پس نماید عروج را آهنگ
آن نخستین که می پذیرد رنگ
اسم و نامش ز جمع اسما شد
جامع صورت و هیولا شد
می شود، چون سترد داغ کلف
متشخّص به صورت اشرف
اغتذا و نمو پدید آید
آن تخصص چو بر مزید آید
حس و جنبش شود هم آغوشش
گه شرنگش دهند و گه نوشش
هم از آنجا چو ره گرا گردد
صورتش عین مدّعا گردد
نطق پیدا کند که انسان شد
نوع افضل ز جنس حیوان شد
حدّ انسان رهی ست دور و دراز
دایر اندر حقیقت است و مجاز
فرق هر فرد تا به فرد دگر
کم نباشد ز بعد خیر از شر
تا به جایی رسد که شاد شود
صاحب عقل مستفاد شود
کاملان انتهای معراجند
تارک افتخار را تاجند
شد وجود ابتدا به فعل و همان
منتهی شد به فعل در سیران
افضل اول بود نفوس نزول
در عروج اولین بود مفضول



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش قوس صعودی هستی را از دیدگاه حکمی و عرفانی شرح میدهد: مادهٔ نخستین صورت میپذیرد و به ترتیب به مرتبهٔ جماد، گیاه با غذا گرفتن و رشد، و حیوان با حس و حرکت میرسد، و با پیدا کردن نطق انسان میشود. شاعر مرتبهٔ انسانی را راهی دراز میداند که فاصلهٔ افراد آن به اندازهٔ فاصلهٔ خیر و شر است و اوجش عقل مستفاد و انسان کامل است. در پایان نتیجه میگیرد که هستی از فعلیت آغاز شده و به فعلیت بازمیگردد، و ترتیب برتری در قوس نزول و قوس صعود وارونهٔ یکدیگر است.
هوش مصنوعی: پس از آن، نخستین چیزی که رنگ و صورت میپذیرد (یعنی مادهٔ نخستین) آهنگ بالا رفتن و سیر صعودی میکند.
هوش مصنوعی: نام و عنوانش از مجموع نامها و صفات پدید آمد و صورت و مادهٔ نخستین (هیولا) را در خود جمع کرد و جسم شد.
هوش مصنوعی: وقتی لکه و تیرگی نقص را از خود پاک کرد، به صورتی برتر و شریفتر تعیّن و تشخّص مییابد.
هوش مصنوعی: چون این تعیّن و تشخّص افزون شود، غذا گرفتن و رشد کردن در آن پدید میآید؛ یعنی به مرتبهٔ گیاه میرسد.
هوش مصنوعی: سپس حس و حرکت ارادی با آن همراه میشود و به مرتبهٔ حیوان میرسد، که گاه رنج و تلخی میچشد و گاه خوشی و شیرینی.
هوش مصنوعی: و چون از آنجا باز راه پیشرفت را ادامه دهد، صورتش همان مقصود اصلی آفرینش میشود.
هوش مصنوعی: گویایی و نیروی سخن و اندیشه پیدا میکند و انسان میشود و نوعِ برترِ جنسِ حیوان میگردد.
هوش مصنوعی: مرتبهٔ انسانی راهی بسیار دور و دراز است که میان حقیقت و مجاز در گردش است.
هوش مصنوعی: فاصلهٔ هر انسان با انسان دیگر کمتر از فاصلهٔ نیکی و بدی نیست؛ یعنی مراتب آدمیان بسیار متفاوت است.
هوش مصنوعی: انسان در این سیر پیش میرود تا به جایی برسد که شادمان شود و به مرتبهٔ عقل مستفاد، یعنی بالاترین درجهٔ کمال عقل نظری، دست یابد.
هوش مصنوعی: انسانهای کامل پایان و اوج این معراج و سیر صعودیاند و مانند تاجی بر سر افتخار و شرف قرار دارند.
هوش مصنوعی: هستی در آغاز از فعلیت محض (عقل نخستین) آغاز شد و در سیر صعودی نیز سرانجام به فعلیت کامل میرسد.
هوش مصنوعی: در سیر نزولی، نخستین موجودات برتریناند؛ ولی در سیر صعودی، نخستین مرتبهها پستترین و فروترند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
چون بیامد بوعده بر سامند
آن کنیزک سبک زبام بلند
برسن سوی او فرود آمد
گفتی از جنبشش درود آمد
جان سامند را بلوس گرفت
[...]
چیست آن کاتشش زدوده چو آب
چو گهر روشن و چو لؤلؤ ناب
نیست سیماب و آب و هست درو
صفوت آب و گونه سیماب
نه سطرلاب و خوبی و زشتی
[...]
ثقة الملک خاص و خازن شاه
خواجه طاهر علیک عین الله
به قدوم عزیز لوهاور
مصر کرد و ز مصر بیش به جاه
نور او نور یوسف چاهی است
[...]
ابتدای سخن به نام خداست
آنکه بیمثل و شبه و بیهمتاست
خالق الخلق و باعث الاموات
عالم الغیب سامع الاصوات
ذات بیچونش را بدایت نیست
[...]
الترصیع مع التجنیس
تجنیس تام
تجنیس تاقص
تجنیس الزاید و المزید
تجنیس المرکب
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.