کژ خاطران که عین خطا شد صوابشان
مخراق اهل مخرقه مالک رقابشان
خلقند پر خلاف و شیاطین مر انس را
ننگند و هم ز ننگ نسوزد شهابشان
بر باطلند از آنکه پدرشان پدید نیست
وز حق نه آدم است و نه عیسی خطابشان
رهبان رهبرند در این عالم و در آن
نه آبشان به کار و نه کاری به آبشان
همچون خزینه خانهٔ زنبور خشک سال
از باد چشمه چشمه دماغ خرابشان
جانشان گران چو خاک و سر باد سنجشان
بیسنگ چون ترازوی یوالحسابشان
چون قوم نوح خشک نهالان بیبرند
باد از تنود پیرزنی فتح بابشان
ابلیس وار پیر و جوانند از آنکه کرد
ابلیس هم به پیرو مصحف خطابشان
در مسجدند و ساخته چون مهد کودکان
هم آب خانه در وی و هم جای خوابشان
هم لوح و هم طویله و ارواح مرده را
اجسام دیو و چهرهٔ آدم نقابشان
دلشان گسسته نور چو شمع و ثاقشان
دینشان شکسته نام چو اهل حجابشان
ایشان ز رشک در تب سرد آنگهی مرا
کردند پوستین و نکردم عتابشان
هستند از قیاس چو فرسوده هاونی
سر نی و بن همیشه ز سودن خرابشان
این شیشه گردنان در این خیمهٔ کبود
بینام چون قرابه به گردن طنابشان
زنبور نحل و کرم قزند از نیاز و آز
رنج و وبال حاصل تاب و شتابشان
چون دهر کس فروبر و ناکس برآورند
ز آن در وفا چو دهر بود انقلابشان
بیش از بروتشان نگذشته است و نگذرد
اشعارشان چو دعوت نامستجابشان
از آب نطقشان که گشاید فقع که هست
افسردهتر ز برف دل چون سدابشان
از طبع خشکشان نتوان یافت شعر تر
نیلوفر آرزو که کند از سرابشان
سحر حلال من چو خرافات خود نهند
آری یکی است بولهب و بوترابشان
کورند زیر طشت فلک لاجرم ز دور
بنماید آفتابهٔ زر آفتابشان
سرسام جهل دارند این خر جبلتان
وز مطبخ مسیح نیاید جو آبشان
جایم فرود خویش کنند و روا بود
نفطند و هم به زیر نشیند گلابشان
چون ماهی ارچه کنده زبانند پیش من
چون مار در قفا همه زهر است نابشان
تا خاطرم خزینهٔ گوگر سرخ شد
چون زیبق است در تب سرد اضطرابشان
ایشان ز رشک در تب سرد آنگهی مرا
کردند پوستین و نکردم عتابشان
ایمه جوابشان چه دهم کز زبان چرخ
موتوا بغیظکم نه بس آید جوابشان
تیغ زبانشان نتواند ببرید موی
گر من فسن نسازم ازین سحر نابشان
وین ناوک ضمیر مرا پر جبرئیل
کرد است بینیاز ز پر عقابشان
دلشان ز میوهدار حدیثم خورد غذا
انجیر خور غریب نباشد غرابشان
گر نان طلب کنند در من زنند از آنک
بیدانهٔ من آب زده است آسیابشان
روباه وار بر پی شیران نهند پی
تا آید از کفلگه گوران کبابشان
گر کردهاند بیژن جاه مرا به چاه
هم من به آه صبح بسوزم جنابشان
من رستم کمان کشم اندر کمین شب
خوش باد خواب غفلت افراسیابشان
خاقانیا ز غرش بیهودهشان مترس
جز آب و نار هیچ ندارد سحابشان
بر چهرهٔ عروس معانی مشاطهوار
زلف سخن بتاب و ز حسرت بتابشان
ای مالک سعیر بر این راندگان خلد
زحمت مکن که زحمت من بس عذابشان
در هفت دوزخ از چه کنی چار میخشان
ویل لهم عقیلهٔ من بس عقابشان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به نقد و مذمت مغرضان و حسودان میپردازد. او این افراد را بهخاطر خطاها و کژیهایشان توصیف میکند و به نفاق و ریاکاری آنها اشاره میکند. با استفاده از تشبیهها و استعارههای مختلف، از بیاخلاقی و عدم صداقت آنان انتقاد میکند و میگوید که این افراد در دنیا و آخرت کاستیهایی دارند. شاعر در پایان تأکید میکند که اینگونه افراد هیچگاه نمیتوانند به حقیقت و درستی دست یابند و فقط تنبیه و عذاب را برای خود میسازند.
هوش مصنوعی: افرادی که با فکر کج و معیوب خود، کار نادرستشان را درست میپندارند، در حقیقت بر گردن دیگران تسلط دارند و آنها را به واسطهٔ نیرنگ خود تحت کنترول درآوردهاند.
هوش مصنوعی: این آدمها پر از تناقض و شریرند و به انسانها هم حیا نمیکنند. حتی نور شهاب (ستارههای دنبالهدار) هم از ننگ آنها نمیسوزد.
هوش مصنوعی: این افراد به باطل وابستهاند چون پدر واقعی و صحیحی ندارند و در قطرهای حق هم نه آدم (که به انسانیت اشاره دارد) هست و نه عیسی (که نشاندهندهٔ نیکویی و هدایت است) که به آنها خطاب شود.
هوش مصنوعی: این افراد بهظاهر رهبران و راهنمایان دین هستند، اما در واقع نه چیزی از دین و روحانیت دارند و نه کار مؤثری برای مردم انجام میدهند.
هوش مصنوعی: حسودان و مغرضان مانند زنبورانی هستند که در ظرفی خالی و بیبرکت زندگی میکنند که حتی در اثر باد هیچ چیز برایشان نمیماند. این افراد از نظر روحی و احساسی در وضعیتی نابسامان و خراب هستند.
هوش مصنوعی: جان آنها به اندازهٔ سنگینی خاک بیارزش است و سرشان نیز به اندازهٔ باد سبک شده است؛ ترازوی حسابشان مانند ترازوی یوالحساب (که برای سنجش استفاده میشود) بیسنگ است و این نشان دهندهٔ بیاعتباری و بیارزشی آنهاست.
هوش مصنوعی: این بیت به قیاس قوم نوح با افرادی که دست به آزار دیگران میزنند، اشاره دارد. منظور این است که مانند زنان سالخوردهای که در سختی و بیثمری به سر میبرند، این افراد نیز در حال خشک شدن و بیثمر شدن هستند و از رفتارهای مغرضانه خود چیزی به دست نمیآورند.
هوش مصنوعی: پیر و جوان، مانند ابلیس، به ویژگیهای ناپسند و حسادت آلودهاند؛ زیرا ابلیس نیز در همان راستا که بر انسانها تأثیر میگذارد، آنها را به گمراهی و فساد میکشاند.
هوش مصنوعی: این افراد در مسجد حضور دارند و مانند بچههای مهد کودک رفتار میکنند؛ هم آب و هم محل خوابشان در آنجا است، که نشاندهندهٔ بیاعتنایی و بینظمی آنهاست.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف انسانهایی میپردازد که ظاهرشان مانند انسان است اما باطنشان خالی از حقیقت و روح انسانیت است. در اینجا، «لوح» به معنای ظاهری و «طویله» به معنای جایی برای نگهداری حیوانات (و در اینجا نشاندهندهٔ ظاهری نازیبای انسان) و «اجسام دیو» به معنای اینکه باطن آنها شیطانی و بدطینت است، به کار رفتهاند. در واقع، آنها فقط نقابِ شکل انسانی را بر چهره دارند، در حالی که حقیقت وجودشان چیزی دیگر است.
هوش مصنوعی: دلهای آنها چون شمع، خاموش و سست شده است و ایمانشان به اندازهای شکست خورده که نامشان به ننگی مانند حجاب و پوشش تلخ تبدیل شده است.
هوش مصنوعی: آنان به خاطر حسادت، در حال سردرگمی و ناراحتی به سر میبرند و در نتیجه، مرا متهم به بیانصافی کردند، اما من از آنها شکایت نکردم و به آنها نرشد.
هوش مصنوعی: مغرضان و حسودان مانند هاونی که فرسوده شده و کارایی ندارد، تنها بر اثر مقایسه و سنجش نشانگر زوال و خرابی خود هستند و بالاتر از آن، سر نی و بن، دائماً در حال ضرر هستند.
هوش مصنوعی: این شیشه گردندار در این خیمهٔ آبیرنگ، مانند قوری است که به گردن آن طنابی بسته شده است.
هوش مصنوعی: زنبور عسل و کرم به خاطر نیاز و آز، در پی به دست آوردن چیزی به شدت زجر میکشند و رنج و درد بسیاری را تحمل میکنند.
هوش مصنوعی: زمانه همه را به زمین میزند و کسی را برنمیافرازد. از این رو، وفای کسانی که در این دنیای ناپایدار هستند، مانند تغییرات روزگار است.
هوش مصنوعی: اشعار حسودان و مغرضان به خاطر ناپایداری و کمارزشیشان، راهی به جایی نمیبرند و در کمال نابسامانی و بیفایده بودن، مانند دعوتی ناموفق باقی میمانند.
هوش مصنوعی: نطق (سخن) آنها توخالی و بیمعنا است و به همین دلیل، سخنانشان حتی برفی را که دلها را شاد میکند، هم افسردهتر میکند.
هوش مصنوعی: شعر لطیف و زیبا از روحیه و طبیعت خشک و بیاحساس این افراد نمیتوان انتظار داشت، چون آرزوهای آنها تنها در خیال و سراب جا دارند و به واقعیت نخواهند رسید.
هوش مصنوعی: دعا و صبوری من وقتی که خود را در خرافاتشان غرق کنند، بیفایده است؛ زیرا نیک و بد آنها در حقیقت یکسان است و هیچ تفاوتی ندارد.
هوش مصنوعی: آنها در زیر گنبد آسمان، نابینا و نادان هستند، به همین دلیل از دور آفتابهای از طلا را بهجای خورشید میبینند.
هوش مصنوعی: این شعر به بیخردی و نادانی آن دسته از افراد اشاره دارد که خود را بزرگ میدانند و میگفتند که از علم و دانایی برخوردارند. شاعر میگوید که این افراد به قدری نادان هستند که از منابع الهی و مقدس، مانند مطبخ مسیح (مقصود از آن علم و معرفت) نیز نمیتوانند چیزی کسب کنند. در واقع، به نوعی ناتوانی آنها در درک واقعیات اشاره دارد.
هوش مصنوعی: برای من، حق این است که در هر جا که هستم، جای خود را بگیرند و این درست است که همواره گلابها در کنار من قرار بگیرند.
هوش مصنوعی: هرچند که این افراد به ظاهر سخنانی شیرین و زبان نرم دارند، اما در باطن مانند ماری که زهر دارد، مملو از کینه و حسد هستند.
هوش مصنوعی: خاطرم مانند خزانهای پر از اندوه و ناراحتی شده است، و این احساس ناخوشایند مانند پماد قرمز «زیبق» در اثر تب و هیجان من است.
هوش مصنوعی: حسودان از روی رشک و کینه، در حالتی سرد و بیحرکت به من آسیب رساندند و من در مقابل آنها توبیخی نکردم و با آنها به نرمی رفتار کردم.
هوش مصنوعی: من چه پاسخی به آنان دهم، وقتی زبان ستارهها به خاطر کینهتان میگوید که برای شما کافی است، پاسخ من نه.
هوش مصنوعی: زبان حسودان و مغرضان آنقدر برنده و تند نیست که حتی موی من را هم قطع کند، مگر اینکه من از این جادو و سحر آنان استفاده کنم و فریبشان را بپذیرم.
هوش مصنوعی: این ناوک (سلاح یا تیر) که به ضمیر من اصابت کرد، بهواسطه جبرئیل (فرشتهای که وحی آورد) است و من بههیچوجه به پرواز عقابها (که نماد قدرت و تسلط هستند) نیاز ندارم.
هوش مصنوعی: دل حسودان و مغرضان از گناهان و مشغولیات خود پر است و مانند غریبی که هیچ میوهای ندارد، احساس فقر و ناکامی میکنند؛ آنها هیچگاه از خوشی و بهرمندی دیگران راضی نیستند.
هوش مصنوعی: اگر بخواهند نان بگیرند، به من حمله میکنند، چون آسیاب آنها آب زده ولی من دانهای ندارم.
هوش مصنوعی: حسودان مانند روباه به دنبال شیران (افراد بزرگ و بافضیلت) هستند تا به آرامی به آنها آسیب برسانند و در نهایت از ظاهری مفید، سودی برای خود ببرند؛ مانند اینکه از گوشت حیوانات درندهای که در دفنگاهها قرار دارند، غذا درست کنند.
هوش مصنوعی: اگر بیژن (شخصیتی افسانهای و قهرمان ایرانی) به خاطر مقام و جاه من را در چاه انداخته باشند، من با آه و نالهای در صبح، دلم برای حال آنها بسوزد.
هوش مصنوعی: من، رستم (پهلوان افسانهای ایرانی) هستم و در کمین نشستهام. شب برایشان خوب است و امیدوارم خواب غفلت افراسیاب (دشمن سنتی رستم) دامنگیرشان شود.
هوش مصنوعی: ای خاقانی، از غرش بیفایده و بیمعنای حسودان نترس؛ زیرا ابر آنها جز آب و آتش چیزی برای ارائه ندارد.
هوش مصنوعی: بر چهرهٔ معانی، مانند آرایش عروس، زلف سخن را به زیبایی برافراز و از حسرت اینان (حسودان) نیز بگذر.
هوش مصنوعی: ای مالک جهنم (سعیر) به این کسانی که باعث رنج و زحمت من شدهاند عذاب نده؛ زیرا رنج و زحمتی که من کشیدهام کافی است برای مجازاتشان.
هوش مصنوعی: در هفت دوزخ چه فایدهای دارد که چهار میخ آنها را به زمین بکوبی؟ وای بر آنها که عاقبت من به دلیل عقوبتهایشان در خطر است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.