دوش چو سلطان چرخ تافت به مغرب عنان
گشت ز سیر شهاب روی هوا پر سنان
داد به گیتی ظلام سایهٔ خاک سیاه
یافت ز انجم فروغ انجمن کهکشان
گشت چو جنت ز نور قبهٔ چرخ از نجوم
شد چو جهنم به وصف دمهٔ ارض از دخان
شام مشعبد نمود حقهٔ ماه و به لعب
مهرهٔ زرین مهر کرد نهان در دهان
چون سپر زر مهر گشت نهان زیر خاک
ناچخ سیمین ماه کرد پدید آسمان
مطرد سرخ شفق دست هوا کرد شق
پیکر جرم هلال گشت پدید از میان
راست چو از آینه عکس خیال پری
گاه همی شد پدید، گاه همی شد نهان
دیدن و نادیدنش بود به نزدیک خلق
گه چو جمال یقین، گه چو خیال گمان
وز بر ایوان ماه بارگهی بود خوب
ساکن آن خواجهٔ فاضل و نیکو بیان
نسخت اسرار غیب دفتر او بر کنار
قاسم ارزاق خلق، خامهٔ او در بنان
وز بر آن بارگاه بزمگهی بود خوش
حوروشی اندر آن غیرت حور جنان
سرو قد و ماه روی لاله رخ و مشک موی
چنگ زن و باده نوش رقص کن و شعر خوان
وز بر آن بزمگاه، نوبتی خسروی
همچو قضا کامکار، همچو قدر کام ران
خسرو شمشیر و شیر باعث لیل و نهار
والی اوج و حضیض، عامل دریا و کان
وز بر آن نوبتی خیمهٔ ترکی که هست
خونی خنجر گزار، صفدر آهن کمان
آتشیی کز هوا آب سر تیغ او
گرد برآرد به حکم گاه وبال و قران
وز بر آن خیمه بود خوابگه خواجهای
کوست به تاثیر سعد صورت معنی و جان
مفتی کل علوم، خواجهٔ چرخ و نجوم
صاحب صدر زمان، زیور کون و مکان
وز بر آن خوابگه طارم پیری مسن
همچو امل دوربین، همچو اجل جان ستان
برده به هنگام زخم در صف میدان جنگ
حربهٔ هندی او حرمت تیغ یمان
گشت ز سیارگان رتبت او بیش از آنک
بام خداوند را اوست به شب پاسبان
بدر سپهر کرم، صدر کرام عجم
صاحب سیف و قلم، فخر زمین و زمان
شمع هدی زین دین، خواجهٔ روی زمین
مفخر کلک و نگین سرور و صدر جهان
منعم روی زمین کوست به عدل و سخا
چون علی و چون عمر گرد جهان داستان
مرکم دریا نوال، صفدر بدخواه مال
خواجهٔ گیتی گشای، صاحب خسرو نشان
رایت میمون او وقت ملاقات خصم
بر ظفر آموخته چون علم کاویان
لفظ گهر بار او غیرت ابر بهار
دست زر افشان او طعنهٔ باد خزان
عمر ابد را شده مدت او پیش کار
سر ازل را شده خامهٔ او ترجمان
تا خبر باس او در ملکوت اوفتاد
سبحهٔ روح الامین نیست مگر الامان
رای صوابش ببین کز مدد نه فلک
خان ختا را نهاد مائدهٔ هفت خوان
ای شده بد خواه تو مضطرب از اضطراب
همچو بداندیش تو ممتحن امتحان
وی به صدای صریر خامهٔ جان بخش تو
تاجده اردشیر، تخت نه اردوان
بخشش تو چون هوا ز آن همه کس را نصیب
کوشش تو چون قضا زو به همه جا نشان
قوت حزم تو را کوه به زیر رکاب
سرعت عزم تو را باد به زیر عنان
هم سبب امن را رافت تو کیقباد
هم اثر عدل را رای تو نوشین روان
چون رخ و اشک عدوت از شفق شام و صبح
کاشته در باغ چرخ معصفر و زعفران
دشمن تو کی بود با تو برابر به جاه؟
شیر علم کی شود همبر شیر ژیان
خصم اگر برخلاف نقص تو گوید شود
ز آتش دل در دهانش همچو زبانه زبان
خنجر فتنه چو گشت کند در ایام تو
حنجر خصم تو گشت خنجر او را فسان
کرد بسی جستجوی در همه عالم ندید
تازهتر از جود تو چشم امل میزبان
پای تو را بوسه داد ز آن سبب آخر زمین
گشت بری از بلا فتنهٔ آخر زمان
کینهٔ عدل تو هست در دل فتنه مدام
هست قدیمی بلی کینهٔ گرگ و شبان
بحر کفا از کرام در همه علام توئی
کاهل هنر را ز توست قاعدهٔ نام و نان
خاصه در این عهد ما کز سبب بخل این
خاصه در این دور ما کز اثر جهل آن
روی سخا گشته است زردتر از شنبلید
اشک سخن گشته است سرختر از ارغوان
لاجرم از عشق نعت وز شعف مدح تو
ز آتش خاطر مراست شعر چو آب روان
غایت مطلوب من خدمت درگاه توست
ای در تو خلق گشته به روزی ضمان
نیست جهانم بکار بی در میمون تو
ور بودم فیالمثل عمر در او جاودان
خاک در تو مرا گر نبود دستگیر
خاک ز دست فنا بر سر این خاکدان
بگذرد ار باشدش از تو قبولی به جاه
افضل شیرین سخن بیشکی از فرقدان
تا ز شفق وقت شام دامن گردون شود
همچو ز خون روز جنگ دامن بر گستوان
کوکب ناهید باد بر در تو پرده دار
پرچم خورشید باد بر سر تو سایبان
شعلهٔ رای تو باد عاقلهٔ مهر و ماه
فضلهٔ خوان تو باد مائدهٔ انس و جان
باد مسلم شده کف و بنان تو را
خنجر گوهر نگار، خامهٔ گوهر فشان
جاه تو را مدح گوی عقل و زبان خرد
حکم تو را زیردست دولت و بخت جوان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر در مدح ملک الوزراء زینالدین دستور عراق سروده شده و به وصف ویژگیها و شایستگیهای او میپردازد. شاعر با استفاده از تشبیهات و تصاویر خیالانگیز، به نورانی بودن و عظمت شخصیت زینالدین اشاره میکند و او را برتر از دیگران توصیف میکند. در عین حال، فضایل اخلاقی و عملکردهایش در راستای عدل و سخاوت، او را به عنوان نماد خیر و نیکی معرفی میکند. شاعر همچنین به جنگهای او و پیروزیاش بر دشمنان و عدالت و بخشش او تأکید دارد و به این ترتیب، زندگی و فضایل او را ستایش میکند. در نهایت، شعر به بیان عشق و ارادت شاعر به زینالدین و اهمیت وجود او در زندگی مردم میپردازد.
هوش مصنوعی: دیشب که خورشید، این پادشاه آسمان، به سوی مغرب رفت و غروب کرد، از حرکت شهابها گویی فضای هوا پر از نیزه شد.
هوش مصنوعی: سایهٔ سیاه زمین تاریکی را بر جهان گستراند و کهکشان از نور ستارگان روشن شد.
هوش مصنوعی: گنبد آسمان از ستارگان مانند بهشت نورانی شد و زمین از دود و تیرگی مانند دوزخ شد.
هوش مصنوعی: شامگاه مانند شعبدهبازی، حقهٔ ماه را نشان داد و با تردستی مهرهٔ زرین خورشید را در دهان پنهان کرد.
هوش مصنوعی: چون خورشید که مانند سپری زرین بود زیر زمین پنهان شد، آسمان هلال ماه را مانند تبرزینی نقرهای آشکار کرد.
هوش مصنوعی: دست هوا پرچم سرخ شفق را درید و از میان آن پیکر هلال پیدا شد.
هوش مصنوعی: هلال درست مانند تصویر پری در آینه، گاه پیدا میشد و گاه پنهان.
هوش مصنوعی: دیده شدن و دیده نشدن آن برای مردم گاهی مانند یقین روشن بود و گاهی مانند پندار و گمان.
هوش مصنوعی: بالاتر از فلک ماه بارگاهی زیبا بود که خواجهای دانشمند و خوشسخن، یعنی عطارد، در آن ساکن بود.
هوش مصنوعی: دفتری که نسخهٔ رازهای غیب بود کنار او بود و قلمی که روزی مردم را تقسیم میکند در انگشتانش بود؛ اشاره به عطارد که دبیر فلک است.
هوش مصنوعی: بالاتر از آن بارگاه بزمگاهی دلپذیر بود و در آن زیبارویی چون حور بود که حوریان بهشت به او رشک میبردند؛ یعنی زهره.
هوش مصنوعی: او قدی چون سرو، رویی چون ماه، گونهای چون لاله و مویی خوشبو چون مشک داشت و چنگ مینواخت، باده مینوشید، میرقصید و شعر میخواند.
هوش مصنوعی: بالاتر از آن بزمگاه سراپردهٔ پادشاهی، یعنی خورشید، بود که مانند قضا و قدر به کام خود فرمان میراند.
هوش مصنوعی: این پادشاه صاحب شمشیر نور و برج اسد است، سبب پدید آمدن شب و روز است، بر اوج و فرود فرمانرواست و در دریا و کان گوهر میپروراند.
هوش مصنوعی: بالاتر از آن سراپرده خیمهٔ ترکی جنگجو، یعنی مریخ، بود که خونریز و خنجرزن و صفشکن و دارای کمان آهنین است.
هوش مصنوعی: او آتشینخویی است که درخشش تیغش در هنگام نحسی و قران ستارگان، به فرمان او از هوا گرد برمیانگیزد؛ یعنی مایهٔ فتنه و جنگ است.
هوش مصنوعی: بالاتر از آن خیمه خوابگاه خواجهای، یعنی مشتری، بود که با اثر سعد و نیکاختری خود گویی صورتِ معنا و جان است.
هوش مصنوعی: او مفتی همهٔ دانشها، سرور فلک و ستارگان، صدرنشین زمانه و زینت هستی است.
هوش مصنوعی: بالاتر از آن خوابگاه کاخ پیری سالخورده، یعنی زحل، بود که مانند آرزو دوربین و مانند مرگ جانستان است.
هوش مصنوعی: سلاح هندی او در هنگام ضربه در میدان جنگ، آبروی شمشیرهای یمانی را برده است.
هوش مصنوعی: مقام زحل از دیگر سیارگان برتر شد، زیرا او شبها پاسبان بام خداوندگار ممدوح است.
هوش مصنوعی: آن خداوندگار ماه تمام آسمان بخشندگی، سرور بزرگان عجم، صاحب شمشیر و قلم و مایهٔ افتخار زمین و زمان است.
هوش مصنوعی: او شمع هدایت، زینالدین، خواجهٔ روی زمین، مایهٔ افتخار قلم و انگشتری وزارت و سرور و صدر جهان است.
هوش مصنوعی: او نعمتبخش روی زمین است که در عدالت مانند عمر و در بخشش مانند علی در سراسر جهان زبانزد شده است.
هوش مصنوعی: او بزرگواری است با بخششی چون دریا، دشمنشکن و دشمن مالاندوزی، خواجهای جهانگشا و وزیری که نشان و فرمان پادشاه را دارد.
هوش مصنوعی: پرچم خجستهٔ او در هنگام رویارویی با دشمن، مانند درفش کاویانی به پیروزی خو گرفته است.
هوش مصنوعی: سخن گوهربار او مایهٔ رشک ابر بهاری است و دست زرافشانش باد پاییزی را که برگ زرد میافشاند خجل میکند.
هوش مصنوعی: روزگار عمر او خدمتگزار عمر جاودان شده و قلمش ترجمان رازهای ازلی گشته است.
هوش مصنوعی: از وقتی خبر هیبت و قدرت او به عالم فرشتگان رسیده، ذکر و تسبیح جبرئیل جز «الامان» (زنهار) نیست.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ درست او را ببین که با یاری نه فلک، برای خان ختا سفرهٔ هفتخوان گسترد؛ یعنی حتی پادشاهان دوردست از خوان نعمت او بهرهمندند.
هوش مصنوعی: ای کسی که بدخواهت از شدت پریشانی آشفته است و بداندیشت گرفتار رنج و آزمایش سخت است.
هوش مصنوعی: و ای کسی که با صدای قلم جانبخشت به اردشیر تاج میبخشی و تخت را از اردوان میگیری؛ یعنی قلم تو شاهان را بر تخت مینشاند یا برکنار میکند.
هوش مصنوعی: بخشش تو مانند هواست که همه از آن بهره دارند، و کوشش تو مانند قضای الهی است که اثرش همهجا پیداست.
هوش مصنوعی: احتیاط و استواری تو چنان نیرومند است که کوه زیر رکاب توست، و تصمیم تو چنان شتابان است که باد زیر لگام توست.
هوش مصنوعی: مهربانی تو در پدید آوردن امنیت همچون کیقباد است و اندیشهٔ تو در دادگری همچون انوشیروان.
هوش مصنوعی: سرخی شفق شام و زردی صبح، گویی از چهرهٔ زرد و اشک خونین دشمن تو در باغ آسمان گل معصفر و زعفران کاشته است.
هوش مصنوعی: دشمن تو کی در مقام و مرتبه با تو برابر میشود؟ شیرِ نقششده بر پرچم هرگز همتای شیر خشمگین واقعی نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر دشمن به ناحق از تو عیبی بگوید، از آتش درونش زبان در دهانش مانند شعلهٔ آتش میسوزد.
هوش مصنوعی: در روزگار تو وقتی خنجر فتنه کند شد، گلوی دشمن تو سنگ تیزکنِ آن شد؛ یعنی فتنه فقط به جان دشمنان تو میافتد.
هوش مصنوعی: چشم آرزو در همهٔ جهان بسیار جستجو کرد و میزبانی بخشندهتر و تازهتر از بخشش تو نیافت.
هوش مصنوعی: زمین پای تو را بوسید و به همین سبب سرانجام از بلا و فتنهٔ آخرالزمان در امان ماند.
هوش مصنوعی: فتنه همیشه کینهٔ عدل تو را در دل دارد؛ آری، دشمنی گرگ و چوپان دیرینه است.
هوش مصنوعی: در همهٔ جهان تو از میان بزرگواران دریادست و بخشندهای و آیین نام و نان اهل هنر از توست.
هوش مصنوعی: بهویژه در این روزگار ما که به سبب بخل این یکی و به سبب نادانی آن دیگری (وضع چنین است که در بیت بعد میآید).
هوش مصنوعی: چهرهٔ سخاوت از شنبلید زردتر شده و اشک سخن از ارغوان سرختر؛ یعنی بخشش بیمار شده و سخن و شاعری خون میگرید.
هوش مصنوعی: ناچار از عشق ستایش تو و شوق مدحت، از آتش ذهنم شعری روان مانند آب جاری میشود.
هوش مصنوعی: نهایت آرزوی من خدمت در درگاه توست، ای کسی که درگاهت ضامن روزی مردم شده است.
هوش مصنوعی: بی درگاه فرخندهٔ تو جهان به کارم نمیآید، حتی اگر فرضاً عمری جاودان در آن داشته باشم.
هوش مصنوعی: اگر خاک درگاه تو یاور من نباشد، از دست نابودی خاک بر سر این جهان خاکی باد.
هوش مصنوعی: اگر «افضل» شیرینسخن، یعنی خود شاعر، از تو پذیرش و عنایتی بیابد، بیگمان در مرتبه از ستارگان فرقدان بالاتر میرود.
هوش مصنوعی: تا وقتی که هنگام غروب دامن آسمان از شفق سرخ شود، چنانکه در روز جنگ دامن برگستوان (پوشش جنگی اسب) از خون سرخ میشود،
هوش مصنوعی: ستارهٔ زهره پردهدار درگاه تو باشد و پرچم خورشید سایبان بر سر تو.
هوش مصنوعی: پرتو اندیشهٔ تو خرد و راهنمای خورشید و ماه باشد و تهماندهٔ سفرهٔ تو خوراک آدمیان و پریان.
هوش مصنوعی: دست و انگشتان تو همیشه دارندهٔ خنجر گوهرنشان و قلم گوهرافشان باشند؛ یعنی هم در شمشیر و هم در قلم سرآمد باشی.
هوش مصنوعی: عقل و زبان خرد ستایشگر مقام تو باشند و دولت و بخت جوان فرمانبردار حکم تو.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
باده فراز آورید چارهٔ بیچارگان
قوموا شرب الصبوح، یا ایها النائمین
لفت بخورد و کرم درد گرفتم شکم
سر بکشیدم دودم مست شدم ناگهان
ویژه می پیر نوش گشت چو گیتی جوان
دل چو سبک شد ز عشق در ده رطل گران
بر ارغوان بیش خواه از ارغوان رخ بتی
چو ارغوان باده ای که رخ کند ارغوان
خانه اندوه را زیر و زبر کن همی
[...]
تا که بود آفتاب تا که بود آسمان
فرّخ بادت بهار خرّم بادت خزان
تا که بپاید سپهر تا که بماند جهان
هم به سعادت بپای هم به سلامت بمان
ای شده اشکال شعر از دل و طبعت بیان
ساخته از عقل و فضل بر تن و جان قهرمان
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.