شمارهٔ ۱۱۷ - این قصیدهٔ را مذکورة الاسحار خوانند و در کعبهٔ معظمه انشاد کرده و در وصف مناسک حج و تخلص به مدح ملک الوزرا جمال الدین اصفهانی نموده که تعمیر حرم کرده بود و خواص مکه این قصیدهٔ را به زر نوشتند
صبح از حمایل فلک آهیخت خنجرش
کیمخت کوه ادیم شد از خنجر زرش
هر پاسبان که طرهٔ بام زمانه داشت
چون طره سر بریده شد از زخم خنجرش
صبح از صفت چویوسف و مه نیمهٔ ترنج
بکران چرخ دست بریده برابرش
شب گیسوان گشاده چو جادو زنی به شکل
بسته زبان ز دود گلو گاه مجمرش
گفتی که نعل بود در آتش نهاده ماه
مشهود شد چو شد زن دود افکن از برش
شب را نهند حامله خاور چراست زرد
کبستنی دلیل کند روی اصفرش
شب عقد عنبرینهٔ گردون فرو گسست
تا دست صبح غالیه سازد ز عنبرش
آنک عروس روز، پس حجله معتکف
گردون نثار ساخته صد تخت گوهرش
ز آن پیش کاین عروس برهنه علم شود
کوس از پی زفاف شد آنک نواگرش
گوئی که مرغ صبح زر و زیورش بخورد
کز حلق مرغ میشنوم بانگ زیورش
مانا که محرم عرفات است آفتاب
کاحرام را برهنه سر آید ز خاورش
هر سال محرمانه ردا گیرد آفتاب
وز طیلسان مشتری آرند میزرش
بل قرص آفتاب به صابون زند مسیح
کاحرام را ازار سپید است در خورش
بینی که موقف عرفات آمده مسیح
از آفتاب جامهٔ احرام در برش
پس گشته صد هزار زبان آفتابوار
تا نسخهٔ مناسک حج گردد از برش
نشکفت اگر مسیح درآید ز آسمان
آرد طواف کعبه و گردد مجاورش
کامروز حلقهٔ در کعبه است آسمان
حلقه زنان خانهٔ معمور چاکرش
بل حارسی است بام و در کعبه را مسیح
زان است فوق طارم پیروزه منظرش
چوبک زند مسیح مگر زآن نگاشتند
با صورت صلیب برایوان قیصرش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش آغاز قصیدهٔ حج خاقانی است که با وصفی پرتصویر از برآمدن صبح شروع میشود: صبح با خنجرش ستارگان را میبُرد، شب چون زنی جادوگر و آبستن خورشید است و روز چون عروسی است که آسمان بر او گوهر نثار میکند. سپس خورشید به حاجیِ مُحرِم در عرفات مانند میشود و مسیحِ ساکن آسمان چهارم، جامهٔ احرام از خورشید میپوشد، مناسک حج را میآموزد و نگهبان و چوبکزنِ بام کعبه میشود؛ بدینسان شاعر برتری کعبه را بر آسمان و بیتالمعمور نشان میدهد.
هوش مصنوعی: صبح خنجر خود را از حمایل آسمان بیرون کشید و با تیغ زرینِ روشناییاش، کوهِ تیرهرنگ که چون چرمِ زبر بود، به رنگ چرمِ سرخِ دباغیشده درآمد. یعنی نور سرخ و زرد صبح بر کوه تابید.
هوش مصنوعی: ستارگان که چون پاسبانان بر کنارهٔ بامِ آسمان نشسته بودند، با زخم خنجر صبح مانند طرهای بریده شدند و از میان رفتند؛ یعنی با برآمدن صبح ستارگان ناپدید شدند.
هوش مصنوعی: صبح در زیبایی چون یوسف است و ماهِ نیمهشده چون نیمهٔ ترنج، و ستارگان که دوشیزگان آسماناند در برابر او دست بریدهاند؛ اشاره به زنان مصر که با دیدن یوسف به جای ترنج دست خود را بریدند، یعنی ستارگان در برابر صبح بیفروغ شدند.
هوش مصنوعی: شب مانند زنی جادوگر گیسوان سیاهش را گشوده و از دودی که از گلوی مجمرش برمیخیزد زبانش بسته شده است؛ یعنی شب تاریک و خاموش است.
هوش مصنوعی: گویی ماهِ هلالی نعلی بود که برای جادو در آتش نهاده شده بود، و این حال هنگامی آشکار شد که آن زنِ دودافکن یعنی شب از کنارش رفت. نعل در آتش نهادن از کارهای جادوگران برای بیقرار کردن کسی بوده است.
هوش مصنوعی: میگویند شب آبستن است؛ اگر نیست پس چرا رخسارهٔ مشرق زرد است؟ زردی چهرهٔ خاور نشانهٔ آبستنی اوست که خورشید را خواهد زاد.
هوش مصنوعی: شب گردنبندِ عنبرینِ آسمان یعنی رشتهٔ ستارگان را از هم گسست تا دست صبح از آن عنبر، غالیه یعنی عطری خوش بسازد.
هوش مصنوعی: اینک عروسِ روز یعنی خورشید پشت پردهٔ حجله نشسته است و آسمان صدها تخت گوهر یعنی ستارگان را برای نثار او آماده کرده است.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه این عروسِ برهنه آشکار شود، اینک نوازندهٔ کوس برای جشن عروسی او به نواختن آغاز کرده است؛ یعنی بانگ طبل صبحگاهی برخاسته است.
هوش مصنوعی: گویی خروس صبح زر و زیورِ این عروس را خورده است، زیرا از گلوی او بانگِ زیورهای عروس را میشنوم؛ بانگ خروس به صدای زیورآلات تشبیه شده است.
هوش مصنوعی: گویی خورشید حاجیِ مُحرِم در عرفات است، چون برای احرام سربرهنه از مشرق برمیآید.
هوش مصنوعی: خورشید هر سال مانند مُحرِمان ردای احرام بر دوش میگیرد و لُنگِ احرامش را از طیلسانِ مشتری میآورند؛ مشتری که قاضی فلک است و طیلسان بر دوش دارد.
هوش مصنوعی: بلکه حضرت مسیح که در آسمان چهارم همنشین خورشید است، قرص خورشید را با صابون میشوید، زیرا برای احرام جامهٔ سپید شایسته است.
هوش مصنوعی: میبینی که مسیح به جایگاه وقوف در عرفات آمده و از خورشید جامهٔ احرام بر تن کرده است.
هوش مصنوعی: سپس مسیح مانند خورشید که پرتوهای بیشمار دارد، صدهزار زبان شده است تا آداب و مناسک حج را از بر کند.
هوش مصنوعی: شگفت نیست اگر مسیح از آسمان فرود آید، کعبه را طواف کند و مجاور آن شود.
هوش مصنوعی: زیرا امروز آسمان چون حلقهٔ درِ کعبه است و فرشتگانی که بر در بیتالمعمور حلقه میکوبند، خدمتگزار کعبهاند؛ یعنی کعبه از خانهٔ آسمانی برتر است.
هوش مصنوعی: بلکه مسیح نگهبانِ بام و در کعبه است و از همین رو دیدهبانگاه او بالای گنبد فیروزهای آسمان است.
هوش مصنوعی: مسیح چون پاسبانان شب چوبک میزند؛ شاید از همین روست که بر ایوان قیصر نقش صلیب را کشیدهاند، چون صلیب به دو چوبِ پاسبانی میماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تسبیح او کنند ملایک ز ساق عرش
کو برکشید عرش و هم او گسترید فرش
تر دامنی که ننگ وجودست گوهرش
دریا نشسته خشک لب از دامن ترش
طفل سخن به شیر سگ آلود از آنگهی
کاین شوخ گربه چشم گرفتست در برش
سرگشته شد چو زیبق ناکشته کز تری
[...]
سر حد بادیه است روان پاش بر سرش
جان را حنوط کن ز سموم معطرش
گوگرد سرخ و مشک سیه خاک و باد اوست
باد بهشت زاده ز خاک مطهرش
ناف زمی است کعبه مگر ناف مشک شد
[...]
هر دم که در صفای رخ یار بنگرد
گردد همه جهان بحقیقت مصورش
چون باز در فضای دل خود نظر کند
بیند چو آفتاب، رخ خوب دلبرش
پروردگار خلق خدایی به کس نداد
تا همچو کعبه روی بمالند بر درش
از مال و دستگاه خداوند قدر و جاه
چون راحتی به کس نرسد خاک بر سرش
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.