رخش به هرا بتاخت بر سر صبح آفتاب
رفت به چرب آخوری گنج روان در رکاب
کحلی چرخ از سحاب گشت مسلسل به شکل
عودی خاک از نبات گشت مهلهل به تاب
روز چو شمعی به شب نور ده و سر فراز
شب چو چراغی به روز کاسته و نیم تاب
دردی مطبوخ بین بر سر سبزه ز سیل
شیشهٔ بازیچه بین بر سر آب از حباب
مرغان چو طفلکان ابجدی آموخته
بلبل الحمدخوان گشته خلیفهٔ کتاب
دوش ز نوزادگان دعوت نو ساخت باغ
مجلسشان آب زد ابر به سیم مذاب
داد به هر یک چمن خلعتی از زرد و سرخ
خلعه نوردش صبا رنگرزش ماه تاب
اول مجلس که باغ شمع گل اندر فروخت
نرگس با طشت زر کرد به مجلس شتاب
ژاله بر آن جمع ریخت روغن طلق از هوا
تا نرسد شمع را زآتش لاله عذاب
هر سوئی از جوی جوی رقعهٔ شطرنج بود
بیدق زرین نمود غنچه ز روی تراب
شاخ جواهر فشان ساخته خیر النثار
سوسن سوزن نمای دوخته خیر الثیاب
مجمره گردان شمال مروحه زن شاخ بید
لعبت باز آسمان زوبین افکن شهاب
پیش چنین مجلسی مرغان جمع آمدند
شب شده بر شکل موی مه چو کمانچهٔ رباب
فاخته گفت از نخست مدح شکوفه که نحل
سازد از آن برگ تلخ مایهٔ شیرین لعاب
بلبل گفتا که گل به ز شکوفه است از آنک
شاخ جنیبتکش است گل شه والاجناب
قمری گفتا ز گل مملکت سرو به
کاندک بادی کند گنبد گل را خراب
ساری گفتا که سرو هست ز من پای لنگ
لاله از او به که کرد دشت به دشت انقلاب
صلصل گفتا که نی لاله دورنگ است ازو
سوسن یک رنگ به چون خط اهل ثواب
تیهو گفتا به است سبزه ز سوسن ازآنک
فاتحهٔ صحف باغ اوست گه فتح باب
طوطی گفتا سمن به بود از سبزه کو
بوی ز عنبر گرفت رنگ ز کافور ناب
هدهد گفت از سمن نرگس بهتر که هست
کرسی جم ملک او و افسر افراسیاب
جمله بدین داوری بر در عنقا شدند
کوست خلیفهٔ طیور داور مالک رقاب
صاحب ستران همه بانگ بر ایشان زدند
کاین حرم کبریاست بار بود تنگ یاب
فاخته گفت آه من کلهٔ خضرا بسوخت
حاجب این بار کو ورنه بسوزم حجاب
مرغان بر در به پای عنقا در خلوه جای
فاخته با پردهدار گرم شده در عتاب
هاتف حال این خبر چون سوی عنقا رساند
آمد و در خوردشان کرد به پرسش خطاب
بلبل کردش سجود گفت که الاانعمالصباح
خود به خودی بازداد صبحک الله جواب
قمری کردش ندا کای شده از عدل تو
دانهٔ انجیر رز دام گلوی غراب
وای که ز انصاف تو صورت منقار کبک
صورت مقراض گشت بر پر و بال عقاب
ما به تو آوردهایم درد سر ار چه بهار
درد سر روزگار برد به بوی گلاب
دانکه دو اسبه رسید مرکب فصل ربیع
دهر خرف باز یافت قوت فصل شباب
خیل ریا حین بسی است ما به که روی آوریم
زین همه شاهی کراست؟ چیست برتو صواب؟
عنقا برکرد سر گفت: کز این طایفه
دست یکی در حناست جعد یکی در خضاب
این همه نورستگان بچه حورند پاک
خورده گه از جوی شیر گاه ز جوی شراب
گرچه همه دلکشند از همه گل خوب تر
کو عرق مصطفاست وان دگران خاک و آب
هادی مهدی غلام امی صادق کلام
خسرو هشتم بهشت شحنه چارم کتاب
باج ستان ملوک تاج ده انبیا
کز در اویافت عقل، خط امان از عقاب
احمد مرسل که کرد از طپش و زخم تیغ
تخت سلاطین زگال گرده شیران کباب
جمله رسل بر درش مفلس طالب زکات
او شده تاج رسل تاجر صاحب نصاب
عطسه او آدم است عطسه آدم مسیح
اینت خلف کز شرف عطسه او بود باب
گشت زمین چون سفن چرخ چو کیمخت سبز
تا ز پی تیغ او قبضه کنند و قراب
ذرهٔ خاک درش کار دوصد دره کرد
راند بران آفتاب بر ملکوت احتساب
لاجرم از سهم آن بربط ناهید را
بندر هاوی برفت، رفت بریشم ز تاب
دیده نهای روز بد کان شه دین بدر وار
راند سپه در سپه سوی نشیب و عقاب
بهر پلنگان دین کرد سراب از محیط
بهر نهنگان دین کرد محیط از سراب
از شغب هر پلنگ شیر قضا بسته دم
وز فزغ هر نهنگ حوت فلک ریخت ناب
از پی تایید او صف ملائک رسید
آخته شمشیر غیب، تاخته چون شیر غاب
در عملش میر نحل نیزه کشیده چو نخل
غرقهٔ صد نیزه خون اهل طعان و ضراب
چون الف سوزنی نیزه و بنیاد کفر
چون بن سوزن به قهر کرده خراب و یباب
حامل وحی آمده کامد یوم الظفر
ای ملکوت الغزاة ای ثقلین النهاب
خاطر خاقانی است مدح گل مصطفی
زآن ز حقش بیحساب هست عطا در حساب
کی شکند همتش قدر سخن پیش غیر
کی فکند جوهری دانه در در خلاب
یارب ازین حبس گاه باز رهانش که هست
شروان شر البلاد خصمان شر الدواب
زین گُرُهِ ناحفاظ حافظ جانش تو باش
کز تو دعای غریب زود شود مستجاب


با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، خاقانی با تصاویری زیبا به وصف بهار و شکوفایی طبیعت پرداخته است. مرغان در مجلسی گرد هم آمدهاند تا از زیباییها و نعمتهای بهار سخن بگویند و هر یک به بیان فضایل خود و دیگر عناصر باغ میپردازند. در میانه این جشن، مرغان از عدالت و بزرگواری خلیفه خود، که در حقیقت نشانهای از وجود پیامبر و خیر و برکت است، یاد میکنند. شاعر به تمجید از این بزرگوار پرداخته و به دعا و درخواست برای دوری از مشکلات و خطرات زندگی میپردازد. در نهایت، خاقانی از خداوند طلب رهایی میکند و به حفاظت از جان و سرزمینش دعا مینماید.
هوش مصنوعی: گوشهٔ آسمان در صبحگاه به روشنی و درخشانی آفتاب میدرخشد و اسب شجاع به سرعت میتازد و به سوی یک شکار میرود که جواهراتی فراوان دارد و در زینش به همراه دارد.
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر باران، تاریک و پر از ابر مانند چشمی با کحل نمایان شده است، و زمین با رویش گیاهان شبیه به چوبهای خمیده و باریک شده است.
هوش مصنوعی: روز مانند شمعی است که به شب نور میدهد و شب نیز مانند چراغی است که در روز نورش کمسو میشود.
هوش مصنوعی: دردی که به طور کامل در جوش و خروش است، در بین سبزهها مثل شیشهٔ بازی میدرخشد و به نوعی زندگی و نشاط را نشان میدهد، مانند حبابی که روی آب دیده میشود.
هوش مصنوعی: پرندگان مانند کودکان که الفبا را یاد گرفتهاند، بلبل که برای میهمانی نو به استقبال آمده است، در مقام پیشوای محفل و کتاب قرار گرفته است.
هوش مصنوعی: شب گذشته، از نوزادان (مرغان) به پاس دعوتی نو، گلستانی درست کرد و در مجلس آنها، ابر باران آورد که مانند نقره ذوب شده، نورانی و درخشان بود.
هوش مصنوعی: به هر یک از گلها در باغ لباسهایی از رنگهای زرد و قرمز داد، و نسیم صبح رنگ این گلها را مانند تابش ماه جلا بخشید.
هوش مصنوعی: در آغاز مجلس، باغ شمع گل را به فروش گذاشته بود و نرگس (گل نرگس) به سرعت با طشت زر (ظرفی از طلا) به مجلس آمد.
هوش مصنوعی: باران (ژاله) بر آن جمع (مهمانان) میبارد و روغن بیبو و صافی (طلق) از آسمان میریزد تا شعلهٔ شمع (نور) به آتش لاله (گل) آسیب نرسد.
هوش مصنوعی: در هر طرف جوی، وضعیتی مانند یک تخته شطرنج وجود دارد و بیدق یا مهرههای طلایی درخششی مانند غنچههای زیبا بر روی خاک دارند.
هوش مصنوعی: شاخی که از آن جواهر میریزد، به دست خیر النثار (احتمالاً شخصیتی خیری) ساخته شده و سوسن (گل سوسن) همانند سوزن (ماهیتابه) به زیبایی دوخته شده است، که نشاندهندهٔ زیبایی و ارزش بالای لباسها است.
هوش مصنوعی: باد شمالی مانند مجمره (خود) میچرخد و شاخ بید را به نرمی تکان میدهد، بهطوری که وجود زیبا و شاداب او بهگونهای است که آسمان با تیر شهاب بر او افکنده شده است.
هوش مصنوعی: مرغان، برای نشستن در چنین مجلسی جمع شدهاند و در شب، به شکلی شبیه موی ماه که همچون کمانچهای از سازهای موسیقی است، ظاهر شدهاند.
هوش مصنوعی: فاخته از همان ابتدا ستایش شکوفه را آغاز کرد، زیرا زنبور عسل از آن شهد شیرین میسازد، در حالی که خود برگ آن تلخ است.
هوش مصنوعی: بلبل میگوید که گل از شکوفه بهتر است، زیرا گل بر روی شاخی میروید که جنیبتکش (یعنی درخت یا گیاهی که گلی با ویژگیهای ممتاز دارد) است و این نشاندهندهٔ شأن و مقام بالای گل است.
هوش مصنوعی: قمری (پرندهای زیبا) میگوید که از گلهای کشور (به معنای زیبایی و شگفتی) سرو و درختان زیبا با کمی باد و نسیم، گنبد گل را ویران میکند. این جمله به زیبایی و بلاغت در طبیعت اشاره دارد و میگوید که حتی یک باد ملایم هم میتواند آثار زیبایی را به هم بریزد.
هوش مصنوعی: ساری (نوعی پرنده) میگوید که سرو (نماد زیبایی و استقامت) به خاطر من (گفتن از پای لنگ خودش) وجود دارد و لاله (نماد عشق و زیبایی) به خاطر اوست، بنابراین دشت به دشت تغییر و انقلاب نخواهد کرد.
هوش مصنوعی: صلصل (یک نوع پرنده) گفت که لاله دارای دو رنگ است و در مقابل آن، سوسن یک رنگ است و این همانند خط (نقش و نشان) اهل نیکوکاری است.
هوش مصنوعی: تیهو (پرندهای است که در اینجا به صحبت درآمده) میگوید سبزه از سوسن بهتر است چون سبزه نشانهٔ پایان نیکی و دلیل ورود به باغ و بهرهمندی از نعمات آن است.
هوش مصنوعی: طوطی گفت: عطر سمن از عطر سبزه بهتر است، زیرا بوی آن از عنبر گرفته شده و رنگش هم از کافور خالص است.
هوش مصنوعی: هدهد میگوید که سمن (گل خوشبو) از نرگس بهتر است، زیرا کرسی جم (شاهنشینی جمشید) و تاج افراسیاب (تاج پادشاهی افراسیاب) را دارد. این به نوعی نشاندهندهٔ برتری و زیبایی خاص سمن و موقعیت خاص و قدیمی آن در افسانهها و تاریخ است.
هوش مصنوعی: همهٔ پرندگان برای قضاوت به درِ عنقا (پرندهای افسانهای) رفتهاند، که او خلیفه و داور پرندگان است و بر زندگی و سرنوشت آنها تسلط دارد.
هوش مصنوعی: صاحب ستران، که به احتمال زیاد اشاره به کسی دارد که مدیریت و نظارت بر حرم را بر عهده دارد، به همه پرندگان گفتند که اینجا مکانی مهم و مقدس است و در آنجا زمانی برای حضور نیست. در واقع، اینجا باید جای امن و پر احترام باشد و نه مکان تنگ و ناراحتکننده.
هوش مصنوعی: فاخته از درد و رنج خود ناله میکند و میگوید که سر و بدنش از غم و افسردگی سوخته است. او از کسی که در این مکان (حرم کبریا) نگهبان و حاجب است میخواهد که اگر آن بار سنگین را نمیبرد، او را هم بسوزاند، زیرا احساس میکند نمیتواند این حجاب و پوشش سخت را تحمل کند.
هوش مصنوعی: مرغها در دروازهٔ پرندهی افسانهای (عنقا) نشستهاند و در مکانی خلوت، فاخته و پردهدار (حاجب) به شدت در حال مشاجره و توبیخ هم هستند.
هوش مصنوعی: خود روحی که خبر این حال را به عنقا (پرندهٔ افسانهای) رساند، به هنگام پرسش به آنها نزدیک شد و با آنها صحبت کرد.
هوش مصنوعی: بلبل به خاطر زیبایی و طراوت صبح سجده کرد و گفت که به صبحگفتن، خود به خود جواب صبح را باز میگرداند.
هوش مصنوعی: قمری (پرندهای خوشصدا) ندا داد و گفت: ای کسی که به خاطر عدالت تو، دانهٔ انجیر مانند دام در گلوی غراب (پرندهای دیگر) رسوخ کرده است.
هوش مصنوعی: ای کاش انصاف تو باعث نشود که منقار کبک، به خاطر شدت بیرحمی، به همان شکل و شمایل چنگال تیز عقاب تبدیل شود.
هوش مصنوعی: ما از دردهایی که به تو داریم سخن میگوییم، هرچند بهار باعث شادابی روزگار و خوشبو شدن به واسطهٔ گلاب میشود.
هوش مصنوعی: بدان که در فصل بهار، زندگی دوبارهای آغاز میشود و دوران جوانی، نیرویی تازه به خود میگیرد و به پا میخیزد.
هوش مصنوعی: در زمانهای که مملو از ریاکاری است، ما به که روی بیاوریم؟ این همه پادشاهی از آن کیست و چه چیزی بر تو درست و پسندیده است؟
هوش مصنوعی: عنقا (پرندهٔ افسانهای) سرش را بالا آورد و گفت: از میان این جمع، یکی دستش در حنا (رنگ حنا) و دیگری موهایش را (برای رنگ کردن) خضاب کرده است.
هوش مصنوعی: این همه افرادی که مانند حورانی نورانی هستند، پاک و پاکیزه هستند و از جوی شیر (نعمت و پاکی) و گاه از جوی شراب (لذت و خوشی) تغذیه میکنند.
هوش مصنوعی: البته همه این دلبران زیبا هستند و از همه گلها نیز بهترند، اما کجاست آن گل عراقی که از وجود پیامبر (مصطفی) نشأت گرفته و دیگران فقط مانند خاک و آب هستند.
هوش مصنوعی: هادی مهدی که غلام امی (مادر) صادق کلام (امام صادق) است، خدای سلطنت هشتم، در بهشت و شحنه (مدافع) چهارم کتاب (کتاب آسمانی) است.
هوش مصنوعی: باجستان ملوک، یعنی ستمگران و پادشاهانی که از انبیا (پیامبران) باج میگیرند، زیرا از درگاه آنان بود که عقل و خرد به دست آمده و خط امان (حفاظت و امنیت) از عقاب (آسیبها) دریافت شده است.
هوش مصنوعی: احمد، پیامبر اسلام، باعث شد که از شدت عظمت و قدرتش، به سلطنت و پادشاهی آسیب برسد و تخت سلاطین مانند گوشت شیران بر اثر زخم شمشیرهای او کباب شود.
هوش مصنوعی: کسی که به درگاه او میآید، نیازمند و فقیر است و در جستجوی زکات، یعنی کمک مالی، به سراغ او رفته است؛ او تاجی بر سر دارد که نشان میدهد در عالم مقام و مرتبهای دارد و مانند تاجر، صاحب ثروت است.
هوش مصنوعی: عطسه او اشاره به خاستگاه اولیه انسان دارد و او نخستین آدمی است، همانطور که عطسه آدم مسیح هم برتری و شرافت او را نشان میدهد. نتیجهگیری این است که نسل مسیح به خاطر شرافت عطسه آدم به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: زمین مانند کشتی چرخان شده است، مانند کیمخَت سبز (نوعی نان ایرانی). تا به خاطر تیغ او (شجاعت یا قدرت کسی) قبضه (دستگیره) کنند و تکیهگاه لازم را پیدا کنند.
هوش مصنوعی: ذرهٔ خاک که نمایندهٔ انسان یا موجودات کوچک است، در برابر نور آفتاب مانند دوصد دره (جایگاه) را به حالت محاسبه و سنجش درآورده است و به این ترتیب به عظمت و مرتبت آسمانی اشاره میکند. این بیانی است از بینهایتی و اهمیت کوچکترین چیزها در وجود و عالم.
هوش مصنوعی: به همین خاطر از سهم آن بربط (آلت موسیقی) ناهید (الههٔ عشق و زیبایی) بندر گاهش به دریا رفت و آن را به خاطر تابش خود، به زیبایی آرامش داده است.
هوش مصنوعی: در روزی که آن پادشاه دین (معنیاش همان خدا) همچون بدر (ماه کامل) به روشنی و زیبایی درخشان بود، تو هیچ نمیبینی که چگونه سپاه به سوی پایین (نشیب) و سختی (عقاب) راند (حمله کرد).
هوش مصنوعی: برای پلنگان (دشمنان دین) به خاطر دین، سراب (چیزی که در حقیقت نیست) به وجود آمد و برای نهنگان (منافقان دین) به خاطر دین، محیط (واقعیت) از سراب (توهم) شکل گرفت.
هوش مصنوعی: از شور و غوغای هر پلنگ که نماد سرنوشت است، دمی بسته شده و بیحرکت مانده، و از خروش هر نهنگ که نشاندهندهٔ قدرت و عظمت فلک است، ناب و بیپوشش بیرون ریخته شده است.
هوش مصنوعی: به دنبال تأیید او، گروه ملائکه با شمشیرهای غیبی آمادهاند و مانند شیر در حال حمله به پیش میآیند.
هوش مصنوعی: او (میر نحل) در عمل خود مانند نخی به دست نخل، نیزهای را به دوش میکشد که خیالی از خون سیصد نفر از اهل نبرد و آسیبدیده بر آن است.
هوش مصنوعی: نیزه مانند حرف الفی است که در کفر و بیدینی ریشه دارد و مانند ته بن سوزن، به خاطر قهر و خشم نتوانسته کاری بکند و همه چیز را ویران و بیابان کرده است.
هوش مصنوعی: فرشتۀ حامل وحی فرارسیده است، روز پیروزی آمده است. ای ملکوتی که جنگجویان در آنند، ای کسی که هر دو عالم را در اختیار داری.
هوش مصنوعی: ذهن خاقانی در ستایش گل مصطفی به قدری سرشار است که نعمتهایی که از حق تعالی به او بخشیده شده، به کسی حساب نمیآید.
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند همت و ارادهاش را به اندازهای که در بیان حقایق و سخن گفتن با دیگران لازم است، بالا ببرد؛ مانند این نیست که کسی جواهر گرانبهایی را در فاضلاب بیندازد.
هوش مصنوعی: ای خدا، او را (که در حبس است) از این محل رهایی بخش، زیرا شروان، بدترین سرزمینهاست و خصمان (دشمنان) نیز بدترین موجوداتاند.
هوش مصنوعی: تو از این گروه افرادِ بیحفاظ و نادان، حافظ جان او باش، زیرا به خاطر تو دعاهای غریب بهسرعت مستجاب میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
بر کف من نه نبید، پیشتر از آفتاب
نیز مسوزم بخور، نیز مریزم گلاب
میزدگان را گلاب باشد قطرهٔ شراب
باشد بوی بخور، بوی بخار کباب
تا که ز حُوت آمدست سوی حَمَل آفتاب
گوهر سفته است خاک صندل سوده است آب
بر سر گل بلبل است بر لب طوطی شراب
در گلوی فاخته است ساخته چنگ و رباب
یا سید المکرمات بابک خیرالمآب
کفی مغیث الوری کفک فی کل باب
ای به صفا برده گوی سایه تو ز آفتاب
زهره زهره شد ز آتش تیغ تو آب
جودک یوم العطا بأسک یوم العذاب
[...]
زد نفس سر به مهر صبح ملمع نقاب
خیمهٔ روحانیان کرد معنبر طناب
شد گهر اندر گهر صفحهٔ تیغ سحر
شد گره اندر گره حلقهٔ درع سحاب
صبح فنک پوش را ابر زره در قبا
[...]
در تتق ابر شد، باز رخ آفتاب
همچو بناگوش یار در خم زلف بتاب
مهر سیه پیرهن ابر سپید پریش
هندوی کافور موی ترک معنبر نقاب
خانقه صوفیان بر گه ز بس اقحوان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۱۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.