم
مگو که سوختهٔ من چه خام پندار است
به چشمهای جگر گوشهات که بیش مرا
مخور جگر که مرا خود فلک جگر خوار است
به جان شاه که در نگذرانی از امروز
که نگذرم ز سر این صداع و ناچار است
به خاک پای تو کان هست خون بهای سرم
که حاجتم به بهاء تمام دستار است
به شعر گر صله خواهم تو مالها بخشی
بر آن مگیر که این مایه حق اشعار است
به یک دو بیت نود اقچه داد کافی کور
به راوی من کو مدح خوان احرار است
تو را که صاحب کافی خریطهکش زیبد
چهل درست که بخشش کنی چه دشوار است
به مرد مردمی آخر که صلت چو منی
کم از قراضهٔ معلول قلب کردار است
بهای خیر طلب میکنم بدین زاری
تبارک الله کارم نگر که چون زار است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این مدح نظام الملک قوام الدین به ستایش ویژگیهای او و ارزش والای مقامش میپردازد. او نظام الملک را به عنوان کسی که مانند خورشید بر زمین میدرخشد و عدالتش به پرندگان آرامش میدهد توصیف میکند. شاعر به تواضع و نیاز خود به کمک او اشاره میکند و از وعدههایش میخواهد که به او پاسخ دهد. در ادامه، او به تضاد نیازهای خود و ضعفهایی که از آن رنج میبرد، میپردازد و از نظام الملک میخواهد که به گریه و زاریاش گوش دهد و به احوالش توجه کند. شاعر در نهایت امید دارد که با بخشش نظام الملک، به مرتبهای از آسایش و سعادت برسد.
هوش مصنوعی: ای نظام الملک قوام، تو مانند خورشید در زمین حکمفرما هستی و مقام تو مانند آسمان در بلندای خود به دیگران سایه میافکند.
هوش مصنوعی: از دور، قلم تو هیچ نقطهای را در شرق و غرب خالی نگذاشته و قلم تو بهقدری گسترده است که دور تا دور جهان را مانند یک دایره ترسیم کرده است.
هوش مصنوعی: بهخاطر اینکه سم اسب تو به شکلی زیبا و نیکو به لب کفات (نعل) رسیده، سم تو درخشانتر از لعل (گوشواره) و نعل و میخ (مسمار) است.
هوش مصنوعی: دادگاه و عدالت تو مانند چنگال عقاب است که با شدت و قدرت تمام، کبوتران را میگیرد و از هم میدرد؛ چرا که در اینجا، منقار من (شاعر) مانند قیچی است که توانایی بریدن و آسیب زدن را دارد.
هوش مصنوعی: دشمن تو در برابر قدرت و تواناییات، به اندازهٔ یک طوفان خطرناک و دیوانه کننده است، چون عقل و فکر دشمن، از شدت حسادت و کینه به جنون رسیده است.
هوش مصنوعی: من به خاطر وجود تو و دولتی که داری، اراده و تلاشی پیدا کردهام که به درجات عالی برسد، اما این اشتیاق و تلاش نه از خانوادهام برمیخیزد و نه با ارزش و مقام من همخوانی دارد.
هوش مصنوعی: ملوک (پادشاهان) به من چیزهایی میدهند که به نوعی ارزشمند و گرانبها هستند، ولی تو بهعنوان کدخدای ملوکی، یعنی کسی که بر ملوک تسلط دارد و باید کارهای بزرگ انجام دهد، این کارها برای تو عادی و معمولی است.
هوش مصنوعی: با امید و آرزو که بهای دستار را به من برسانی، چون وعدهای که دادهای دوم بار است. منظور از «دستار» نشان و نشانهای از مقام و فضیلت است، و شاعر به امید پاداش و حمایت نظام الملک قوام الدین اشاره دارد.
هوش مصنوعی: من در انتظار نشانههای تو هستم، زیرا امیدوارم فردا دلم به سرجایش نباشد و هیچ جایی برای گفتوگو نمانده باشد.
هوش مصنوعی: با آمدن این خوشی و بدیها، روزگار تغییر میکند و از بین میرود. مدتی گذشته و حالم بسیار سنگین و نگران است.
هوش مصنوعی: سخنان من به خاطر درخواستهای سرد و بیاحساس، نامناسب به نظر میرسد و وعدههای تو هم که نادرست و بیاساس است، شایسته نیست.
هوش مصنوعی: خدا میداند که اگر کسی بخواهد برای یک نیمسخن، بهایی تعیین کند، ارزش آن چقدر میشود و اگر خود آن سخن هزار دینار ارزش داشته باشد، چه خواهد شد.
هوش مصنوعی: سر من که فقط به اندازهٔ نیمجو ارزش دارد، در مقابل بزرگی و ارادهٔ تو، بخشیدن زر و دستار (جواهر و کلاه) گرانبها، کار سختی است.
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد جگر مرا بخورد، ارزشش به اندازهٔ قیمت صد دستار است، اما سر من که اینقدر سبک است، مثل قیمتی برای یک سگ است.
هوش مصنوعی: به قلب من این احساس حاکم است که از من دستاری میبرند و برای آن ارزش و قیمت وجود دارد.
هوش مصنوعی: اکنون در دل من اضطراب وجود دارد و به جای پول، احساس رنج و آزار میکنم.
هوش مصنوعی: اگر تو به آن کسی که گنجینهٔ اسرار را دراختیار دارد، ارزش قائل شوی، باید آنچه را که به او دادهای به عنوان زکات بدهی.
هوش مصنوعی: از من کمی طلا و جواهر به امانت بگیر و مرا یاری کن، زیرا از این مقدار کم، کارهای بزرگی انجام خواهد شد و کمبودهای من به وضوح نمایان است.
هوش مصنوعی: از روی سخاوت و generosity خود، به من کمک کن و از طلبکاران وام بخر، زیرا به خاطر بخشش تو، وامهای زیادی بر گردنم است.
هوش مصنوعی: از ثروت و بخشش تو، من این مقدار وام را میطلبم زیرا که من به قدری شکرگزاریِ تو را به گردن دارم که مانند انباری بزرگ است.
هوش مصنوعی: اگر از این معامله ضرر کنی، بدان که دل من به خاطر خدمت به تو و همچنین به خاطر خدا، بیمیل و بیزار است.
هوش مصنوعی: مرا مقداری قراضه (پول ناچیز) بده تا بتوانم تو را به خاطر عطایت تصور کنم، اما نگو که من چه احمق و بیخبر از دنیا هستم که به این مقدار امیدوارم.
هوش مصنوعی: به خاطر چشمهای عزیزت، بیشتر از این نخور جگر (به درد و رنج) که خود سرنوشت باعث آزار من است و من را رنج میدهد.
هوش مصنوعی: به روح شاه قسم که اگر امروز را نگذرانم، از این درد سر (صداع) نخواهم گذشت و چارهای ندارم.
هوش مصنوعی: خاک پای تو برای من به قدری ارزشمند است که حتی جانم را هم برای تو میدهم. حاجتی که دارم، به قیمت تمام بهای این دستار (دربارهٔ مقام یا جایگاه اجتماعی) است.
هوش مصنوعی: اگر بخواهم در ازای شعرم پاداشی دریافت کنم، تو به من مال و ثروت نده؛ زیرا این شعر و هنر من، خود حق و ارزش خاصی دارد.
هوش مصنوعی: کافی کور (شاعر معاصر خاقانی) در ازای یک یا دو بیت شعر، نود اقچه (واحد پول) به راوی میدهد. راوی کسی است که مدح احرار (مردم خوب) را میخواند و این رفتار نشاندهندهٔ ارادت و احترام کافی به شاعران و شخصیتهای برجسته است.
هوش مصنوعی: تو که دارای مقام و برخی از ویژگیهای ممتاز هستی، برایت شایسته است که به راحتی و بدون دشواری، اموال و بخششهای خوبی را تقسیم کنی.
هوش مصنوعی: به کسی که در دنیا مردمی و با فضیلت است، اگر ویژگیهایی مانند من (خاقانی) داشته باشد، کمتر از اشیای بیارزشی نیست که قلبهای ناتوان را بیدار میکند.
هوش مصنوعی: من به خاطر درخواست خیر، با حالتی زار و نالان از خداوند درخواست میکنم. خداوند میداند که وضعیت من به چه اندازه اندوهناک و نزار است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
سریر سلطنت عشق بر سر دار است
از آن سبب سر این دار جای سردار است
به جان جملهٔ رندان مست کاین دل ما
مدام در هوس دست بوس خمار است
بیا که سینهٔ ما مخزنیست پر اسرار
[...]
کسی که در رهش از پا و سر خبردار است
نه عاشق است که در بند کفش و دستار است
غمی به گرد دلم جلوهگر شده که از آن
غباری ار بنشیند بر آسمان بار است
بدیگران ببر ای باد بوی نومیدی
[...]
دل رمیده ام از خنده ی تو بیزار است
به دیده موج قدح، می گزیده را مار است
فزود زردی رخسارم از می گلگون
که باده رنگ مرا آب زعفران زار است
مسیح را نگذارد برون ز خانه ی خویش
[...]
چراغ کلبه عاشق خیال دلدار است
سری که عشق درونیست خانه تار است
هزار خرمن شادی به نیم جو نخرد
بجان دلی که غم عشق را خریدار است
بعشق زنده بود هر چه هست در عالم
[...]
بر آن جمال نکو غازهای نه در کار است
شکسته رنگی ما غازه رخ یار است
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.