سر حد بادیه است روان پاش بر سرش
جان را حنوط کن ز سموم معطرش
گوگرد سرخ و مشک سیه خاک و باد اوست
باد بهشت زاده ز خاک مطهرش
ناف زمی است کعبه مگر ناف مشک شد
کاندر سموم کرد اثر مشک اذفرش
خونت ریز بیدیت مشمر بادیه که هست
عمر دوباره در سفر روح پرورش
در بادیه ز شمهٔ قدسی عجب مدار
گر بر دمد ز بیخ ز قوم آب کوثرش
از سبزه و ز پر ملایک به هر دوگام
مدهامتان نوشته دو بستان اخضرش
دریای خشک دیدهای و کشتیی روان
هان بادیه نگه کن و هان ناقه بنگرش
دریای پر عجایب وز اعراب موج زن
از حلهها جزیره و از مکه معبرش
وآن کشتی روندهتر از بادبان چرخ
خوشگامتر ز زورق مه چار لنگرش
لنگر شکوه باد کند دفع پس چرا
در چار لنگر است روان باد صرصرش
جوزا سوار دیده نهای بر بنات نعش
ناقه نگر کجاوه و هم خفته از برش
اشتر بنات نعش و دو پیکر سوار او
ماه دگر سوار شده بر دو پیکرش
گیسوی حور و گوی زنخدانش بین بهم
دستارچه کجاوه و ماه مدورش
اشتر بنات نعش و دو پیکر سوار او
ماه دگر سوار شده بر دو پیکرش
گیسوی حور و گوی ز نخدانش بین بهم
دستارچه کجاوه و ماه مدورش
ماند کجاوه حاملهٔ خوش خرام را
اندر شکم دو بچه بمانده محصرش
یا بیقلم دو نون مربع نگاشته
اندر میان چو تا دو نقط کرده مضمرش
و آن ساربان ز برق سراب برنده چشم
وز آفتاب چهره چو میغ مکدرش
چون صد هزار لام الف افتاده یک به یک
از دور دست و پای نجیبان رهبرش
وادی چو دشت محشر و بختی روان چنانک
کوه گران که سیر بود روز محشرش
بلک آن چنان شده ز ضعیفی که بگذرد
در چشم سوزنی به مثل جسم لاغرش
چون صوفیانش بارکشی بیش و قوت کم
هم رقص و هم سماع همه شب میسرش
هر که از جلاجل و جرس آواز میشنود
در وهم نفخ صور همی شد مصورش
صحن زمین ز کوکبهٔ هودج آنچنانک
گفتی که صد هزار فلک شد مشهرش
و آن هودج خلیفه متوج به ماه زر
چون شب کز آفتاب نهی بر سر افسرش
سالی میان بادیه دیدند فرغری
ز آنسان که ره که گفت نکردند باورش
باور کنی مرا که بدیدم به چشم خویش
امسال چون فرات روان چند فرغرش
ظن بود حاج را که مگر آب چشم من
جیحون سلیل کرد بر آن خاک اغبرش
یا شعر آبدار من از دست روزگار
نقش الحجر نمود بر آن کوه و کردرش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این مطلعِ دومِ قصیدهٔ حجِ خاقانی، وصفِ بیابانِ راهِ مکه است که شاعر آن را بهشتی و جانبخش میخواند و مرگ در آن را عمرِ دوباره میداند. سپس بیابان را به دریای خشک و شتر را به کشتی تشبیه میکند و کجاوه و سرنشینان، ساربان، کاروان و هودجِ خلیفه را با تصویرهای نجومی، حروفی و قیامتی وصف میکند. در پایان از سیلابی شگفت در بیابان سخن میگوید و آن را با اغراق به اشکِ خود یا شعرِ آبدارش نسبت میدهد.
هوش مصنوعی: اینجا مرز بیابانِ حج است؛ جانت را نثارِ آن کن و جان را با بادِ گرمِ خوشبوی آن، چون عطرِ مردگان، معطر ساز. یعنی مرگ در این راه نیز خوش و مبارک است.
هوش مصنوعی: خاکِ این بیابان چون گوگردِ سرخ، کیمیایی و کمیاب است و بادش چون مشکِ سیاه خوشبو. بادی که از خاکِ پاکِ آن برمیخیزد گویی از بهشت زاده شده است.
هوش مصنوعی: کعبه نافِ زمین است؛ شاید این ناف به نافهٔ مشک بدل شده که بوی مشکِ نابش در بادِ سوزان هم اثر کرده و آن را خوشبو ساخته است.
هوش مصنوعی: بیابان را کشندهٔ خود بیخونبها مپندار، زیرا در سفرِ جانپرورِ آن عمری دوباره نصیبِ تو میشود.
هوش مصنوعی: در این بیابان، از اثرِ بوی قدسی و آسمانی آن، شگفت مدان اگر از ریشهٔ درختِ تلخِ زقوم نیز آبِ کوثر بجوشد.
هوش مصنوعی: از سبزه و بالِ فرشتگان، در هر دو گام گویی آیهٔ «مدهامتان» دربارهٔ دو باغِ سبزِ بهشتی بر آن نوشته شده است.
هوش مصنوعی: آیا دریای خشک و کشتیِ روان دیدهای؟ اینک به بیابان بنگر که دریای خشک است و به شتر که کشتیِ آن است.
هوش مصنوعی: این بیابان دریایی پر از شگفتی است که عربانِ بادیهنشین موجهای آناند، اردوگاههای آنان جزیرههای آن و مکه بندرگاه و گذرگاهِ آن است.
هوش مصنوعی: و آن کشتی، یعنی شتر، از بادبانِ چرخِ گردون روندهتر است و چهار لنگرش، یعنی چهار پایش، از قایقِ هلالِ ماه خوشرفتارتر است.
هوش مصنوعی: لنگرِ کشتی با سنگینیِ خود در برابرِ باد میایستد؛ پس چرا در چهار لنگرِ این کشتی، یعنی پاهای شتر، بادِ تند روان است؟ یعنی شتر با آنکه لنگر دارد، چون باد میتازد.
هوش مصنوعی: صورتِ فلکیِ جوزا را سوار بر بناتالنعش ندیدهای؛ شتر را ببین که کجاوه بر آن است و دو تن در آن خفتهاند.
هوش مصنوعی: شتر چون بناتالنعش است و دو سوارِ کجاوه چون دو پیکرِ جوزا، و ماهی دیگر، یعنی زیبارویی، بر این دو پیکر سوار شده است.
هوش مصنوعی: گیسوی حور و گویِ چانهاش را با هم ببین: پوشش و دستارچهٔ کجاوه چون گیسو و آن چهرهٔ گرد چون ماه است.
هوش مصنوعی: تکرارِ بیت پیشین: شتر چون بناتالنعش و دو سوارش چون جوزاست و ماهی دیگر بر آن دو سوار است.
هوش مصنوعی: تکرارِ بیت پیشین: پوششِ کجاوه چون گیسوی حور و چهرهٔ گرد چون ماه و گوی چانه است.
هوش مصنوعی: کجاوه به زنِ آبستنِ خوشخرامی میماند که دو کودک در شکمِ خود نگاه داشته است، یعنی دو سرنشینِ دو سوی کجاوه.
هوش مصنوعی: یا کجاوه مانندِ دو حرفِ «ن» چهارگوش است که بیقلم کشیده شده و در میانشان، چون حرفِ «ت»، دو نقطه پنهان است؛ یعنی دو سرنشین.
هوش مصنوعی: ساربان از درخششِ سراب چشمش خیره و آزرده است و از تابشِ آفتاب چهرهاش چون ابرِ تیره سیاه شده است.
هوش مصنوعی: دست و پای شترانِ نجیبی که پیشاپیش میروند، از دور مانندِ صد هزار «لا» یکی پس از دیگری به چشم میآید.
هوش مصنوعی: بیابان چون دشتِ محشر است و شترِ بختی چنان روان است که گویی کوهِ سنگینی است که روزِ قیامت به حرکت درمیآید.
هوش مصنوعی: بلکه شتر از رنجِ راه چنان لاغر شده که تنِ نزارش میتواند از سوراخِ سوزن بگذرد؛ اشاره به مثلِ گذشتنِ شتر از سوراخ سوزن.
هوش مصنوعی: شتر مانندِ صوفیان بارکشیِ بسیار و خوراکِ اندک دارد و همه شب، با تکانخوردن و آوای زنگ، رقص و سماع برایش فراهم است.
هوش مصنوعی: هر که آوای زنگولهها و درای کاروان را میشنید، در خیالش دمیدنِ صورِ قیامت نقش میبست.
هوش مصنوعی: سطحِ زمین از شکوهِ کاروانِ هودجها چنان بود که گویی صد هزار آسمان آن را آراسته و نمایان کرده است.
هوش مصنوعی: و هودجِ خلیفه با ماهِ زرینی بر سرِ آن تاجدار بود، مانندِ شبی که خورشید را چون تاج بر سرش نهی.
هوش مصنوعی: سالی در میانِ بیابان سیلابی دیدند، چنان شگفت که هر کس از راه خبرش را داد، سخنش را باور نکردند.
هوش مصنوعی: آیا مرا باور میکنی که امسال به چشمِ خود دیدم چند سیلاب در آن بیابان چون رودِ فرات روان بود؟
هوش مصنوعی: حاجیان گمان میکردند که شاید اشکِ چشمِ من بر آن خاکِ غبارآلود سیلابی چون جیحون روان کرده است.
هوش مصنوعی: یا اینکه شعرِ پرطراوتِ من، به حکمِ روزگار، بر آن کوه و دشت چون نقشی بر سنگ نمایان شده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تسبیح او کنند ملایک ز ساق عرش
کو برکشید عرش و هم او گسترید فرش
تر دامنی که ننگ وجودست گوهرش
دریا نشسته خشک لب از دامن ترش
طفل سخن به شیر سگ آلود از آنگهی
کاین شوخ گربه چشم گرفتست در برش
سرگشته شد چو زیبق ناکشته کز تری
[...]
صبح حمایل فلکت آهیخت خنجرش
کآمیخت کوه ادیم شد از خنجر زرش
هر پاسبان که طرهٔ بام زمانه داشت
چون طره سر بریده شد از زخم خنجرش
صبح از صفت چویوسف و مه نیمهٔ ترنج
[...]
هر دم که در صفای رخ یار بنگرد
گردد همه جهان بحقیقت مصورش
چون باز در فضای دل خود نظر کند
بیند چو آفتاب، رخ خوب دلبرش
پروردگار خلق خدایی به کس نداد
تا همچو کعبه روی بمالند بر درش
از مال و دستگاه خداوند قدر و جاه
چون راحتی به کس نرسد خاک بر سرش
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.